Кіріспе

Болеславьец (айтылуы: Bolesławiec, айтылуы: Bunzlau) – Польшаның батысындағы Төменгі Силезия воеводствосындағы Бобр өзенінің жағасында орналасқан тарихи қала. Болеславьец ауданының және Болеславьец коммунасының (өз алдына қалалық коммуна) әкімшілік орталығы болып табылады. 2021 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, халық саны 38 280 адамды құрайды. Бунцлауер сазгерлері ыдыстарды су өткізбейтін ету үшін сұйық саз немесе шымшықпен жапқан. Қыздырылғанда, шымшық глазурі шоколадтан қою қоңыр түске дейін өзгерген. Бунцлауер ыдыстарының құрамындағы кезекті қабаттардың болуының арқасында, олар ашық отта немесе пеште пісіруге, сондай-ақ азық-түлік сақтауға қолайлы болды.

Шығу тегі

7 ғасырдың басында аймақта қыш ыдыстардың айналдырылып жасалғанына археологиялық дәлелдер бар. Құжаттамалық деректер Болеславцеде 14 ғасырда қыш ыдыс жасау ісінің болғанын көрсетеді. Болеславцеде 15 ғасырдың соңында қоңыр және сары қорғасын глазурьмен жабылған, жоғары температурада күйдірілген қыш ыдыстар өндірілді. 1473 жылы қалада бес жеке қыш ыдыс шеберханасы жұмыс істеді, ал 1511 жылы олар қыш ыдыс жасау монополиясын сақтау үшін гильдия құрды. 17 ғасырдың соңында «қарбыз құмырасы» деп аталатын, спираль тәрізді қабырғалары бар дөңгелек денелі ыдыс танымал болды және келесі ғасырға дейін жасала берді. Кейбір үлгілер түрлі түсті қорғасын глазурьларын пайдалануға көшті. Осы құмыралар көптеген жағдайда қаптамалармен бірге Пруссия, Богемия, Польша және тіпті Ресейге дейін тасымалданды. 1742 жылы Силезия Пруссия Корольдігінің билігіне өткеннен кейін, пруссиялық үкімет қыш ыдыс өнеркәсібін дамытуға қызығушылық танытып, өндіріс көлемін арттыруға көмектесті. Ұзақ уақыт өтпей, Франкония, Саксония, Лузатия және Бавариядан Бунцлауердің сапалы балшығында жұмыс істеуге құштар көптеген қыш ыдыс шеберлері келді. Жаңа шеберханалар ашылғанда ескі шектеуші гильдия жүйесі ескерілмеді. Соңында, 1762 жылы гильдия жүйесі жойылды. Қалаға көшіп келген неміс қыш ыдыс шеберлерінің арасында 1751 жылы Бунцлауға келген Иоганн Готлиб Йоппе де болды. Екі жылдан кейін ол қалаға «Ұлы Құмыраны» сыйға берді. Биіктігі шамалы болатын, екі тұтқасы бар бұл сақтау ыдысы Бунцлауер қыш ыдыс шеберлерінің техникалық шеберлігінің символы ретінде қала алаңына қойылды. Неміс қыш ыдыс шеберлерінің толқынымен бірге жаңа түрдегі ыдыс та пайда болды. Ол нақты мақсатта жасалған: жаңа танымал сусынды сақтау үшін. Еуропалық элита арасында кофе таңдаулы сусын ретінде танымал болды. Бунцлауер балшығы температураның күрт өзгеруіне төзімді болғандықтан, кофе жасауға өте қолайлы болды. Бұл кофе ыдыстары көбінесе қант сақтайтын ыдыстар, джем құмыралары және сүт құмыраларымен бірге, кофе жиынтығын толықтырып, кофе түсті глазурьмен жабылған. Бастапқыда Бунцлауер кофе ыдыстары сопақ және жұмыртқа тәрізді болды, олардың кішкентай көлемі мазмұнының құндылығын көрсетті (Адлер, 96). Бұл жаңа формалардың көпшілігі ақ глазурьмен жабылған нәзік өрнектермен безендірілді, олар шоколадты қоңыр фонға қарсы керемет көрінді. Гербтер, гүлдер, періштелер, еліктер және неоклассикалық бейнелер осы арнайы ыдыстарға қосылған әдеттегі сәндік элементтер болды. Олардың сыртқы түрі сол кезде Англияда Джозиа Веджвуд жасаған белгілі Жаспер құмыраларын еске салады.

Индустрияландыру

Пруссия патшаларының қолдауымен, олар Силезия керамика өнеркәсібінің өсуін көтермелеген, Бунцлауер бұйымдары кеңінен танылып, Германия мемлекеттеріне таралды. Бунцлауердің танымалдылығы 1828 жылдан кейін одан да артты, ол кезде құмырашы Иоганн Готтлиб Альтман бұрын ыдыстардың ішкі жағында қолданылған қауіпті қорғасын глазураның орнына фельдспарт өндірді. Альтманн сонымен қатар бідермейер стилінен шабыттанған фарфор ыдыстарды өндіруге назар аударды, олар дөңгелектеудің орнына құймада жасалды. Бунцлауер аймағындағы қыш бұйымдары соншалықты бағалы болғандықтан, олар Германия мемлекеттеріне ғана емес, сонымен қатар Ресей мен Австрияға да экспортталды. Бунцлауер керамикасының 19 ғасырдағы гүлдену кезеңі 1870 жылдары болды, онда Бунцлауда 20-ға жуық отбасылық қыш құмыра шеберханасы, ал көршілес Наумбург-ам-Квейс (Новогродзиец) қаласында 35-ке жуық шеберхана жұмыс істеді. Осы кезеңде көптеген қыш құмырашылар оқуға алынды және олардың көптегені өз шеберханаларын ашуға қол жеткізді. Бұл 1890 жылдардың ортасына дейін Бунцлауда қыш бұйымдарын өндіретін фирмалардың саны екі есеге жуық өсуіне әкелді. Алайда, 19 ғасырдың соңында өмір салтының өзгеруі, урбанизацияның өсуі және эмальдалған металл бұйымдар мен шыны сияқты жаңа өнімдердің бәсекелестігі сатуды шектеуге бастады. Көптеген фирмалар жабылуға мәжбүр болды. Осы қауіпке тап болған Бунцлауердің қалған қыш құмырашылары дәстүрлі, сәнделмеген қоңыр глазурлы ыдыстарға деген аграрлық сұранысты қанағаттандыруды жалғастыра отырып, орта тап тұтынушыларының қонақ бөлмелері мен асханаларында көрсетуге арналған кішкентай бұйымдардың жаңа топтарын енгізді. Олар түрлі-түсті глазурлармен және қолданбалы (губкамен) техникалармен тәжірибе жасауды бастады, бәрі де көбейіп келе жатқан қалалық және қала тұрғындарының назарын аударуға бағытталған. Жергілікті шеберлерге 1898 жылы Бунцлауда құрылған, үкімет демеушілігімен жұмыс істейтін Керамикалық Техникалық Мектептің (Керамика Техникалық Оқу мектебі) профессорлары көмектесті, оның басшысы Берлин керамигі Вильгельм Пукаль (1860–1936) болды. 1880 және 1890 жылдары жасалған қарапайым көк түстегі ақ губкалық және бұрқырауыш бұйымдар бастапқыда сәтті болды, бірақ заманауи тұтынушыларды тарту үшін одан да түрлі-түсті және күшті нәрсе қажет болды. Бұл сұранысқа ғасырдың басында Бунцлауер қыш құмырасы түрлі-түсті өзгеріске ұшырап, оның тарихында жаңа тарау ашылды. ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарында Силезия мен көршілес Лузатиядағы қыш құмыра шеберханалары өздерінің бұйымдарын қазіргі заманғы Югендстиль эстетикасынан алынған және щеткамен немесе көбінесе кесілген губкалар көмегімен қолданылатын фантастикалық органикалық мотивтермен безендіре бастады. Гүлдік дизайндар әдеттегі әшекейлер болды, бірақ ең танымал - бұл Pfauenauge (павлиннің көзі) дизайны, ол Югендстиль декораторларының павлиннің бай қауырсындарына қызығушылығынан туындады. Pfauenauge мотиві осы санаттағы неміс губкалық бұйымдарының ресми емес, бірақ жалпыға бірдей танылған қолтаңбалық сауда белгісіне айналды. Жаңа ғасырдың екінші онжылдығының басында бүкіл аймақтағы көптеген қыш құмыра жасау орындары күрделі керамикалық студияларға айналды, әдетте, ескі пайдалы қоңыр түсті шығыр өндірісін жалғастыра берді, бірақ олардың жаңа түстес бұйымдарына үнемі көңіл бөлінеді. Жаңа дизайндар енгізілгенімен, көбісі сол кездегі танымал шығысқа қарайтын нысандарға негізделген, кофе құмыралары, табақтар мен құмыралардың дәстүрлі пішіндері сақталды, бірақ олардың беттері қазір танымал Югендстиль үлгілерінің алуан түрлілігімен, әсіресе, Пфауэнаугтың әшекейленді. Тіпті студиялық бұйымдарда да халықтық өнер мен жоғары өнердің араласқандығы қызықты және сүйкімді, көптеген жаңа және сәндік элементтер айқын "ауылдық" көрініске ие. Бұл көркемдік керамиканың өндірісі үшін шындық, Фридрих Фестерсен (1880–1915), солтүстік Шлезвигте туылған, ол өзінің Kunsttöpferei Friedrich Festersen-ін 1909 жылы Берлинде ашты, шамамен сол уақытта павлиннің көзі мотиві Бунцлау керамикасын әшекейлеуге кірісті. Фестерсеннің Бунцлауер қыш құмырасымен байланысы белгісіз, бірақ оның студиясының барлық өндірісінде тауға қара көз мотиві кездеседі. Фестерсеннің өзі бас тартқанына ешқандай дәлел жоқ және ол жұмыс істеген қыш құмырашылар Бунцлаудан келіп, өздерімен бірге жаңа сәнді дизайндарды әкелген болуы мүмкін. Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Фестерсеннің керамика өнері 1922 жылға дейін жесірі Соняның басшылығымен сақталған. Көп ұзамай, жеке қыш құмырашылар мен шеберханалар өздерінің бұйымдарын таңбалауды бастады. Белгілі есімдердің қатарында Роберт Бурдак (керамикалық инкрустацияның бірегей әдісін енгізген), Юлиус Пауль, Гуго Райнхольд және Эдвин Вернер Бунцлаудан, ал айналасындағы Тиллендорф (Болеславице), Уллерсдорф (Олдржихув) және Наумбург-ам-Квейс қалаларынан Карл Вернер, Герхард Зейлер, Гуго Райнвальд, Макс Лахманн, Бруно Фогт және Герман Кюн болды. Жаңа Бунцлауер стилі соншалықты танымал болды, бірнеше фирмалар Бунцлау Керамикалық Техникалық Мектебі ұсынған техникалық кеңестерді пайдаланып, өздерінің қыш құмыра шеберханаларын ірі масштабты, құйма керамикалық фабрикаларға айналдырды. Осы өндірістік өзгеріске бастамашы болған фирма Юлиус Пауль & Зон компаниясы болды, ол 1893 жылы құрылған және 1945 жылға дейін жұмыс істеді. Бұл компания Гуго Райнхольд және Эдвин Вернер фирмаларымен сапасы және инновациялық дизайны жағынан бәсекелестікке түсті. Бунцлаудағы және айналасындағы қауымдастардағы көптеген қыш құмыра шеберханалары Бунцлауер бұйымдарына дәстүрлі болған пішіндерді пайдалана берді, бірақ осы үш "жоғары стильді" фирма Югендстиль эстетикасымен және алтын жалату сияқты сәндік қосымшалармен тәжірибе жасады. Осы коммерциялық дамулар Бунцлауер қыш құмырасының Еуропаның барлық бөліктеріне және АҚШ-қа экспортталатын гүлденген саудасына ықпал етті, онда ол көршілес Саксония және Лузатиядағы Пол Шрайер сияқты қыш құмырашылар өндірген ұқсас, бірақ анық ерекшеленетін бұйымдармен бәсекелестікке түсті. АҚШ-та Бунцлауер бұйымдары көбінесе "Blue Mountain Pottery" немесе "Erphila" деген атаулармен сатылды, "Erphila" Филадельфиядағы Eberling & Reuss саудагерінің аббревиатурасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның экономикалық құлдырауы Бунцлауердің қыш құмырашыларына қиындықтар келтірді. Олар жалпы шығындарды азайту және өздерінің бұйымдарын тиімдірек сату үшін бірігіп жұмыс істеуге тырысты. 1921 жылы Vereinigte Topfwarenfabrikanten Bunzlau (Бунцлауер қыш құмыра шеберханаларының бірлестігі) құрылды және 1929 жылға дейін сақталды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін алты қыш құмыра шеберханасы аймақтың қыш құмыра жасау тарихын жаңарту миссиясын қабылдап, Aktion Bunzlauer Braunzeug (Бунцлауер қоңыр қыш құмыра әрекет тобы) деген атпен ынтымақтастыққа келісті. Өндірілген көптеген бұйымдар 19 ғасырдың басындағы тамаша мысалдарына негізделген. 1920 жылдары Бунцлауер қыш құмырашылары соғыстан кейінгі Арт-Деко стилінен де дизайн элементтерін қарыздай бастады. Арт-Декода Югендстильдің табиғи қисықтары геометриялық пішіндерге және машина дәуіріне және жаппай өндіріс концепциясына сәйкес келетін ағымдағы аэродинамикаға жол берді. Германияда дамыған Арт-Деко стилі Кубизмге және оның тармағы Супрематизмге айтарлықтай әсер етті. Таза геометриялық абстракцияның Супрематист стилі Ресейде дамыды және 1920 жылдары Дессаудағы танымал Баухаус дизайн мектебіне енгізілді. Бұл модернистік эстетика, ең алдымен, Баухаустан Бунцлаудағы Керамикалық Техникалық Оқу мектебіне, содан кейін екі дүниежүзілік соғыс арасында Бунцлауер қыш құмырасын безенгендердің дизайнына жеткен болуы мүмкін. Осы жаңа дизайндардың геометриялық пішіндері жаңадан ойлап табылған аэрозольді баллондарды және үлгілерді пайдалануға өте ыңғайлы болды. Алайда, Бунцлауер қыш құмыра шеберханалары губкамен жасалған және бұрқырауыш өндірісін жалғастыра берді.

Тарих

Болеславьецте темір жолдың тарихы 19 ғасырдың бірінші жартысына дейін жетеді. 1846 жылдың 1 қыркүйегінде 102,4 км ұзындығындағы Мильковице – Болеславьец – Жары қос рельсті темір жол желісі ашылды. 1900 жылдың 30 наурызында бұл желі Жарыдан Ясеньге дейін 21 км-ге дейін ұзартылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 63 км-лік Вэнглинец – Ясень учаскесіндегі екінші жол бұзылды. 1985 жылдың желтоқсанында Мильковице – Болеславьец – Вэнглинец учаскесінің 61,5 км-і электрлендіріліп аяқталды.

Темір жол желілері

Темір жол желісі № 282
Темір жол желісі № 323 (жабық)

Қоғамдық көлік

Қалада автобус депосы бар.

Қоғамдық көлік

Болеслав аймағына Болеслав қалалық көлік компаниясы қызмет көрсетеді. 2018 жылдың маусым айында қалада тегін қоғамдық көлік пайда болды.

Әуе көлігі

Қаладан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 17 км қашықтықта, бұрынғы әуежай орнында Крыва ұшу-қону жолағы орналасқан.