Кіріспе
1902-2006 жылдар аралығында Калифорниядағы су құқығы үшін болған талас – Калифорниялық су соғыстары, Лос-Анджелес қаласы мен Шығыс Калифорнияның Оуэнс аңғарындағы фермерлер мен мал өсірушілер арасындағы су құқығына қатысты саяси қақтығыстардың сериясы. 19 ғасырдың соңында Лос-Анджелес кеңейген сайын, қаланың су қоры жетіспей бастады. Лос-Анджелес қаласының мэрі Фред Итон, Оуэнс аңғарынан Лос-Анджелеске су құбыры арқылы су жеткізу жоспарын ұсынды. Су құбырының құрылысын Уильям Мулхолланд қадағалап, 1913 жылы аяқтады. Су құқықтары саяси күрес арқылы алынды және бір автордың айтуынша, "алаялық, жасырын әрекеттер мен жалған стратегиялар" қолданылды. Оуэнс өзенінен алынған су 1913 жылы Лос-Анджелеске бұрыла бастады, бұл қақтығысқа және аңғар экономикасының құлдырауына әкелді. 1920 жылдары Оуэнс аңғарынан судың көп бөлігі бұрылып, егін шаруашылығы қиынға соқты. Бұл 1924 жылы фермерлердің су құбырын бұзуға тырысуына себеп болды. Лос-Анджелес жеңіске жетіп, су ағынын сақтап қалды. 1926 жылға қарай Оуэнс аңғарының түбіндегі Оуэнс көлі судың бұрылуы салдарынан толығымен құрғап қалды. Лос-Анджелестің суға деген қажеттілігі арта берді. 1941 жылы Лос-Анджелес Оуэнс аңғарының солтүстігіндегі Моно көліне бұрын су жеткізіп тұрған суды су құбырына бұрып жіберді. Моно көлінің көшпенді құстар үшін экожүйесі су деңгейінің төмендеуінен қауіпке ұшырады. 1979-1994 жылдар аралығында Дэвид Гейнс және Моно көлі комитеті Лос-Анджелеспен соттасты. Сот процесі Лос-Анджелесті Моно көлі маңындағы суды бұруды тоқтатуға мәжбүр етті, нәтижесінде көлдің су деңгейі өсіп, экожүйесін қолдауға қабілетті деңгейге жетті.
The California Water Wars were a series of political conflicts between the city of Los Angeles and farmers and ranchers in the Owens Valley of Eastern California over water rights. As Los Angeles expanded during the late 19th century, it began outgrowing its water supply. Fred Eaton, mayor of Los Angeles, promoted a plan to take water from Owens Valley to Los Angeles via an aqueduct. The aqueduct construction was overseen by William Mulholland and was finished in 1913. The water rights were acquired through political fighting and, as described by one author, "chicanery, subterfuge and a strategy of lies". Water from the Owens River started being diverted to Los Angeles in 1913, precipitating conflict and eventual ruin of the valley's economy. By the 1920s, so much water was diverted from the Owens Valley that agriculture became difficult. This led to the farmers trying to destroy the aqueduct in 1924. Los Angeles prevailed and kept the water flowing. By 1926, Owens Lake at the bottom of Owens Valley was completely dry due to water diversion. The water needs of Los Angeles kept growing. In 1941, Los Angeles diverted water that previously fed Mono Lake, north of Owens Valley, into the aqueduct. Mono Lake's ecosystem for migrating birds was threatened by dropping water levels. Between 1979 and 1994, David Gaines and the Mono Lake Committee engaged in litigation with Los Angeles. The litigation forced Los Angeles to stop diverting water from around Mono Lake, which has started to rise back to a level that can support its ecosystem.
Оуэнс аңғарының контексі
Пайют тайпасы 1800 жылдардың басында осы аңғарда тұрған және егін өсіру үшін суару жүйесін қолданған. 1861 жылы Сэмюэл Бишоп және басқа шаруалар Оуэнс аңғарындағы жасыл шөптерде мал өсіре бастады. Шаруалар мен пайюттар жерді және суды пайдалану мәселесінде келіспей, қақтығысқа түсті. 1863 жылы Оуэнс аңғарындағы үнді соғысы кезінде АҚШ армиясы пайюттардың көп бөлігін аңғардан қуды. Көптеген жаңа қоныс аударушылар кен өндіруден байлық табу үмітімен келді. Оуэнс өзенінен судың қолжетімділігі егіншілік пен мал шаруашылығын өрістете түсті. 1870 жылдардың соңы мен 1880 жылдардың басында игерілген мемлекеттік жер көлемі салыстырмалы түрде аз болды. 1877 жылғы Шөлдік жер туралы заң жеке тұлғаларға көбірек жерге ие болуға мүмкіндік берді, жаңа қоныс аударушыларды тарту үшін оларға қоныстану және жерге байланысты шығыстарды ақтауға жеткілікті жер берілді, бірақ "тұру талаптары қойылмады". Лос-Анджелес қаласының өсуіне су жетіспеуі кедерілді. Мулхолланд атақты түрде: "Суды алмасаң, ол саған қажет болмайды", – деген еді. Итон мен Мулхолланд Оуэнс аңғарында Сьерра-Невададан көп мөлшерде су ағып түсетінін, ал гравитациялық су құбыры арқылы Оуэнс суын Лос-Анджелеске жеткізуге болатынын түсінді.
Су құқығын алу 19021907
ХХ ғасырдың басында АҚШ-тың су шаруашылығы бюросы, сол кезде АҚШ-тың су шаруашылығы қызметі деп аталған, Оуэнс аңғарының шаруаларына көмектесу үшін суару жүйесін салуды жоспарлаған, бұл Лос-Анджелестің суды бұрып алуына кедергі келтірмек. Итон 1905 жылы «Лос-Анджелес экспресс» газетіне берген сұхбатында барлық су құқығын төлеместен Лос-Анджелес қаласына бергенін мәлімдеді, «тек келісімдер жасағанда алып кетуге мәжбүр болған малды және жайылымдық жерді қалдырдым, олардың жайылымдық мақсаттан басқа ешқандай құндылығы жоқ еді». Итон Оуэнс аңғарына көшіп, сатып алған жерінде мал шаруашылығымен айналысу үшін келді. Оуэнс өзенінің суына байланысты дау Вашингтонда саяси мәселеге айналды. Лос-Анджелеске су құбырын салу үшін федералды жерлер арқылы өту құқығы қажет болды. Калифорния сенаторы Франк Флинт осы құқықты беру туралы заң жобасын ұсынды, бірақ Инё округінен сайланған конгрессмен Сильвестр Смит заң жобасына қарсы шықты. Смит Оңтүстік Калифорнияны суару Оуэнс аңғарын суарудан гөрі маңыздырақ емес деп мәлімдеді. Келіссөздер жүріп жатқанда Флинт президент Рузвельтке жүгінді. Ролль мен Либекап сияқты бірнеше авторлар Лос-Анджелес Оуэнс аңғарының шаруаларынан жерлері үшін тиіміз төмен баға төлегенін айтады. Калифорния университетінің Санта-Барбарадағы профессоры Гэри Либекап Лос-Анджелес судың бір көлемі үшін басқа су көздеріне төлеуге дайын болған бағаның шаруалар алғаннан әлдеқайда жоғары болғанын байқады. 1930 жылға дейін Лос-Анджелестің қысымына қарсы тұрған шаруалар жерлері үшін ең жоғары баға алды; көптеген шаруалар 1905 жылдан 1925 жылға дейін жерлерін сатты және Лос-Анджелес төлеуге дайын болғаннан аз ақша алды. Су құбыры Лос-Анджелес тұрғындарына қаланың өсуі үшін маңызды деп сатылды. Бұл шектеуді Сан-Фернандо аңғарының үлкен бөлігін қалаға қосу арқылы айналып өтуді жоспарлады. Синдикат акведукты қолдау үшін бизнес қауымдастығын біріктірді, ал акведук бойынша дауыс беру кезінде оның сатып алулары жарияланды. Мулхолландтың немересі жобаның күрделілігі Панама каналын салумен салыстыруға болатынын айтты. Оуэнс өзенінің суы 1913 жылдың 5 қарашасында Сан-Фернандо аңғарындағы су қоймасына жетті. 1924 жылы шаруалар мен малшылар наразылыққа шықты. 1927 жылдың тамызында, қақтығыс ең қызып тұрғанда, Инё округінің банкі құлдырады, бұл аңғардағы қарсылықты әлсіретті. Тексеру барысында сейфтегі ақшаның да, есептемелердегі соманың да жетіспейтіні анықталды. Уоттерсон ағайындыларына заңсыздық жасағаны үшін айып тағылды, содан кейін олар отыз алты айып бойынша сотталып, кінәлі деп танылды. Барлық сауда-саттық осы банк арқылы жүргізілгендіктен, саудагерлер мен клиенттер қолма-қол ақшадан басқа ештеңе қалдырмады. Ағайындылар бұл алаяқтықтың Оуэнс аңғарының игілігі үшін Лос-Анджелесқа қарсы жасалғанын мәлімдеді, және бұл ақталу Инё округінде шындық деп есептелді. Лос-Анджелес қаласы жеке меншік жерлерді және олардың су құқығын сатып алуды жалғастырды. 1928 жылға қарай Лос-Анджелес Оуэнс аңғарындағы судың 90 пайызына ие болды, ал аймақтағы ауыл шаруашылығы мүдделері тоқтап қалды.
Екінші Оуэнс аңғары су құбыры, 1970 жылдан қазіргі уақытқа дейін
1970 жылы LADWP екінші су құбырын аяқтады. LADWP ешқашан жер асты суларын сорғылаудың әсерін қарастыратын Экологиялық әсерді бағалау есебін (ЭЭБ) дайындамағандықтан, Иньо округі Калифорнияның Экологиялық сапа туралы заңына сәйкес Лос-Анджелес қаласына сотқа шағым түсірді. 1991 жылы Иньо округі мен Лос-Анджелес қаласы Иньо-Лос-Анджелес Ұзақ мерзімді су келісіміне қол қойды, ол Лос-Анджелес қаласын сенімді сумен қамтамасыз ете отырып, маңызды әсерлерге жол бермеу үшін жер асты суларын сорғылауды басқаруды талап етті. 1997 жылы Иньо округі, Лос-Анджелес қаласы, Оуэнс аңғары комитеті, Сьерра клубы және басқа да мүдделі тараптар Оуэнс аңғарына келтірілген зиянды азайту мақсатында 2003 жылдың маусымына дейін Төменгі Оуэнс өзенін суландыру шарттарын белгілейтін өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Ұзақ мерзімді су келісімінің шарттарына қарамастан, 2003 жылдан бастап Иньо округі Су департаментінің жүргізген зерттеулері алқаптағы жер асты суларына тәуелді өсімдіктерге, мысалы, сілтілі шалғындықтарға әсер етудің тоқтамағанын көрсетті. Сондай-ақ, Лос-Анджелес қаласы 2003 жылдың маусым айына дейін Төменгі Оуэнс өзенін суландырмады. 2003 жылдың желтоқсан айында LADWP Калифорнияның бас прокуроры Билл Локкьер, Оуэнс аңғары комитеті және Сьерра клубының талабымен туған сот ісін реттеді. Келісім шарттарына сәйкес, Төменгі Оуэнс өзені жобасының мерзімдері қайта қарастырылды және LADWP 2005 жылға дейін Төменгі Оуэнс өзеніне суды қайтаруға міндеттелді. Бұл мерзім орындалмады, бірақ 2006 жылдың 6 желтоқсанында Уильям Мулхолланд акведукты салтанатты түрде ашқан және Оуэнс өзені арқылы су ағынын тоқтатып, оны 100 шақырымдық өзен бойымен қайта бастау үшін сол жерде рәсім өтті. Лос-Анджелес қауымдастығының Су және электр энергиясы жөніндегі басқармасының президенті Дэвид Нахай 1913 жылғы Мулхолландтың сөздеріне қарсы шығып: «Міне, ол – қайтарып ал!» деді. Дегенмен, жер асты суларын сорғылау судың толықтыру жылдамдығынан жоғары деңгейде жалғасуда, нәтижесінде Оуэнс аңғарында шөлдеудің ұзақ мерзімді үрдісі байқалуда.
Моно көлі
1930 жылдары Лос-Анджелес қаласының суға қажеттілігі арта берді. LADWP Моно алқабында (Оуэнс аңғарының солтүстігіндегі келесі алқап) су құқығын сатып ала бастады. Бұл Моно кратерлері (белсенді жанартаулық өңір) арқылы туннель қазу сияқты инженерлік табыстарды қамтитын су құбырының кеңейтілуін салуды қамтыды. 1941 жылы кеңейту аяқталып, Раш-Крик сияқты әртүрлі арналардың суы су құбырына бұрылды. Арналардың бұрылуы салдарынан Моно көлінің су деңгейі төмендеп, туфа құрылымдары ашыққа шықты. Судың тұздылығы мен сілтілігі артып, көлде тіршілік ететін тұзды шаянға қауіп туды. Тұздылықтың жоғарылауы ересектердің мөлшерін, өсу қарқынын және ұрпақтардың санын азайтып, олардың көбею циклы кезінде әйелдердің өлім-жітімін арттырды. Суды бұрудың нәтижесінде тұздылық деңгейінің өзгеруі бұл түрді, сондай-ақ көлдегі екі аралда (Негит аралы және Паоха аралы) ұя салатын құстарды қауіпке тікелей ұшыратты. Бұл 1977 жылғы Моно көлінің экожүйесі жөніндегі есепке әкелді, онда суды бұрудан туындаған қауіптер айқындалды. 1978 жылы Моно көлін қорғау мақсатында Моно көл комитеті құрылды. Ақырында, 1994 жылы Калифорния штатының Су ресурстарын бақылау басқармасы (SWRCB) барлық сот ісін қарады. SWRCB отырыстары 44 күнге созылды және оны басқарма төрағасының орынбасары Марк Дель Пьеро жалғыз тыңдаушы ретінде жүргізді. Лос-Анджелес жоғалған суды мемлекеттік қаржыландырылатын суды сақтау және қайта өңдеу жобалары арқылы толықтырды. 2014 жылдың 14 ақпанында президент Барак Обама Фресно қаласына жақын жерде болып, 170 миллион долларлық бастамаларды жариялады, оның ішінде мал өндіруде шығынға ұшыраған фермерлерге 100 миллион доллар және азық-түлік банктеріне көмектесу үшін 60 миллион доллар бөлінді. Обама Калифорниядағы су саясатының ұзақ және шиеленісті тарихы туралы әзіл айтып: «Мен бұл мәселеге араласпаймын. Мен Валентин күнінде аман-есен шығуым керек», – деді.
Құжаттық фильмдер мен көркем фильмдер
Калифорниядағы су соғыстары АҚШ-тың батысындағы жерді дамыту және су саясаты туралы Марк Рейснердің 1984 жылғы деректі Cadillac Desert кітабында талқыланған маңызды тақырыптардың бірі болды. 1997 жылы кітаптың негізінде төрт бөлімнен тұратын деректі фильм түсірілді. 1974 жылы түсірілген "Чайнатаун" фильмі Калифорниядағы су соғыстарынан шабыттанды және оқиғаның көркемделген нұсқасын басты сюжеттік желі ретінде көрсетеді.