Кіріспе
Świdnik – Польшаның оңтүстік-шығысында орналасқан, 2012 жылы 40 186 тұрғыны бар қала. Люблин воеводшалығында, Люблин қаласының оңтүстік-шығысында жатыр. Бұл – Świdnik округінің орталығы. Świdnik Кіші Польшаның тарихи аймағына жатады және алғаш рет 1392 жылы тарихи құжаттарда тіркелген. 19 ғасырдың соңына дейін ол ауыл болып келді, содан кейін географиялық орны мен климатының арқасында емдеу курорты ретінде дамуға көшті. Ерте орта ғасырларда Świdnik аймағы жақын орналасқан Люблин қаласының кастелянының билігінде болды. Қазіргі қала тұрған жерде үш ауыл болған: Адамполь, Świdnik және Кренпиец (қаланың аты кейіннен PZL Świdnik зауытының жанындағы ауылдың атынан алынған). Географиялық орнының арқасында Świdnik көбінесе Люблиннің серік қаласы деп есептеледі. Қала әртүрлі өнеркәсіптік және жоғары технологиялық компанияларға үйіршік. Ол Люблин агломерациясының құрамына кіреді, оның бизнеске бағытталған әлеуетін арттырады. Польшада Świdnik деп аталатын басқа да ауылдар бар, сондай-ақ Словакияда Свидник қаласы да бар.
Тарих
Świdnik туралы алғашқы жазба 1392 жылға дейін барады, сол кезде ауыл Świdnik Wielki (Maior Swidnik, Magna Swydnyk) деп аталған. 15 ғасырдың басында құжаттарда Świdnik Mały (Świdnik Minor) ауылы пайда болды, ал 1450 жылы тағы бір ауыл – Świdniczek есімдері тіркелді. 1564 жылы Świdnik Wielki-де фольварк, 32 шаруа, 14 үй және қоғамдық үй болды, ол Кіші Польшаның Люблин воеводствосына қарасты. Польшаның бөлінісінен кейін үш ауылдың барлығы қысқа мерзімге Габсбург империясына (1795–1807) қарады. 1815 жылы олар Ресей бақылауындағы Конгресс Польшасының құрамына кірді. Қаңтар көтерілісі кезінде Свидник ауданында ресейлік әскерлер мен поляк көтерілісшілері арасында бірнеше шайқастар болды. Ең ірісі – Файславице шайқасы (1863 жылдың 24 тамызы), онда 63 поляк қаза тапты. Қазіргі таңда бұл шайқасқа арналған ескерткіш орнатылған. 1877 жылы Świdnik жаңадан салынған Висла өзенінің темір жолы арқылы алғашқы темір жол байланысын алды. 1905–1914 жылдары қызыл кірпіштен салынған станция салынды, ол қазір қаладағы ең көне коммуналдық ғимарат болып табылады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Свидник ауданында орыс, неміс және австро-венгр әскерлері арасында ауыр шайқастар болды (1914 жылдың тамызы, 1915 жылдың шілдесі). 1915 жылдың 30 шілдесінде қала австро-венгр армиясы тарапынан басып алынды және 1918 жылдың қарашасына дейін австриялық оккупацияда болды. Świdnik маңында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі әскери зират орналасқан. 1918 жылдың соңында қала Екінші Польша Республикасының Люблин воеводствосының құрамына кірді. Сол кезде Świdnik өзінің ерекше микроклиматының арқасында шипажай ретінде дамыды. Свидниктегі Адамполь ауданы 1920-1930 жылдары Люблин тұрғындары арасында танымал демалыс орны болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әуежай салынды, бұл, әлдебір себеппен, Польша Халық Республикасы үкіметінің соғыстан кейінгі PZL Świdnik зауытын осында орналастыру шешіміне әсер еткен болуы мүмкін. 1937 жылы Польша үкіметі Сент-Винсент-де-Пол қайырымдылық әпкелерінен 136 гектар жер сатып алды және сол жылдың күзінде Әуе және Газға қарсы қорғаныс лигасының азаматтық ұшқыштар мектебінің кешенін салу басталды. Мекеме 1938 жылдың маусым айының соңында ресми емес түрде ашылды, ал алғашқы ұшқыштарды даярлау 1938 жылдың күзінде жүзеге асырылды. Świdnik әуежайының ауданы 800 x 750 метрді құрады, ал мекеменің ресми ашылуы 1939 жылдың 4 маусымында өтті. 1939 жылдың 2 қыркүйегінде әуежай мен мектепті Люфтваффе бомбалады, бірақ Вермахт Свидникті 17 қыркүйекке дейін басып алмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер әуежайды және оның құрылыстарын әскери мақсаттар үшін пайдаланды. Ол "Барбаросса" операциясының бастапқы кезеңдерінде Люфтваффедің маңызды орталықтарының бірі болды. Соғыс кезінде көптеген поляк қарсылық күштері, соның ішінде Отандық армия Свидник ауданында жұмыс істеді. 1941 жылдың қазанында немістер Świdnik пен Люблиннің арасында орналасқан Майданек концлагерін ашты. Сонымен қатар, Свидникке жақын Кренпиец орманшасында көптеген жазалаулар орын алды. Бұл жазалауларда шамамен 30 000 адам қаза тапты. Құрбандардың көп бөлігі Майданек лагерінен, Люблин қамалы түрмесінен және басқа да жақын маңдағы қалалар мен ауылдардан келген поляк және еврей тұтқындары болды. Ең ірі жазалау 1943 жылдың 3 қарашасында болды, сол күні неміс әскерлері 18 000 еврейді атып өлтірді. Бұл трагедиялық оқиғалар 1970 жылдары ашылған ескерткіш қабірмен мәңгі есте қалды. 1944 жылдың шілдесінде Świdnik Қызыл Армия тарапынан басып алынды. Совет әскерлері дереу немістердің шегінуі алдында саботаж жасалған әуежайды пайдаланды. 1944 жылдың 11 тамызында Польшаның заңды үкіметінің мүшелерін тасымалдайтын алғашқы совет ұшағы (Польшаның үкіметтік делегациясын қараңыз) әуежайдан Мәскеуге ұшып кетті. Кеңес Әуе күштері 1946 жылдың көктеміне дейін Свидник әуежайын пайдалануды жалғастырды. 1949 жылы болашақ Көлік құралдары зауытының (Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego, WSK) орнында алғашқы ағаштар кесілді. 1951 жылы ашылған зауыт Шығыс блогында және бүкіл Еуропада тікұшақ өндірісінің маңызды орталықтарының біріне айналды. 1957 жылы зауыт ресми түрде WSK "PZL Świdnik" деп аталды. 1950 жылдары жұмысшылар үшін бірнеше жаңа тұрғын үйлер салынды, бұл халық санының жылдам өсуіне әкелді. 1951 жылы осы жұмысшылардың отбасыларына арналған орта мектеп ашылды, ал 1952 жылы зауытта өндіріс басталды. 1951 жылы елді мекеннің халқы 2800 адамды құрады, бірақ 1955 жылға қарай ол шамамен 7500-ге жетті. 1954 жылы Свидникке қала мәртебесі берілді. Мұнда өндірілген алғашқы тікұшақ, советтік SM 1 (Mil Mi 1) 1956 жылы ұшты – Свидникте одан шамамен 1800 данасы өндірілді. 1965 жылы өндіріс Mil Mi 2 машинасына ауысты, келесі үш онжылдықта оның 5450 данасы өндірілді. Зауыт оның эксклюзивті өндірушісі болды. 1980 жылдары зауыт поляк үлгісіндегі тікұшақтарды – PZL W 3 Sokół және PZL SW 4 Puszczyk өндіруді бастады. Świdnik коммунистік үлгідегі қала ретінде жоспарланды (коммунистік елдердегі қала құрылысын қараңыз). 1960-1970 жылдары мектептер, денсаулық сақтау орталықтары, аурухана және кинотеатрлармен жаңа аудандар салынды. Нова Хутаның үлгісі бойынша, коммунистік билік тұрғындардың уәделеріне қарамастан, көп жылдар бойы католик шіркеуінің құрылысына рұқсат бермеді. Үкімет тек 1977 жылы ғана бас тартып, қала халқы 20 000-нан асты. 1980 жылдың 8 шілдесінде WSK зауытында ереуіл басталды, ол тез арада Люблин аймағындағы басқа да зауыттарға таралып, жергілікті экономиканы тоқтатты. Коммунистік үкімет ақыры жұмысшылардың көптеген талаптарын орындау арқылы бұл жаппай наразылықты басып тастады. Алайда, ереуілдерден туған өзгерістерге ұмтылыс, тамыз айында Гданьскіде және Польшаның Балтық теңізі жағалауындағы басқа да жерлердегі ереуілдерге әкелді, ол жақын арада "Тілдік" қозғалысының пайда болуына себеп болды. Польшадағы әскери жағдай кезінде қала белсенді және бейбіт қарсылықтың маңызды орталығы болды. 1981 жылдың 13 желтоқсанында PZL Świdnik жұмысшылары коммунистік үкіметке наразылық білдіре отырып, ереуіл әрекетін бастады. Зауыт дереу қауіпсіздік қызметтерімен және поляк армиясының танктерімен және бронетранспорттық машиналарынмен қоршалды. 15 желтоқсанда қарулы күштер зауытқа енген кезде ереуіл тоқтатылды. 1982 жылдың жазында қала "Свидник серуендері" (Świdnickie spacery) арқылы Польша бойынша танымал болды, онда тұрғындары отбасыларымен және балаларымен басты жаңалықтар хабарының уақытында (күн сайын сағат 19:30-да) серуендеп, коммунистік пропагандаға қарсылық көрсетті.
ХХІ ғасыр
2010 жылы AgustaWestland PZL Swidnik компаниясын иеленді. Осыдан кейін зауыт AgustaWestland AW149 үлгісіндегі орташа көтергіштікке ие жаңа әскери тікұшақтың өндірісін бастады.
Көлік
S17 және S12 тас жолдары, кейбір бөліктері әлі салынып жатқан, бір уақытта Świdnik қаласын айналып өтеді және Пиаскиде екіге бөлінеді; Люблин әуежайы, қала сыртында орналасқан, бүкіл воеводалықты қамтиды. Świdnik қаласында Люблиннен Чельмге және Украина шекарасына қарай бағытталған маңызды теміржол желісіндегі теміржол станциясы бар.
Спорт
Қалада Avia Świdnik спорт клубы орналасқан, ол ерлер футболы және ерлер волейболы бөлімдерін өздігінен басқарады.