Гродзиск-Мазовецки: Тарихы мен тағдыры

Кіріспе

Гродзиск-Мазовецкий – Польшаның орталық бөлігіндегі қала, Мазовия воеводілігіндегі Гродзиск-Мазовецкий ауданының орталығы. 2011 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 29 363 адамды құрайды. Ол Варшавадан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.

Тарих

Гродзиск Мазовецкийдің тарихы XII ғасырға дейін жетеді, осы кезде ортағасырлық Гродзиск ауылы құрылды. Бұл елді мекен Якторовск орманның шетінде салынды, ал оның қалдықтары қазіргі қала аумағының бір бөлігін құрайды. 1355 жылы елді мекеннің алғашқы белгілі иесі Томаш Гродзинский шіркеу салды, бірақ ол кейіннен (1441 жылы) өртенді. XV ғасырда Гродзиск приходтық орталық болып қала берді. 15 ғасырдың соңынан 1623 жылға дейін Гродзиск Окуня және Мокровский отбасыларына тиесілі болды. 1522 жылы Гродзиск король Зигмунд I Ескіден қала құқығын алды. Әкімшілік жағынан ол Польша Корольдігінің Үлкен Польша провинциясындағы Рава воеводствосының Мщчонов округіне қарасты. 1540 жылы Гродзиск өртке ұшырады және 16 ғасырдың соңына дейін қайта жаратылмады. Қайта құрылыстан кейін, Гродзиск өзінің орналасуы мен жергілікті сауда жолдарының арқасында жергілікті сауда және өндіріс орталығына айналды. 1655 жылы Швецияның шапқыншылығы кезінде ол қайтадан қирады, бірақ кейін қалпына келтірілді. 1708 жылы қалада холера эпидемиясы болды, нәтижесінде халық саны 370 адамға дейін азайды. Гродзиск 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісі кезінде Пруссияға қосылды. 1807 жылы поляктар оны қайтарып алды және ол қысқа ғасырлық Варшава Герцогтығының құрамына кірді, ал 1815 жылы Герцогтық таратылғаннан кейін Ресейдің Польша бөлігіне қарасты. 1830-1831 жылдардағы қараша көтерілісі кезінде қала көтерілісшілер күштері мен орыс әскері арасындағы шайқастар ошағы болды. Жергілікті экономиканың жаңаруы 1846 жылы Варшава мен Скиерниевице қалаларын байланыстыратын, дамыған теміржол желісінің құрылысының арқасында мүмкін болды. 1870 жылы қаланың қала құқығы Польшаның қаңтар көтерілісінің сәтсіздігі үшін жаза ретінде патша үкіметінен алынып тасталды. 19-20 ғасырларда Гродзиск Михал Божасинский құрған гидрапатиялық мекемесі бар демалыс орталығы ретінде танымал болды. 1915 жылы Гродзиск қала құқығын қайта алды. 1918-1939 жылдардағы Польшада Гродзиск Варшава воеводствосының Блонье округінің орталығы болды. 1928 жылы қала Мазовия аймағының атын қосып, Гродзиск Мазовецкий деп аталды, бұл Батыс Польшадағы Гродзиск Велькопольский қаласынан ерекшелендіру үшін жасалды. 1939 жылдың қыркүйегінде Германия мен Кеңес Одағының Польшаға бірлескен шабуылынан басталган Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гродзиск Мазовецкий 1945 жылға дейін Германияның оккупациясы астында болды. Әкімшілік жағынан ол генерал-губернаторлықтың Варшава округіне қарасты. Қалада Польша қарсыласы белсенді болды, тіпті Батыс Жерлерінің жасырын университеті құпия лекциялар оқыды. 1944 жылы Гродзиск Мазовецкийде Ұлттық әскери одақ құрылды. Жергілікті шаруа Станислава Славинская Гродзиск Мазовецкийдегі үйінде нацистерден еврейлерді жасырды. 2008 жылы оған "Яд Вашем" ұйымы "Ұлттардың Адал Досы" атағын берді. 2014 жылы Варшавадағы еврей қауымының тұрғындары, сондай-ақ белсенді Роберт Августиняк наразылық білдіргеннен кейін тұрғын үй кешенін салу жоспары тоқтатылды.

The origins of Grodzisk Mazowiecki can be traced back to the 12th century when medieval village Grodzisk was founded. This settlement was built on the outskirts of the Jaktorowska Forest and its remains are a part of the existing town area. In 1355 the first known owner of the settlement Tomasz Grodzinski founded a church which was later destroyed by fire (1441). In 15th century Grodzisk remained the parish seat. Dating from the end of the 15th century to 1623 Grodzisk was owned by the Okunia and Mokrowski families. In 1522 Grodzisk has received municipal rights from king Sigismund I the Old. It was administratively located in the Mszczonów County in the Rawa Voivodeship in the Greater Poland Province of the Kingdom of Poland. In 1540 Grodzisk was destroyed by the fire and was not reconstructed until the end of 16th century. After the reconstruction, Grodzisk became a local trade and production centre due to its location and the local traffic routes. In 1655 it was again destroyed during Swedish Deluge and then restored. In 1708 the town was struck by a cholera epidemic and as a result, its population diminished down to 370 people. Grodzisk was annexed by Prussia in the Third Partition of Poland in 1795. In 1807 it was regained by Poles and included within the short lived Duchy of Warsaw, and after its dissolution in 1815, it fell to the Russian Partition of Poland. During the November Uprising (1830–1831) the town was the place of fights between the insurrectionists’ forces and Russian army. The recovery of the local economy was possible to the prosperous railway route connecting Warsaw and Skierniewice built in 1846. In 1870 the town's municipal rights were taken away by the Tsarist authorities as punishment for the unsuccessful Polish January Uprising. Between the 19th and 20th century Grodzisk was known as recreation center with hydropathic establishment founded by Michał Bojasiński. In 1915 Grodzisk regained its municipal rights
In interwar Poland, Grodzisk was the seat of Błonie County in the Warsaw Voivodeship. In 1928, the town was renamed to Grodzisk Mazowiecki by the addition of the adjective "Mazowiecki" after the region of Masovia, within which it is located, to distinguish it from the town of Grodzisk Wielkopolski in western Poland. Following the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II in September 1939, Grodzisk Mazowiecki was occupied by Germany until 1945. Administratively it was located in the Warsaw District of the General Government. The Polish resistance was active in the town, and even the underground University of the Western Lands gave secret lectures. In 1944, the National Military Union was founded in Grodzisk Mazowiecki. Local Polish farmer Stanisława Sławińska hid Jews from the Nazis in her house in Grodzisk Mazowiecki. In 2008, she was honoured as Righteous Among the Nations by Yad Vashem. Plans to build the residential complex were originally halted in 2014 when residents of the nearby Jewish community of Warsaw, as well as activist Robert Augustyniak, protested the plan.