Кіріспе

Төменгі Силезия воеводиясының қаласы, Польша. Төменгі Силезия воеводиясындағы қала Любань (Lauban;), кейде Любань Шленски (Lubań Śląski; , ); – Польшаның оңтүстік-батысында орналасқан қала. Бұл Любань округінің және кіші Любань гминасының әкімшілік орталығы (бірақ қала өз алдына жеке қалалық гмина болып табылатындықтан, соңғысының аумағына кірмейді).

География

Квиза өзенінің батыс жағалауында, Джизера тауларының солтүстігінде орналасқан Любань қаласы тарихи Жоғарғы Лузатия аймағының бір бөлігі саналады. Бірақ, 14 ғасырдың басында және 1815 жылдан бастап ол Төменгі Силезиямен тығыз байланысты болған. Қала Згорзелец/Гёрлицтен шамамен шығысқа қарай, ал Йеленя-Гурадан шамамен солтүстік-батысқа қарай орналасқан.

Орта ғасырлар

Қала, бәлкім, IX-X ғасырларда батыс славян тайпасы – Бижунчание тайпасының құрған шағын қонысының орнында орналасқан. Бижунчание тайпасы, батысындағы Сорб Милцени тайпасымен бірге, 990 жылы Мейсен маркграфтығына бағындырылды. 1002-1031 жылдары аймақ Пяст әулеті билеген Польшаның құрамында болды. 1156 жылы Киелі Рим императоры Фредерик Барбаросса өзінің одақтасы, Премислид әулетінен шыққан Владислав II Богемияны Баутцен (Будиссин) маңындағы жерлермен сыйлады, ол кейін "Милско" деп, ал 15 ғасырдан кейін "Жоғарғы Лузатия" деп аталды. Любанға Магдебург құқықтарымен бірге қала құқығы берілді. Ол алғаш рет 1268 жылы тарихта қалды. Премислид әулетінің басқаруымен құрылған басқа да қалалар сияқты, Лүбан да Силезия герцогтығымен шекараға жақын, тарихи Виа Регия сауда жолындағы ыңғайлы орналасуының арқасында тез өркендеді. 1253 жылдан бастап Жоғарғы Лузатия уақытша Бранденбург маркграфтары Иоанн I мен Отто III билігінде болды. 13 ғасырдың соңында Лубанның алғашқы сыра зауытын францискан монахтары ашты, ал фламандтардың көшіп келуі мата өндірісінің дамуына ықпал етті. 1297 жылы мата өндірушілердің көтерілісі болды, ол қатыгездікпен басылды. Көтерілістің екі жетекшісі базар алаңында өлім жазасына кесілді. Герцог Генрих I Жавор жаңа ратуша салды, оның қираған қалдықтары бүгін де көрініп тұр (Крамарска мұнарасы). 1320 жылы ол Лүбанда Магдалина монастырына негіз салды. Ол қала үшін жеке wójt тағайындады, ол бұрын Згорзелец wójt-ына бағынышты болған. 1469 жылы Лубан Венгрияның құрамына кірді. 1490 жылы ол қайтадан Ягеллон әулеті билік еткен Богемия Корольдігінің бөлігіне айналды, ал 1526 жылдан кейін Габсбург әулеті билік етті. Тұрғындар 1697 жылы Польшаның патшасы Август II-нің сайлануын және Польша-Саксония одағының құрылуын тойлады. II Августтың патшалыққа шығар алдында қалаға келген сапарында қаланың өздігінен қорғану әскерлерінің шеруі өтті. 1915 жылдан бастап француз әскерлері, саяси тұтқындар және қарапайым қылмыскерлер де қамалды. Жозеф Пилсудский мен Александра Пилсудскаяның есімі Любанда ескерткіш тас арқылы мәңгі есте қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер қалада көптеген мәжбүрлі еңбек лагерьлерін құрды, олардың ең ірісі – GEMA Wohnheimlager, онда поляк және орыс әйелдері тұтқындалды. Польшалық және орыс әйелдері басқа лагерьлерде де, сондай-ақ орыстар, венгрлер, француздар, латыштар және украиндер де қамалды. Лаубан екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германияның соңғы жеңістерінің бірі болған жер. 1945 жылдың 16 ақпанында Қызыл Армия Жоғарғы Силезия шабуылында қаланы басып алғаннан кейін, Вермахт 1945 жылдың 8 наурызында қарсы шабуылда қаланы қайтарып алды. Соғыстан кейін қала Потсдам келісіміне сәйкес Польшаның құрамына қайта қосылды және тарихи польшалық аты – Любань деп өзгертілді. 1945-1946 жылдары қалған неміс тұрғындары, Потсдам келісіміне сәйкес, қуылды, ал қалаға поляктар қоныстанды, оның ішінде Кеңес Одағының аннексиялаған бұрынғы Шығыс Польшадан шығарылғандар да болды. 1950 жылдары гректер, грек азаматтық соғысының босқындары, қалаға және оның маңына қоныстанды. 1975-1998 жылдары ол бұрынғы Еленя-Гура воеводиясының құрамында болды. 1992-2004 жылдары базар жаңартылды. Көшелерге тас төселіп, Крамарска мұнарасының маңындағы қала үйлері қайта салынды.

Мәдениет

Лубань – Лубань муниципалитетінің мәдени орталығы. Қаланың мәдени орталығы (Dom Kultury) бар. Сондай-ақ, аймақтық мұражай да бар. Лубань – Польша бөлігіндегі Сантьяго жолы паломничество маршрутындағы аялдама.

Білім

Лубаньда бес балабақша, бес бастауыш мектеп және үш орта мектеп бар. Адам Мицкевич атындағы жоғары сынып мектебі кешені (Zespół Szkół Ponadpodstawowych im. Adama Mickiewicza w Lubaniu) бүкіл Төменгі Силезия воеводиясындағы ең жақсы орта мектептердің қатарында саналады.

Денсаулық сақтау

Лубаньда аурухана бар, Лужан Копеч атындағы Лужица медициналық орталығы (Łużyckie Centrum Medyczne im. Lucjana Kopcia).

Көлік

Лубаньда автобус станциясы және теміржол станциясы бар. 2011 жылдан бері қалада қоғамдық көлік жүйесі қызмет етеді. Польшаның 30-шы ұлттық тас жолы, сондай-ақ 296, 357, 393-ші облыстық тас жолдары қаладан өтеді.