Кіріспе

Император Неронның екінші әйелі Поппея Сабина (б.з. 30 – 65 ж.), сондай-ақ Олья деп те аталады, император Неронның екінші әйелі ретінде рим императрицасы болды. Ол болашақ император Отонның әйелі болған. Ежелгі тарихшылар оны әмірші болу үшін түрлі айла-шарғы қолданған әдемі әйел ретінде сипаттайды. Помпеяның жанындағы Оплонтистегі үлкен Вилла Поппеяға оның есімі берілген, себебі сол жерде археологиялық қазбалар табылды. Ол көбінесе қазба жұмыстары арқылы ашылып, қазірде саяхатшыларға ашық.

Туу

Поппея Сабина кіші 30 жылы Помпейде Тит Оллий мен Поппея Сабина үлкеннің қызы ретінде дүниеге келді. Туған кезден бастап және балалық шағының көп бөлігінде ол әкесінің руына – Оллийлерге тән, өз әкесінің аты-жөнімен "Оллия" деп аталды. Бірақ, шамасы, алғашқы некесіне дейін, әкесінің беделінің төмендеуі мен өзіне-өзі қол жұмсауы салдарынан, анасының атын қолдануды шешкен болуы мүмкін. Поппеяның отбасы Помпейден шыққан деген болжам бар, және олар б.з.д. 4 ғасырдың драматургі Менандрдың суреті табылған "Каса-дель-Менандро" (Помпейдегі үй) иегерлері болған деседі. Поппеяның Помпейлік тегін көрсететін көптеген дәлелдер 79 жылы Везувий тауының атқылауынан қираған қаланың 20 ғасырдағы қазбаларынан алынған. Мысалы, жақын орналасқан Геркуланумдағы қазба жұмыстары кезінде табылған құқықтық құжаттарда ол Помпей аймағында кірпіш және плитка өндірісімен айналысқандығы айтылған. Атап айтқанда, Геркуланумның жанындағы Оплонтистегі сәнді Вилла Поппея Римде болмағандағы оның басты резиденциясы болған деп саналады.

Отбасы

Тит Оллий император Тиберийдің тұсында квестор болған. Оллийдің танымал преториан префекті Люций Элий Сеянмен болған достығы оны мемлекеттік қызметке кірмес бұрын жоқ қылды. Тит Оллий Пиценумнан (қазіргі Марке және Абруццо, Италия) шыққан және императорлық саясаттағы белгісіз, маңызды емес тұлға болды. Тит Оллий 31 жылы қайтыс болды. Оның анасы, Поппея Сабина Ескі, Тацит оны бай және "өз заманындағы ең сұлу әйел" деп жоғары бағалаған көрнекті әйел болды. 47 жылы ол Рим императоршасы Валерия Мессалинаның қастандықтарының кінәсіз құрбаны болып, бұрынғы консул Децимус Валериус Азиятикпен зина жасады деген айыппен өзін-өзі өлтірді. Поппея Сабина Ескінің әкесі Гай Поппей Сабин болды. Алғашқыда қарапайым отбасынан шыққан бұл адам 9 жылы консул болды және 12-35 жылдар аралығында Моэзияның губернаторы қызметін атқарды.

Руфрий Криспинуспен алғашқы неке

Поппеяның алғашқы күйеуі – атты әскер тобынан шыққан Руфрий Криспинус болды. Олар 44 жылы, Поппея 14 жасқа толғанда үйленді. Ол император Клавдийдің билігінің алғашқы 10 жылы преториандық гвардияның басшысы болды. 51 жылы Клавдийдің жаңа әйелі, кіші Агриппина, оны осы лауазымнан шеттетуге мәжбүр етті. Агриппина оны қайтыс болған Мессалинаға адал деп есептеп, оның орнына Секст Афраний Буррды қойды. Кейін Нерон тұсында ол өлім жазасына кесілді. Олардың некесінде Поппея оның ұлын, кіші Руфрий Криспинусты дүниеге әкелді, ол Поппеяның өлімінен кейін Неронның балық аулау кезінде суға батып қайтыс болды.

Отомен екінші неке

Поппея содан кейін жаңа император Неронның жеті жас кіші досы Отоға үйленді. Тациттің айтуынша, Поппея Неронға жақындау үшін ғана Отоға үйленген. Нерон Поппеяға ғашық болды, ол оның сүйіктісіне айналды. Кейін Поппея Отодан ажырасып, Неронның жаңа әйелі болуға толыққандай назар аударды. Ото Лузитанияның губернаторы болып жіберілді. (Он жыл өткен соң, Неронның өлімінен кейін, Ото Галбадан кейін император болды.) Поппея Отомен қашан ажырасқаны туралы мәліметтер әртүрлі: Тацит ажырасуды 58 жылы, ал Суэтоний 59 жылдан кейін деп көрсетеді.

Нерон мен Рим императоршасының үйлену тойы

Тацит Поппеяның 59 жылы Неронды анасы Агриппинаны өлтіруге итермелегенін айтады, осылайша ол оған үйленуі үшін жағдай жасады. Алайда, қазіргі ғалымдар бұл оқиғаның сенімділігіне күмән келтіреді, өйткені Нерон 62 жылы ғана Поппеяға үйленген. Сондай-ақ, олар Суетонийдің Отоннан ажырасу туралы айтқан уақытына назар аударады. Бірақ 64 жылы Поппея досының күйеуі Гессий Флорға Яһудеяның прокураторы лауазымын иеленуіне көмектесті, ол яһудилерге зиян келтірді. Тацит оның өлімін 65 жылы өткен Бесжылдық Нерониядан кейін болды деп көрсетеді және Неронның тепкенінің "көкке дейін жеткен бір әрекет" екенін мәлімдейді. Тацит сондай-ақ кейбір жазушылардың Нерон Поппеяны улаған деген қауесеттерді айтады, бірақ оған сенбейді. Дегенмен, қазіргі тарихшылар Суетоний, Тацит және Кассиус Дионың Неронға қарсы болған қатты пікірлерін ескереді және Поппеяның жүктілік немесе босану кезіндегі асқынулар салдарынан қайтыс болған болуы мүмкін екенін мойындайды. Сонымен қатар, тозығы жеткен папирустың үстіне жазылған грек өлеңінде, құдайға айналған Поппеяның "Неронмен сүйіспеншілікпен қоштасып, құдайша керуенмен көкке самғаған" сөздері келтірілген, бұл оның өлімінің Неронның зорлық-зомбылығынан болмағанын көрсетеді. Поппея 65 жылы қайтыс болғанда, Нерон терең қайғыға батты. Рим империясының дәстүріне сәйкес, Поппеяға мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды. Бірақ, бұл мәдени нормадан өзгешелік ретінде, ол тек бальзамдалған ғана емес, сонымен қатар қызы Клаудия Августамен бірге құдайлық құрметке ие болды. Тацит Поппеяның денесі әр түрлі шөптер мен хош иіс заттармен толтырылып бальзамдалғанын және Джулийлердің мазарында жерленгенін жазған, бірақ оның нақты жерленген орны белгісіз. Нерон оның жерлеу рәсімінде Арабияның бір жылдық хош иіс заттарының өнімдерін өртеген деген аңыз бар. 66 жылдың басында Нерон Статилия Мессалинаға үйленді. Содан кейін, 67 жылы, Нерон Спор атты жас бостандыққа шыққан ер адамды кесіп, оған үйленді. Кассиус Дионың айтуынша, Спорус Поппеяға ерекше ұқсаған және Нерон тіпті оны қайтыс болған әйелінің есімімен атаған.

Операда

Өлгеннен кейін он бес ғасыр өткен соң, Поппея 1642 жылы Клаудио Монтевердидің соңғы операсы «Поппеяның таққа отырғызылуы» (L'incoronazione di Poppea) операсында бейнеленген. Оның тарихы Венеция опера театрларының жаңадан қалыптасқан мәдениетінде бағаланатын қызығушылықты ояту үшін таңдалған, ал прологы бұл ізгілік жеңісін дәріптейтін драма емес екенін бірден түсіндіреді. Поппея Рим императоры Неронды өзіне үйлендіру арқылы Рим императорлығына қол жеткізу үшін цинизммен жоспар құрып жатқандай көрсетіледі, оның іс-қимылдарына оның жоспарларына қарсы шыққан Кіші Сенеканы өлтіру кіреді, және драма соңында оның жоспарлары сәтті аяқталады. Поппея 1709 жылы Генделдің «Агриппина» операсында да маңызды кейіпкер, бірақ ол алдау мен манипуляцияның құрбаны, қылмыскері емес. Бұл жерде Агриппина – Неронның анасы, ол ұлының таққа отыруын қамтамасыз етуді көздейді. Поппея, әдемі бойжеткен, Клавдий, Нерон және Отонның құштарлығының нысаны ретінде бейнеленеді, олардың әрқайсысы Рим императоры қызметін атқарған, ал Агриппина олардың бәсекелестігін өзінің пайдасына пайдалануға тырысады. Поппея Агриппинаның алдауын сезіп, оған ден қояды, бірақ тек Отонмен бірігу үшін, ол оның жалғыз шын сүйіктісі ретінде көрсетілген.

Музыка саласында

Готик металл тобы Theatre of Tragedy оның тарихынан шабыттанған "Poppæa" атты ән жазды, олардың миф негізіндегі Aégis альбомында.

Екіншілік көздер

Мино, Жерар, Рим императорының 12 әйелінің өмірі. Міндеттер, Интригалар және ләззаттар, Париж, L’Harmattan, 2012, 4-тарау, Неронның әйелі Поппеяның өмірі, 97-120 беттер. Донато, Джузеппе және Моник Сефрид (1989). Иісті өткен: Клеопатра мен Юлий Цезарьдің парфюмериясы. Эмори университетінің өнер және археология мұражайы, Атланта.