Кіріспе
Комикстердегі антибатыр Роршах (Вальтер Джозеф Ковакс) – DC Comics компаниясының 1986 жылы жарық көрген «Күзетшілер» графикалық романының шектеулі сериясындағы антибатыр. Роршахты жазушы Алан Мур суретші Дейв Гиббонспен бірлесіп жасаған; сериядағы көптеген басты кейіпкерлер сияқты, ол Чарлтон Комикс кейіпкерінің аналогы болды, осы жағдайда Стив Дитконың «Сұрақ» кейіпкері. Мур сондай-ақ Роршахты Мистер А-ға, тағы бір Стив Дитконың туындысына негіздеді, ол бастапқыда «Сұрақ» кейіпкерінің прототипі болған. «Күзетшілерде» актерлік құрам болғанымен, көптеген адамдар Роршахты басты кейіпкер деп санайды, себебі ол сюжеттің көп бөлігін ілгері жылжытады және серияның баяндаушысы болып табылады. Оқиғаның басында ол өзінің жеке бастамасымен белсенді қызметін жалғастыратын жалғыз маскалы қаһарман ретінде таныстырылады, ол бұрынғы суперқаһармандарға қарағанда қылмыстық құқық бұзушы, қазір АҚШ үкіметінің жасырын тапсырмаларын орындайды. Әділетсіздікпен күресуші Роршах моральдық абсолютизмге сенеді – жақсылық пен жамандық таза ұғымдар, арасында сұр түс жоқ, бұл оны жамандықтың кез келген көрінісін қандай құнмен болса да жазалауға итермелейді. Оның маскасы Роршахтың психологиялық тестілерінде қолданылатын екіұшты суреттерге негізделген, үнемі өзгеріп отыратын сиялы дақтарды бейнелейді, сонымен қатар оның атымен байланысты, масканың қара және ақ түсі оның моральдық көзқарасына сәйкес келеді. Бастапқы кейіпкер басқа комикстерде және басқа да медиада кеңінен танылып, жағымды пікірлер алды. Ол «Before Watchmen» комиксінің преквелінде, соның ішінде өзінің мини-сериалында қайта пайда болады. Роршах 2009 жылғы «Күзетшілер» фильмінде алғаш рет тірідей бейнеленді, оны Джеки Эрл Хейли сомдады, ол сондай-ақ «Watchmen: The End Is Nigh» видео ойынында оның дауысын берді. Роршахтың мантиясын мұра еткен Реджи Лонг «Қиямет сағаты» шектеулі сериясында пайда болды, ол «Күзетшілер» әлемін DC Ғаламмен байланыстырады. Роршахтың тағы бір бейнесі, Уил Майерсон, DC Black Label шектеулі сериясында «Роршах» – «Күзетшілер» романының дербес жалғасы ретінде пайда болады.
Rorschach (Walter Joseph Kovacs) is a fictional antihero in the graphic novel limited series Watchmen, published by DC Comics in 1986. Rorschach was created by writer Alan Moore with artist Dave Gibbons; as with most of the main characters in the series, he was an analogue for a Charlton Comics character, in this case Steve Ditko's the Question. Moore also modeled Rorschach on Mr. A, another Steve Ditko creation on whom the Question was originally based. While Watchmen has an ensemble cast, many consider Rorschach to be the protagonist as he drives most of the plot forward and serves as the series' narrator. In the beginning of the story, he is introduced as the only masked vigilante to remain active on his own terms and initiative, a criminal outlaw as opposed to other former superheroes now covertly employed by the U. S. government. A ruthless crime fighter, Rorschach believes in moral absolutism—good and evil as pure ends, with no shades of gray—which compels him to seek to punish any evidence of evil at all costs. His mask displays a constantly morphing inkblot based on the ambiguous designs used in Rorschach inkblot tests, also his namesake, with the mask's black and white coloring consistent with his sense and view of morality. The original character was positively received, with multiple references in other comic titles and appearances in other media. He reappears in the Before Watchmen comic book prequel including his own miniseries. Rorschach made his live action debut in the 2009 film Watchmen, played by Jackie Earle Haley, who also voices him in the video game Watchmen: The End Is Nigh. A successor to the Rorschach mantle, named Reggie Long, debuted in the sequel limited series Doomsday Clock, which connects the Watchmen universe with the mainstream DC Universe. Another incarnation of Rorschach, Wil Myerson, appears in the DC Black Label limited series Rorschach, a standalone sequel to Watchmen.
Жариялану тарихы
Watchmen-нің қалған басты кейіпкерлері сияқты, Алан Мур Роршахты Charlton Comics кейіпкерлеріне негіздеп, оларды "бастапқы нүкте" ретінде пайдаланды. Роршахтың кейіпкері ерекше түрде Сұрақ (Charlton Comics кейіпкері) және Мистер А, Стив Дитко жасаған екі комикс кейіпкері болды. Дитко Айн Рэндтің жеке философиясы – Объективизмнің жазбаларынан шабыт алып, Сұрақ пен Мистер А-ны осы идеологияның ізбасарлары ретінде құрды. Рэндтің философиясына қатысты Мур оны жеке өзі "күлкілі" деп тапқанын айтты. Осыған қарамастан, Мур Диткоға, саяси көзқарастары әртүрлі болғанына қарамастан, құрметпен қарады. Мур Дитконың өте оңшыл идеологиясы сол кезде оған қызықты болғанын еске алды және бұл "мүмкін, мені Роршахты өте оңшыл кейіпкер ретінде бейнелеуге әкелді". Роршахтың атын қалай таңдағаны туралы Мур былай дейді:
Мен жасөспірім кезімде Дитконың K әрпіне деген құштарлығын байқадым, себебі ол оның өзінің атында кездеседі. Ол "Кафка" және "Дитко" сияқты, және Дитко кейіпкерлерінде көптеген K әрпі болған сияқты көрінеді. Диткоға осындай дыбыс ұнағандықтан, бұл байқау мені Роршахқа Уолтер Ковакс деген ат беруге ықпал етті. Мур Роршахты архетипік Бэтмен сияқты кейіпкерді – өшпенділікке толы, қырағылықпен әрекет ететін қаһарманды – нақты әлемде қалай көрінетінін зерттеу үшін жасағанын айтты. Ол оның қысқаша жауабы "ақылдан безген" екенін қорытты. Мур сондай-ақ Роршахтың күнделігінің стилі Дэвид Берковицтің газеттерге жіберген "Сам ұлының хаттарынан" шабыттанғанын, ал оның сөйлеу үлгісі Герби Фатумнан алынғанын айтты. Мур Роршахтың атын және сипаттамасын ойлап тапса, Дейв Гиббонс кейіпкердің сыртқы түріне жауапты болды. Гиббонстың алғашқы эскиздерінде Роршахтың киімдері ақ түсті болған, және оның басында ғана емес, бүкіл денесінде сия дақтары болған. Ол сондай-ақ үлкен көк плащ, қызыл қолғаптар, қызыл-көк бас киім және ботинкаларының үстіне жодхпурлар немесе шпаттар сияқты заттар киген. Серияның кейіпкерлерін жобалау кезінде Гиббонс Роршахты салыстырмалы түрде қарапайым ерекшеліктеріне байланысты сурет салуды ең ұнатқанын айтты. Ол былай деп сипаттады:
Егер мен сүйікті кейіпкерімді суреттесем, ол Роршах болар еді. Негізінен, сіз тек бас киімді суреттеуіңіз керек. Егер сіз бас киімді суреттей алсаңыз, сіз Роршахты суреттеген боларсыз, сіз оның бетіне бір пішін сызып, оған қара дақтар қоссаңыз, дайын. Сондықтан ол осы жағдайда сурет салуға ең оңайы. Мур Роршахтың өлімін төртінші нөмірге дейін болжай алмағанын, оның келісімге келмейтінінен оқиғадан аман қалмайтынын түсінгенін айтты. Ол кейіпкердің сыртқы мінез-құлқы туралы көп білгенін, бірақ "тереңіне бойлағанша" оның ішкі әлемін түсінбегенін мәлімдеді. Мур Роршахтың психологиялық қиындықтарына толы өмірінен туындаған "үлкен" өлім тілегі болғанын және өлімді қалауын, бірақ оны өзінің лайықты және құрметті жолымен, қаншалықты "бұрышталған" болса да, қалауын айтты. Екі жыл өткен соң, 1964 жылдың наурыз айында жұмысқа бара жатқанда Ковакс газет сатып алып, Китти Женовезеге жасалған зорлық пен кісі өлтіру туралы оқыды, ол оның киімді бас тартқан итальяндық әйел деп ойлады. Көршілерінің бейжайлығына ұялған Ковакс, көптеген адамдардың немқұрайлы екеніне көңілі қалды. Женовезе тағдырынан шабыттанған Ковакс үйіне оралып, киімнен "көзіне қарауға төзімді болатын бет" жасап, Роршах ретінде қылмысқа қарсы күресуге кірісті. Бастапқыда Ковакс қылмыскерлерді полицияға ұстау үшін тірі, бірақ қанды қалдырды, әр қылмыс орнында Роршах тестінің суретін қалдырды. 1960 жылдардың ортасында ол Ұйымдастырылған қылмысқа қарсы күресте өте табысты болған Nite Owl II-мен бірікті.
Күзетшілер
1985 жылы және «Күзетшілер» оқиғалары кезінде Роршах Кийн заңына қарсы әрекет етуді жалғастыратын өзін-өзі қорғаушы болып табылады, ал қалғандары зейнеткерлікке шығып немесе үкіметтік агенттер болып жұмыс істей бастады. Ол Эдвард Блейк атты адамның кісі өлтіруін тергеп, оның Комик екенін біледі. Біреу костюмді супергеройлерді із кесіп жатыр деген ойға келеді, бұл пікір Доктор Манхэттенді жер аударуға мәжбүрлегенде және бұрынғы өзін-өзі қорғаушы Адриан Вейдт, Озимандиас, кісі өлтіруге талпыныс жасағанда күшейеді. Роршах Блейктің жерлеу рәсіміне келген бұрынғы супержамандық жасаушы Молохты сұраққа алады, ол білетін аз ғана ақпаратты айтады. Кейін, Молохтың оны көбірек ақпарат алу үшін келуге шақырған хатын оқығаннан кейін, Роршах оны қайтадан барады, бірақ оны басына оқ тиіп өлтірілген күйде табады. Полиция анонимді қоңырау арқылы ескертіліп, үйді қоршап алады. Роршах өзін осыншалықты айқын тұзаққа түскеніне өкінеді және қашпақ болғанда ұсталды, терезеден секіріп шығуға тырысқанда бетпердесі шешіліп қалды. Бетпердесі шешілгеннен кейін Роршахтың серияда алғашқы болып пайда болған және басында «АЯҚТЫҢ КЕЛГЕНІ» деген жазуы бар плакатты ұстаған қызыл шашты адам екені анықталды. Түрмеде тұтқын қайтыс болғаннан кейін бүлік басталады. Үлкен тұлға және оның екі серігі Роршахты өлтіруге тырысады, бірақ ол оларды тікелей өлтіріп, жеңіске жетеді. Роршахтың екі бұрынғы әріптесі, Nite Owl II және Silk Spectre II, оның «маска киген кісі өлтіруші» теориясын қабылдап, оны тексеру үшін түрмеден босатады. Түрмеден қашқаннан кейін Доктор Манхэттен өзінің жер аударылуынан оралып, Silk Spectre II-ні Марсқа жеткізеді. Nite Owl және Роршах Антарктидаға ұшып кетеді. Доктор Манхэттен мен Silk Spectre II Вейдттың жалған шетелдік шабуылынан зардап шеккен Нью-Йорк қаласына келгеннен кейін базаға жетеді. Өзара қорқыныштарына қарамастан, Nite Owl, Silk Spectre II және Доктор Манхэттен оқиғаның шын мәнін жасыруға келіседі, себебі АҚШ Кеңес Одағымен күтпеген бейбіт келісімге келеді. Роршах олардың әзілдесіп жатқанын айтады және шындықты әлемге жеткізу үшін кетеді. Доктор Манхэттен оны сыртта тоқтатып, Роршахтың шындықты ашуына рұқсат етпейтінін ескертеді. Өзінің қағидаларынан бас тартпай, Роршах өліміне дайын екенін түсінеді. Ол маскасын шешіп, Манхэттеннен «істе» деп талап етеді, ол да солай істейді. Комикстің соңғы сахналарында Роршахтың күнделігі оңшыл «New Frontiersman» газетінің кеңсесіне жетеді. Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы жаңа келісімге ашуланған редактор жоспарланған екі беттік мақаладан бас тартады. Ол бұл орынды қалай толтыруды көмекшісі Сеймурға шешеді, ал Сеймур газеттің «Ақылсыз файлдарына» қол созады, онда күнделік сақталған. Нәтижесі белгісіз.
Роршах оқиғалары
Роршахтың өлімінен 35 жыл өткен соң, оңшыл қастық іздеуші Лора "Бала" Каммингс екі қарт комикс жазушы, Уил Майерсон мен Фрэнк Миллердің санасын жуып, оларды Роршахтың жаңадан туған нұсқасы деп сендіреді. Содан кейін ол Роберт Редфордтың саяси қарсыласын өлтіруге тырысады, бірақ өзі де сол процесте қаза табады.
Сыртқы келбеті
Роршахтың бойы 5'6", салмағы 140 фунт, ал Уолтер Ковакс ("жасырынуы") ретінде ол қызыл шашты, бет-пішіні эмоциясыз адам болып көрінеді. Серия барысында ол тамақ майын, унитазды, темекіні, шанышқыны және күртесін қару ретінде пайдаланады; сондай-ақ ол киім ілгішін уақытша өлшеу құралы ретінде қолданады. Оның газбен жұмыс істейтін арқан тастағыш құрылысы бар, оны ғимараттарға көтерілу үшін (және бір рет полиция қызметкеріне қарсы қолдан жасалған гарпун ретінде) пайдаланады, бұл бірінші тарауда көрсетілгендей, Nite Owl II жобалап және құрастырған. Роршах көшедегі төбелес, гимнастика және бокс саласында жақсы білімді. Ол сонымен қатар өте қайсар, себебі ол ауырсыну мен ыңғайсыздыққа бейжай қарайды. Ол тіпті тек көше киімі үстіне плащ жамылып, Антарктиданың суығына да шағымданусыз, тіпті қатты суық туралы ештеңе айтпай төтеп келеді. Психикалық тұрақсыздығына қарамастан, Роршах өте зиялы және Nite Owl оны "тактикалық тұрғыдан дарынды және болжауға қиын" деп сипаттаған. Ол детективтік жұмыстың өте жақсы білушісі, себебі ол полицияның таба алмаған Комедианның костюмін оның пәтерінен таба алды. DC Universe-дегі Бэтмен сияқты, Роршахқа "әлемдегі ең ұлы детектив" деген атақ берілген. Ол сондай-ақ құлыптарды ашуда да шебер (бірақ серия бойында ол Nite Owl-мен сөйлесу үшін оның есігін күшпен ашады).
Қабылдау
Роршахтың кейіпкері сыншылар, рецензенттер және оқырмандар тарапынан жоғары бағаланып, марапаттарға ие болды. 1988 жылы кейіпкер 1987 жылы жарық көрген комикстер арасындағы Eagle Awards американдық бөлімінде «Өзінің тақырыбына лайық кейіпкер» номинациясында жеңіске жетті. Роршах «көрермендердің сүйіктісі» және «Watchmen» комиксінің «флагмандық» кейіпкері деп есептеледі, көбінесе осы туындының ең танымал және әйгілі кейіпкері ретінде қарастырылады. Мизантроп кейіпкердің танымалдылығы автор Алан Мурды «Watchmen» туындысының әдебиеттік тұрғыдан сәтсіздікке ұшырағанын мәлімдеуге мәжбүр етті. 2008 жылдың мамыр айында Wizard журналы Роршахты барлық уақыттағы ең ұлы комикс кейіпкерлерінің тізімінде 6-шы орынға қойды, журнал «Роршах әлі де комикс тарихындағы ең тартымды және қорқынышты кейіпкерлердің бірі болып табылады» деп мәлімдеді. 2008 жылдың шілдесінде Empire журналы оны «Ең ұлы комикс кейіпкері» тізімінде 16-шы орынға ие етті, осы тұста «таза иконалық тұрғыдан алғанда, бұл Роршах болуы керек» деп жариялады және оны «графикалық романның кейіпкерлерінің арасындағы ең таза, шиеленісті, қиын кейіпкер ретінде» сипаттады. 2011 жылы IGN оны «Жоғары 100 комикс-герой» тізімінде 16-шы орынға қойды, «Оның әрекеттеріне қарамастан, оның құлшынысын бағалауға болады» деп атап өтті. Роршах пен Түнгі құс II арасындағы достық 2009 жылы Fandomania журналының «Жоғары 10 ғылыми-фантастикалық/фантастикалық достық» тізімінде 10-шы орынды иеленді, олар «олардың әлемге деген көзқарастары қарама-қарсы болғанымен, қылмысқа қарсы күресу қажеттігінде бірдей келісімде» екенін айтты. Фильмді экранизациялау кезінде режиссер Зак Снайдер «Роршахтан артық маңызды кейіпкер жоқ» деді. Los Angeles Times Снайдердің бұл мәлімдемесін одан әрі дамытып, «Фильм режиссері [Роршахты] «барлық уақыттағы ең ұлы комикс кейіпкерлерінің бірі» деп атады, бұл пікірді көптеген жанкүйерлер мен баспасөз бөліседі» деді. Роршахтың кейіпкері туралы сұрағанда, Джеки Эрл Хейли оның «тамаша кейіпкер» екенін айтты. «Ол бұрмаланған, ауру адам, бірақ әлі де қызықты кейіпкер». IGN Хейлидің орындалуын, оның жүзі фильмнің көп бөлігінде жасырылған болса да, фильмнің басты жетістіктерінің бірі деп бағалады, «Хейли – Роршах. Бұл оның мансабын анықтаған рөл ғана емес, бұл жанрдағы ең жақсы рөлдердің бірі, Хит Леджердің Джокерінен кейін. Ол экранда болған кезде оның иесі болады». Time журналының Ричард Корлисі Хейлиді «өзінің сұр кейіпкерін лайықты орындағандығы үшін» мақтады және оны Джеффри Дин Морганмен (Комедиант) бірге фильмнің ең жарқын актерлері деп атады.
Басқа нұсқалар
Роршах туралы әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдарында бірнеше рет айтылып, цитата келтіріліп, пародияланды. Олардың ішінде: 1996 жылы DC Comics баспасынан шыққан Kingdom Come #2 мини-сериясында Роршах Бауырлас Пауэрдің саусақтарын сындырып жатқан фондық кейіпкер ретінде көрінеді. Ол сондай-ақ Суперменнің метаадамдар барына келген сахнада Сұрақ пен Обсидианның арасында тұрғаны бейнеленген. 2007 жылы Роршах DC Comics-тің Final Crisis: Arena мини-сериясының промо-суретінде, Арт Адамстың жұмысында, Фрэнк Миллердің "Қараңғы рыцарь" комиксінен алынған Бэтменмен жекпе-жектес болып бейнеленді. Бірақ DC нақты Final Crisis: Arena мини-сериясынан Роршахты және аталған Бэтменді алып тастауды жөн көрді.
In Kingdom Come #2, a miniseries published by DC Comics in 1996, Rorschach appears as a background character breaking Brother Power's fingers. He is also seen standing between the Question and Obsidian, during a scene in which Superman visits a metahuman bar. In 2007, Rorschach was featured in the promo artwork by Art Adams for the Countdown to Final Crisis: Arena miniseries by DC Comics, where he is being beaten by Batman from Frank Miller's The Dark Knight Returns. However, DC opted to omit Rorschach and the aforementioned Batman from the actual Countdown to the Final Crisis: Arena miniseries.
Теледидар
Роршах «Watchmen: Motion Comic» комиксінде пайда болады, онда ол сериядағы барлық кейіпкерлермен бірге актер Том Стехсшульте дауыстайды. «Watchmen» комиксінде Роршахтың құпия жоғалуынан кейін (шын мәнінде, оның өлімі, графикалық романның соңында көрсетілгендей) оның күнделігі табылды. Конспирациялық теориялармен танымал реакциялық газетте жарияланған бұл күнделік бастапқыда назарсыз қалды. Бірақ, кейіннен «Жетінші кавалерия» деп аталатын ақ үстемдікшіл террористік ұйым оны өздеріне алды. Роршахтың оңшыл саясатын және моральды «қара және ақ» деп сипаттауын ескере отырып, олар оны нәсілшілдік манифест ретінде қате түсіндірді. «Кавалерия» мүшелері Роршахтың маскасының жалған көшірмелерін киіп, президент Роберт Редфордтың нәсілдік әділетсіздіктің құрбандарына өтемақы төлегені үшін Талса полициясының қызметкерлеріне және олардың отбасыларына шабуыл жасайды. Сондай-ақ, олар Доктор Манхэттеннің күштерін өздері мен өздерінің «Циклоптар» құпия ақ үстемдікшілдік ұйымының басшысы – сенатор Джозеф Киннің кіші ұлы үшін алуды жоспарлап отыр.
Фильм
Роршах «Күзетшілер» фильмінде пайда болады, оны Джеки Эрл Хейли сомдайды, ал фильм режиссері Зак Снайдердің ұлы Илай Снайдер флешбектерде жас Роршах рөлін ойнайды. Роршахтың фильмдегі бейнесі комикс нұсқасына салыстырмалы түрде адал болғанымен, сипаттама мен сюжетте айырмашылықтар бар. Фильмде Роршахтың жасы 35-ке, ал комиксте ол 45 жаста (бірақ бұл өндірістегі қате болуы мүмкін, себебі оның куәлігінде ол қырық бес жас деп көрсетілген). Комиксте Роршах әрдайым қатаң дауыспен сөйлейді, ал фильмде бұл жұмсатылып, оның дауысы одан да дөрекі болып келеді. Фильмде оның психологиялық тұрақсыздығы азайтылған, сондай-ақ ол комикстегі қарақайып нұсқасына қарағанда күштірек көрінеді, себебі пәтер терезесінен құлағаннан кейін де шабуылдаған полицейлерге тойтарыс бере алады. Ол сонымен қатар «Түнгі құс» пен «Жібек Жүгірткінің» қарым-қатынасына ашық қарсы тұрады. Фильмде Озимандиасқа маскалы кісі өлтіруші туралы ескертетін – Роршах емес, «Түнгі құс II» болса да, Роршахтың оған бұрын келгені белгілі. Роршахтың Грайс өлтіру әдісі де өзгеше. Фильмде ол Блэр Рошты өлтірген ет кескішпен ұрлаушыны үздіксіз кесіп өлтіреді. Роршахтың доктор Малкольм Лонгпен кездесуі көрсетілгенімен, ол бір кездесуге дейін қысқартылған; сонымен қатар, Лонгтың қараңғы сюжеті, Роршахтың оқиғасы оның жеке өмірі мен философиясына тигізетін әсері көрсетілмейді. Снайдер бұл сахнаны түсірмегенін мойындап, «осыны істегенді жақсы көретін едім» дейді. Роршахтың доктор Манхэттенмен болған кездесуі ұзартылған. Комикстегіден айырмашылығы, Роршахтың өліміне «Түнгі құс» куә болады және осы көрініске куә болғаннан кейін Озимандиасқа ашуланады. Снайдер «соңында бір сәт қажет болды» дейді және бұл көріністі фильмде қалыптасқан Роршах пен «Түнгі құс» арасындағы «жақын» қарым-қатынасты көрсету үшін өзгерткенін түсіндіреді.