Кіріспе

Этникалық топ; поляк тегіндес американдықтар.

Поляк американдықтары (Polonia amerykańska) – толық немесе ішінара поляк тегіне ие немесе Польша Республикасының азаматтары болып табылатын американдықтар. АҚШ Халық санағы бюросы жүргізген 2021 жылғы Америка қоғамдастығының сауалнамасына сәйкес, өзін поляк американдығы деп анықтағандардың саны шамамен 8,81 миллион адамды құрайды, бұл АҚШ халқының 2,67% -ына тең. Олардың арасында бұрынғы поляк азаматтары, рим-католиктер, протестанттар, яһудилер және басқа да азшылықтар өкілдері бар. Иммиграцияның нақты көрсеткіштері белгісіз. Көптеген иммигранттар АҚШ Иммиграция және натурализация қызметі тарапынан 18-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Польшаның бұрынғы аумақтары неміс, австрия-венгр және орыс билігінде болғандықтан «орыс», «неміс» немесе «австриялық» деп жіктелген. АҚШ Халық санағының мәліметтерін одан әрі күрделендіретін фактор – поляк американдықтарының басқа ұлт өкілдерімен некелесуінің жоғары деңгейі. 1940 жылы шамамен 50 пайызы басқа американдық этностармен үйленген, ал 1988 жылғы зерттеуде поляк американдықтарының 54% үш немесе одан да көп буынға созылған аралас текті екені анықталды. Польшалық американдық мәдени орталық поляк тегі бар американдықтардың саны 19-20 миллионға жетеді деп есептейді. 2000 жылы бес жастан асқан 667 414 америкалық үйде польша тілінде сөйлейтінін мәлімдеді, бұл ағылшыннан басқа тілде сөйлейтін халық санағы топтарының шамамен 1,4% немесе АҚШ халқының 0,25% құрайды.

Қауымдастықтар

Польшалық иммигранттардың көп бөлігі өнеркәсіптегі жұмыстарға тартылған ірі қалаларға қоныс аударды. Аз бөлігі, шамамен он пайыз, ауылдық жерлерге орналасты. Тарихшы Джон Буковчик Америкадағы поляк иммигранттарының жылдам қозғалыста болғанын, және олардың 40-60 пайызы 10 жыл ішінде кез келген қалалық ауданнан басқа жерге көшіп кеткенін атап өтті. Мұның себептері жеке адамның жағдайына байланысты; Буковчиктың теориясы бойынша, көптеген шаруашылықпен айналысқан иммигранттар Польшадағы өздеріне тиесілі кішкентай жерлерден азат болғандықтан көшуге құштар болды. Басқалары жеке кәсіп ашып, кәсіпкерлікпен айналысты, олардың көпшілігі нан пісіретін дүкендер, ет дүкендері, салондар мен баспаханалар сияқты шағын сауда орындарын ашты. Польшалық американдық мұра айы – поляк американдық қауымдастықтары ұйымдастыратын, алғаш рет 1981 жылы тойланған қазан айындағы шара.

Чикаго

Чикаго және оның айналасындағы қала маңындағы аудандардағы қалалық поляк-американдық қауымдастықтарының ең ірілерінің бірі орналасқан. Чикаго – поляк мәдениетімен гүлденген қала, ол Польшадан тыс ең ірі поляк қаласы деп есептейді, онда шамамен 185 000 поляк тілінде сөйлейтін адам бар, бұл поляк тілін Чикагода үшінші ең көп таралған тілге айналдырады. Чикагоның поляк қауымдастығының ықпалын көптеген поляк-американдық ұйымдар көрсетеді: Американың поляк мұражайы, Американың поляк римдік-католик одағы (АҚШ-тағы ең көне поляк-американдық бауырлас ұйым), Поляк-американдық қауымдастығы, Поляк-американдық конгресі, Поляк ұлттық альянсы, Поляк соқпақтары, Солтүстік Американың поляк таулылары альянсы және Американың поляк генеалогиялық қоғамы. Сонымен қатар, Иллинойс штатында неміс және ирланд-американдықтардан кейін үшінші ірі этникалық топ болып табылатын, поляк тегінен таралған бір миллионнан астам адам тұрады. Чикаго аймағында көптеген поляк дүкендері, мейрамханалары мен шіркеулері бар. Чикагоның поляк қауымы қаланың солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс бөліктерінде, тиісінше Милуоки және Арчер даңғылдары бойында шоғырланған. Чикагоның «Polonia дәмі» фестивалі әрбір Еңбек күні демалысында Джефферсон паркіндегі Коперник қорында өткізіледі. Чикаго мен Детройт арасындағы, Солтүстік Индиананы қамтитын, Чикаго қалалық аймағының бір бөлігінде поляк тегінен таралған үш миллионға жуық адам тұрады. Бұл қауымдастық Демократиялық партияны ығыстырушы күш ретінде белсенділік танытып, бірнеше конгресс мандатына ие болды. Алғашқы өкілі – конгрессмен Дэн Ростенковски, ол 1959 жылдан 1995 жылға дейін, әсіресе салық салу мәселелерінде Конгрестің ең ықпалды мүшелерінің бірі болды, түрмеге түскенге дейін.

Нью-Йорк қаласының астаналық аймағы

Нью-Йорк қаласының агломерациясы, оның ішінде Нью-Йорктегі Бруклин және Солтүстік Нью-Джерси штаты, поляк-американдықтардың екінші ірі қауымдастығына мекен жай. Қазіргі таңда Чикаго аймағындағы поляк халқынан шамалы қалыс тұр. Бруклиндегі Гринпойнт қаласында Нью-Йорк қаласының «Кішкентай Польшасы» орналасқан, ал Уильямсбург, Маспет және Риджвудта да жарқын поляк қауымдастықтары бар. 2014 жылы Нью-Йорк агломерациясы Польшадан АҚШ-қа көшіп келген заңды иммигранттардың ең көп санына ие болды, бұл көрсеткіш бойынша Чикагодан озып кетті.

Линден, Элизабет және Ньюарк, Нью-Джерси

Лиден, Нью-Джерси штаты, Юнион округінде, Ньюарк Либерти халықаралық әуежайының жанында, соңғы жылдары поляктардың бірінші буынының көптеп қоныстану орталығына айналды. Лиден қаласының бес жастан асқан тұрғындарының 15,6 пайызы үйде негізінен поляк тілінде сөйлейді, ал Манхэттенге тікелей қатынайтын Лиден станциясының маңында түрлі поляк тілінде қызмет көрсететін мекемелерді табуға болады. Сент-Тереза Рим-католик шіркеуі поляк тілінде миссалар өткізеді. 20 ғасырдың басында, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және одан кейін Ньюарк, Нью-Джерси және Элизабет, Нью-Джерси қалалары «Полония» деп аталатын поляк американдықтарының тарихи орталықтары болды. Касл-Гарден мен Эллис-Айленд арқылы келген иммигранттар және олардан кейін келгендер осы екі қаланың, сондай-ақ мұнай өңдеу және автомобиль өндірісімен айналысатын Лиден қаласының өнеркәсіптерінде жұмыс тапты. Алғашқы қоныстар Ньюаркта, негізінен «Темір шеңбер» деп аталатын ауданда орналасты, онда Санкт-Станислав Рим-католик шіркеуі және одан кейін Казимир приходы алғашқы приход шіркеулері болып салынды. Элизабетте поляк қауымына қызмет ететін алғашқы приход – Рим-католик шіркеуі. Бұл шіркеулердің барлығы 100 жылдан астам тарихқа ие, 1800 жылдардың соңында салынған, ал шіркеу ғимараттары 20 ғасырдың басында бой көтерді. Соғыстан кейінгі өркендеу көптеген поляк американдықтарына Нью-Джерсидің өнеркәсіптік аймақтарындағы бастапқы қоныстан айналасындағы қалалық елді мекендерге таралуға мүмкіндік берді. Олардың ерте тарихы туралы ақпаратты жеке шіркеулердің веб-сайттарында табуға болады. Нью-Джерсидегі поляктардың маңызды қоныс орталықтарына Гарфилд, Нью-Джерси, Сомерсет округындағы Манвилл, Трентон, Нью-Джерси және Камден, Нью-Джерси қалалары кіреді.

Басқа аудандар

Нью-Джерси штатының Хадсон округіндегі Байон қаласында Нью-Джерси штатының ең ірі поляк-американдық қауымдастығы орналасқан, ал Берген округіндегі Уоллингтон штаттағы поляк-американдықтарының ең жоғары үлесіне және АҚШ-тағы ең жоғары көрсеткіштердің біріне (40% астам) ие. Дегенмен, Нью-Джерси штатында поляк халқы Клифтон (Пасайк округі) және Гарфилд (Берген округі) қалаларында да қарқынды өсіп келеді. Лонг-Айлендтің шығысында орналасқан Риверхед (Нью-Йорк) қаласында Екінші дүниежүзілік соғыстан бері көптеген поляк иммигранттары қоныстанған "Поляк қаласы" деп аталатын аудан бар; қалада поляк архитектурасы, дүкендер және Санкт-Изидор РК шіркеуі орналасқан, сондай-ақ "Поляк қаласында" жыл сайын жазғы поляк жәрмеңкесі өткізіледі. LOT Polish Airlines Нью-Йорк қаласының Куинс ауданындағы JFK халықаралық әуежайы, Ньюарк және Варшава қалалары арасында тікелей рейстер ұсынады. Костюшко қоры Нью-Йорк қаласында орналасқан.

Висконсин және Миннесота штаттары

Милуокидегі поляк халқы әрқашан қаладағы неміс-американдық тұрғындардың көлеңкесінде қалды. Дегенмен, қаладағы бір кезде көптеген поляк қауымы бірнеше поляк соборларын салды, олардың ішінде әсем Әулие Иосафат базиликасы және Әулие Станислав католик шіркеуі бар. Көптеген поляк тұрғындары мен кәсіпорындары әлі күнге дейін Линкольн ауылында орналасқан. Қала сонымен қатар АҚШ-тағы ең ірі поляк фестивалі – Polish Fest-тің де отаны болып табылады, онда Висконсин және жақын маңдағы Чикагоның поляк-американдықтары поляк мәдениетін музыка, тағам және ойын-сауық арқылы мерекелеуге жиналады. Миннеаполис және Сент-Пол егіз қалаларындағы поляктардың орталығы Миннеаполистің солтүстік-шығыс ауданындағы Қасиетті Крест шіркеуі болып табылады, онда белсенді поляк миссионерлік қызметі поляк рим-католиктеріне күтім көрсетуді жалғастыруда. Висконсин, Миннесота және Небраска ауылдық жерлерде маңызды поляк қауымдастықтары құрылған ерекше қоныс түрлерін ұсынады. Тарихшы Джон Радзиловскидің пікірінше, Миннесотадағы поляктардың үштен бірі ауылдық жерлерде қоныстанды, онда олар 40 қауым құрды, олар көбінесе католик шіркеуінің айналасында біріккен. Осы қоныс аударушылардың көпшілігі Пруссияның бөлінісі кезінде тартып алынған поляк жерлерінен, ал кішігірім тобы Силезиядан келді. Польшаның Балтық теңізі жағалауындағы кашуб ұлттық азшылығы да Миннесотаға, әсіресе Винонаға келген поляк иммигранттарының арасында кең таралған. Польшадан және ірі қалалық поляк қауымдастықтарынан салыстырмалы оқшауланғандықтарына қарамастан, мықты қауымдық интеграцияға байланысты олар 1970 жылдарға дейін кейбір жағдайларда поляк тілінде сөйлеуді жалғастырды және әлі де күшті поляк ұлттық санасын сақтайды.

Мичиган

Мичиган штатында 850 000-нан астам поляк тұрғыны бар, бұл АҚШ штаттары арасында Нью-Йорк пен Иллинойс штаттарынан кейін үшінші орында. Мичиганның жалпы халқының 8,6%-ы поляк американдықтарынан тұрады. Детройт қаласында өте ірі поляк қауымы бар, олар тарихи түрде Детройттің шығысындағы Полетаун мен Хамтрамк аудандарында, Мичиган даңғылының 23-ші көшеден бастап шығыс Дирборнға дейінгі бөлігінде, Делрейдің батыс жағында, Уоррендейлдің бір бөлігінде және Вайандоттың бірнеше ауданында қоныстанған. Полетаунның солтүстік бөлігі General Motors Detroit/Hamtramck жинау зауытының құрылысы үшін тұрғындардан босатылды. Бүгінде мұнда Америкадағы ең сәнді поляк шіркеулері орналасқан, мысалы, Сент-Станислав, Марияның Ең Ыстық Жүрегі, Сент-Альберт, Сент-Жозефат және Сент-Гиацинт. Мичиган штатында поляктар барлық жерде кездеседі. Метрополитен Детройт, Гранд-Рапидс, Бей-Сити, Альпена және олардың айналасындағы аймақтардан басқа, Мичиганның «бас бармағы», Манисти, сондай-ақ төменгі Мичиганның солтүстігі мен оңтүстік-орталық Мичиганның көптеген аймақтарында да көптеген поляктар тұрады. Польшаның ықпалы бүкіл Детройт агломерациясында, әсіресе штаттың поляк американдықтарының маңызды орталығы болып дамып келе жатқан Вайандот қаласында әлі де сезіледі. Польшадан иммиграцияның артуы Вайандоттағы Кармель тауындағы Әйелдер шіркеуінің және көптеген поляк американдық азаматтық ұйымдардың қауымдастығын нығайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, Детройт маңындағы Трой қаласында Американдық поляк мәдени орталығы орналасқан, онда 100-ден астам адамның 200-ден астам экспонаты бар Ұлттық поляк-американдық спорттық даңқ залында Стэн Музиал мен Майк Krzyzewski сияқты тұлғалардың туған күнін тойлайды. Орчард көліндегі Сент-Мэри дайындық мектебі, тарихи поляк тамырларына ие, өзін «Американың ең ірі орта мектеп жәрмеңкесі» деп жариялаған жыл сайынғы танымал поляк округтік жәрмеңкесін демеушілік етеді. Метро Детройттен тыс, поляк американдықтары Солтүстік Мичиган аймағында күшті өкілдікке ие. Лиланау округіндегі Седар қаласында поляктардың көп саны сақталған, онда Польша өнер орталығы және жыл сайынғы полька фестивалі бар. Альпена, Преск-Айл және Хьюрон округтерінде де поляк иммигранттарының отбасылары көптеп кездеседі.

Огайо штаты

Огайо штатында 440 000-нан астам поляк текті адам тұрады, олардың ықпалы ең күшті Огайоның поляк халқының жартысы тұратын Үлкен Кливленд аймағында сезіледі. Огайо штатының Кливленд қаласында, әсіресе тарихи Славян ауылында, оның Варшава бөлігі ретінде, ірі поляк қауымы бар. Кливлендтің осы бөлігіндегі поляктар Гарфилд Хайтс, Парма және Сейвен Хиллз сияқты қала маңындағы аудандарға қоныс аударды. Парма жақында поляк ауданы деп танылды. Одан әрі, Кливлендтің поляк қауымының өкілдері Брексвилл, Индипенденс және Бродвью Хайтс қалаларында тұрады. Осы поляктардың көптегені Шығыс 65-ші көше мен Бакстер даңғылындағы Сент-Станислав шіркеуінде дұға жасау арқылы поляк тамырына оралады. Кливлендтің тағы бір поляк бөлігі Кливлендтің батыс жағында орналасқан Тремонтта. Негізгі шіркеулер – Сент-Джон Кантиус және Сент-Джон Канти. Кливленд қаласындағы поляк тіліндегі басқа шіркеулерге Сент-Казимир, Сент-Барбара және Марияның Таза Жүрегі кіреді. Жыл сайынғы шіркеу фестивальдерінен басқа, қаланың маңызды мерекелеріне Динггус күні және поляк тағамдары, қонақтар және полька музыкасымен тойланатын Славян ауылының егін жинау фестивалі кіреді. Кливлендте Полька Даңқы залы орналасқан. Кливлендтегі поляктар 1938 жылы Үшінші Федералды жинақ-қарыз банкін құруға зор үлес қосты. Кливленд банктері поляктарды кемсіткенін көрген Бен Стефански Үшінші Федералды құрды. Бүгінде Стефански отбасы әлі де банкке басшылық етеді. Кливлендтің KeyBank және National City Corp. сияқты бас кеңселері Кливленд қаласының орталық бөлігінде орналасса, Үшінші Федеральді Славян ауылындағы Бродвей даңғылында орналасқан. Үшінші Федералды жинақ-қарыз банкі АҚШ-тағы ең ірі 25 жинақ-қарыз мекеменің қатарында. 2003 жылы олар Флоридадағы банктік компанияны сатып алды және Флорида мен Огайода филиалдары бар.

Техас

Пана-Мария, Техас штаты 1854 жылы Рождество қарсаңында Жоғарғы Силезиядан келген қоныс аударушылармен құрылды. Кейбір адамдар әлі де Техас силезиясы тілінде сөйлейді. Силезия тілі поляк тілінің диалектісі ме, әлде жеке тіл ме деген мәселе әлі де даулы. Cestohowa, Kosciusko, Falls City, Polonia, New Waverly, Brenham, Marlin, Bremond, Anderson, Bryan және Chappell Hill қалалары поляктармен немесе олардың қатысуымен құрылды.

Басқалар

Басқа өнеркәсіптік қалалар, үлкен поляк қауымдастықтарымен бірге: Буффало, Нью-Йорк; Бостон; Балтимор; Жаңа Британия, Коннектикут; Даллас, Хьюстон, Портленд, Орегон; Миннеаполис; Филадельфия; Колумбус, Огайо; Эри, Пенсильвания; Рочестер, Нью-Йорк; Сиракуз, Нью-Йорк; Лос-Анджелес; Сан-Франциско; Сиэтл; Питтсбург; Саут-Бенд, Индиана; Орталық/батыс Массачусетс; және Дулут, Миннесота. Канзас-Сити және Сент-Луис, Миссуриде, көптеген неміс-американдықтармен қатар, салыстырмалы түрде үлкен поляк халқы бар. Пенсильвания штатының солтүстік-шығысындағы Лузерн округі – АҚШ-тағы тұрғындарының көп бөлігі өз тегін поляк деп атап көрсеткен жалғыз округ. (Қараңыз: Америкалық тектік карталар) Бұл Уилкс-Барре, Питтстон, Хейзлтон және Нантикок қалаларын қамтиды. Көптеген иммигранттар осы аймаққа аймақтағы антрацит көмірін өндіруге байланысты тартылды. Польшаның ықпалы бүгінге дейін шіркеу жәрмеңкелері, полька музыкасы және поляк тағамдары түрінде жиі кездеседі. Пенсильвания штатындағы Бутвин қаласы АҚШ-тағы ең жылдам өсіп келе жатқан поляк қауымдастықтарының бірі деп кеңінен сенеді. 2007 жылы Адвокат Адриан Барон мен жергілікті Polonia Бизнес Ассоциациясының ұсынысымен Нью-Британия, Коннектикут, Broad Street маңындағы ауданын ресми түрде «Кіші Польша» деп атады, онда шамамен 30 000 тұрғын поляк тегін жатады. Зияратшылар банк ісі, сауда, тамақтану, заңгерлік консультациялар және тіпті би сабақтары сияқты барлық іс-шараларды поляк тілінде жүзеге асыра алады. Бұл аймақ 1890 жылдан бері поляк сипатын сақтап келеді. Лас-Вегаста да поляк қауымы бар.

Саясат

Польшалық американдықтар демократтар мен республикашыл партиялардың ең іздейтін үлкен сайлаушы тобын құрайды. Польшалық американдықтар АҚШ халқының 3,2% құрайды, бірақ 2012 жылы жалпы сайлаушылардың шамамен 10% құрады деп есептелді. Польшалық американдықтардың көп бөлігі Орта Батыс штаттарында шоғырланған, бұл поляк американдықтары үшін маңызды мәселелер президенттік үміткерлерге көбірек естілетіндей етеді. Джон Кромковскидің сөзіне сүйенсек, поляк американдықтары – «үлкен мүмкіндігі бар, шешімді дауыс беретін топ». Пиаст институтының 2008 жылғы мәліметтері бойынша, поляк американдықтарының 36% демократтар, 33% тәуелсіздер, ал 26% республикашылдар. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, олар демократтар партиясының консервативті қанатында саналды және президенттік сайлауда американдық жұртшылыққа қарағанда үшінші партия кандидаттарына көбірек бейімділік танытты. Джон Ф. Кеннеди 1960 жылы поляк дауысының көп бөлігін жеңіп алды, бұл оның католицизміне, этникалық қауымдастықтармен және еңбек қозғалысымен байланысына байланысты болды. Содан бері поляк сайлаушылары демократтар партиясының консервативті қанатына жақын болды, бірақ аборт сияқты әлеуметтік мәселелерге байланысты демократтардан алшақтады. Польшаның 1980 жылдары кеңестік оккупациядан азаттығы Рональд Рейган мен Джордж Бушқа ұнады, бірақ Билл Клинтон НАТО-ны кеңейту арқылы поляк сайлаушыларын өз жағына тартты. Соңғы сайлауларда «поляк американдықтарының дауысының» маңыздылығы күмәнді болды, себебі поляк текті американдықтар АҚШ қоғамына сіңісіп, әртүрлі этникалық топтармен некелері көбейді. Қазіргі саясатта поляк американдықтарының дауысы АҚШ-та әлі де маңызды рөл атқарады. Американдық поляк кеңестік тобы, поляк ұйымдарының саяси белсенді желісі, саяси платформа мен конвенция құрды және өз күнтәртібін штаттық және федералдық деңгейдегі саясаткерлермен бөлісті. 2012 жылғы сайлауда поляк американдықтарына республикалық және демократиялық партиялар екі жақтан да қолдау көрсетті.

Поляктарға қарсылық

Поляк қауымы Америкада ұзақ жылдар бойы поляктарға қарсы сезімге тап болды. "Поляк" деген сөз этникалық айыптауға айналды. Бұл көзқарастың бір бөлігі католицизмге қарсылықпен және 20 ғасырдың басында Орталық және Шығыс Еуропадан келген иммигранттардың көптеп келуіне байланысты болды.

Мәдениет

Польшалық американдықтардың мәдени үлесі кең ауқымды, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарына, баспа саласына, дінге, өнерге, тағамға, мұражайларға және мерекелерге таралады.

Медиа

Ең танымал поляк-американдық медиа топтарының қатарында Hippocrene Books (поляк-американдық Джордж Благовидов құрған); TVP Polonia; Polsat 2 International; TVN International; Polvision; TV4U New York; WEUR Radio Chicago; Polish Radio External Service (бұрынғы Radio Polonia); Polonia Today және Warsaw Voice кіреді. Сонымен қатар, Dziennik Związkowy, PL журналы, Polish Weekly Chicago, Super Express USA және Нью-Йорктегі Nowy Dziennik, Детройттегі Tygodnik Polski және The Polish Times сияқты поляк-американдық газеттер мен журналдар да бар. Оған қоса, Огайо университетінің поляк-американдық зерттеулер сериясы, Przegląd Polski Online, Polish American Journal, Polish News Online, Am Pol Eagle газеті және Польша үшін прогресс сияқтылары да бар.

Мәдени бірлік

Тіпті ұзақ уақыт бойы біріккен қоғамдарда поляк мәдениеті мен сөздік қоры сақталады. Поляк американдықтары салған Рим католик шіркеулері мәдениетті сақтау құралы болып табылады. 1950-1970 жылдары поляк үйлену тойы көбінесе күні бойы жалғасатын. Чикагоның оңтүстік-шығыс жағы, Калумет Сити және Хегевич сияқты ішкі қала маңындағы, сондай-ақ Уайтинг, Хаммонд және Шығыс Чикаго сияқты Солтүстік-Батыс Индиана қала маңындағы аудандардағы дәстүрлі поляк үйлену тойлары әрқашан сенбі күні өткізілетін. Қабылдаулар әдетте VFW залы сияқты үлкен залда ұйымдастырылатын. Домбыра, әнші, аккордеон және кернейден тұратын полька тобы халықты көңілдік билермен – оберк, "Польша хоп" және вальс сияқты дәстүрлі билермен қуандыратын. Музыканттар мен қонақтардың бәрі де көп мөлшерде тамақ пен сусынға ие болуын күтетін. Польша шұжығы, сауэркраут, пироги және клуски сияқты тағамдар кең таралған. Сыра, бұрандалы және хайбол сияқты сусындар жиі ішілетін. Көптеген танымал поляк тағамдары бүгінгі американдық асүйдің бір бөлігіне айналды, оның ішінде кильбаса (поляк шұжығы), бабка торт, кашанка, пироги және әсіресе Күл жексенбісі мен оразаның басталуына дейін – пончиктер (пączki). Польшалық американдық мәдени ұйымдарға Польшалық американдық өнер қауымдастығы және Польшалық соколы кіреді. Көптеген поляк американдық жазушылардың арасында Фил Боярски, Хедвиг Горски, Джон Гузловски, Джон Минчески, Линда Немек Фостер, Леонард Кресс (ақын және аудармашы), Сесилия Волох, Ким Кикель және Марк Паулак (ақын және редактор) сияқты көптеген ақындар бар, сондай-ақ Лесли Питерзик, Тад Рутковски, Сюзанна Стремпек Ши және басқалар сияқты романда жазатындар да бар.

Мұражайлар

Ең танымал поляк-американдық мұражайлардың қатарында Чикагоның ескі поляк орталығында орналасқан Американың поляк мұражайы бар; 1935 жылы құрылған, АҚШ-тағы ең ірі этникалық мұражай, оны Американың поляк католик одағы демеушілік етеді. Мұражай кітапханасы Польшадан тыс жерлердегі ең жақсы кітапханалардың бірі саналады. Сонымен қатар, 1977 жылы Нью-Йорк штатының Порт Вашингтонда орналасқан Польшалық-американдық мұражай да бар. Онда халықтық өнер, костюмдер, тарихи артефакттар мен картиналар, сондай-ақ Америкадағы поляк текті адамдардың жетістіктеріне ерекше назар аударатын екі тілді зерттеу кітапханасы ұсынылған. Миннесота штатындағы Винона қаласындағы Поляк мәдени институты мен мұражайы да бар, ол бұл қаланың тұрғындары арасында "Винонаның поляк мұражайы" деп белгілі. 1979 жылы әйгілі Пол Брезаның құрылысымен ашылған Винонаның поляк мұражайы Винонаның кашуб поляк мәдениетіне қатысты экспонаттарды ұсынады және Американың поляк-американдық мұрасын кеңінен тойлайтын түрлі шараларды өткізеді.

Фестивальдар

Поляк америкалық қауымы бірнеше ерекше фестивальдар, көшелік мерекелер мен шерулер өткізеді. Висконсин штатындағы Милуокидегі Польша фестивалі – жыл сайын өткізілетін танымал фестиваль және Генри Майер фестиваль паркінде өтеді. Бұл АҚШ-тағы ең ірі поляк фестивалі болып табылады. Ол Висконсин штатының және жақын орналасқан Чикаго қаласының поляк америкалықтарын тартады, олар музыка, тағам және ойын-сауық арқылы поляк мәдениетін тойлайды. Нью-Йорк қаласында поляк киносының қазіргі және өткен фильмдерін көрсететін Нью-Йорк поляк кинофестивалі жыл сайын өтеді. NYPFF – Нью-Йорк қаласында поляк фильмдерінің жалғыз жыл сайынғы көрсетілімі және Шығыс жағалауда поляк фильмдерін насихаттайтын және таныстыратын ең ірі фестиваль. Сиракузаның Клинтон алаңындағы Польша фестивалі Орталық Нью-Йорктегі поляк қауымының тарихындағы ең ірі мәдени шараға айналды. Сонымен қатар, 1979 жылдан бері Чикаго қаласындағы Еңбек күні демалысында Джефферсон паркі ауданындағы Коперник мәдени және азаматтық орталығында «Полонияның дәмі» фестивалі өткізіледі. Орегон штатындағы Портлендтегі Польша фестивалі Батыс АҚШ-тағы ең ірі фестиваль деп хабарланады. Ең жаңа және амбициялы фестивальдердің бірі – Польшаның Гдыня қаласындағы Польша кинофестивалімен бірлесіп ұйымдастырылған Сиэтлдегі Польша кинофестивалі. Канзас-Ситиде (Канзас штаты) көптеген поляктар тұрады және соңғы 31 жылдан бері «Барлық Әулиелер» шіркеуі «Польша күнін» өткізеді. Соңғысы, бірақ ең маңыздысы, Индиана штатының Уайтинг қаласында поляк пирогилерінен басқа көптеген қызықты шаралар ұйымдастырылатын «Пироги» фестивалі және Висконсин штатындағы «Деллс» Польша фестивалі өтеді.

Америка мәдениетінің үлесі

Польшалық американдықтар американдық мәдениетке әртүрлі жолдармен әсер етті. Олардың ең айқын әсері – Джефферсонның АҚШ Конституциясын жазуында Варшава конфедерациясының діни төзімділігінен шабыдандалғаны, ол ар-ождан бостандығына кепілдік берген. Польша мәдениеті АҚШ-та тағамдық іздерін де қалдырды – пироги, киелбаса, голубцы сияқты дәстүрлі поляк тағамдарының енгізілуі. Осы поляк тағамдарының кейбіреулері жаңа американдық ортада өзгертіліп, қайта ойлап шығарылды, мысалы, Чикагодағы Максвелл көшесіндегі поляк шұжығы. Польшалық американдықтар өздері тұрған қалалардың физикалық бейнесін өзгертуге де үлес қосты, Костюшко мен Пуласки сияқты поляк-американдық батырларға ескерткіштер орнатты. Польшалық пәтерлер немесе Польша соборының сәулет стилі сияқты ерекше мәдени құбылыстар поляктар қоныстанған аймақтардың бір бөлігіне айналды. Поляктардың Рим-католик дінімен байланысы АҚШ-тың көптеген аймақтарындағы Рим-католиктердің арасында Пасха алдындағы себеттерді баталау сияқты ерекше дәстүрлерді қабылдауына да ықпал етті.

Сәулет әсері

Америка Құрама Штаттарында алғашқы поляк иммигранттары биік шатырлы үйлер салған. Биік шатырлы шатыр қар жиналатын елдерде қажетті және Солтүстік және Шығыс Еуропа архитектурасында кең таралған ерекшелік. Техас штатындағы Пана-Марияда поляктар қалың қабырғалы, биік шатырлы кірпіш үйлер салған. Метеорологиялық және топырақ деректері көрсеткендей, Техас аймағында қардың мөлшері 1 дюймнен кем. 1960-1990 жылдар аралығында жүргізілген метеорологиялық зерттеулер бойынша, бір күндік ең төменгі температура 1986 жылғы 21 қаңтарда 5 градус Фаренгейт тіркелді, бұл көп қарға жарай қоймас еді. Осы шатырлардың көлеңкелі верандасы тексастық поляктар үшін танымал тұрғын орын болды, олар Техастың субтропикалық ыстығынан қашу үшін көп уақытын сол жерде өткізді. Техастағы поляктар осы верандаларға, көбінесе оңтүстікке қарай жел соғатын жағына, қосымша террасалар салды, бұл дәстүрлі халық архитектурасынан ауытқу болды. Техастағы поляктар 1900 жылдардың басына дейін шатырларын сабанмен жапқан, бұл тағы бір еуропалық ықпал. Пана-Марияда поляк салған алғашқы үй – Джон Гаулик үйі, ол 1858 жылы салынған. Бұл ғимарат әлі де тұр және Техастың мәдени тарихындағы тарихи ескерткіш ретінде саналады. 2011 жылы Сан-Антонионың қорғау қоғамы ғимараттың шатырын ауыстыруға қаржы бөлді, оны «тарихи және сәулеттік маңызы бар ғимарат» деп атады.

Әскери

Поляк легионы Америка ардагерлері сияқты ұйымдар американдық әскери қызметке поляктардың қосқан үлесін мәңгі есте қалдыру үшін құрылды. Польша әскеріне үлес қосқандар Америкадағы Польша армиясы ардагерлерінің қауымдастығын құрды.

Есте сақтау және тарихнама

Ярошинская Кирхманн, Анна Д., "Польшалық америкалық тарихи қауымдастық: Артқа қарап, алға қарай", Польшалық америкалық зерттеулер, 65 (көктем 2008), 57–76. Питруза, Дэвид. "Тым ертедегі балалық шақтың естелігі. Жоғалған әлем", Скотия (Нью-Йорк): Church and Reid Books, 2020. Радзиаловский, Таддеус С. "Польша геттосынан көрініс. Детройттегі алғашқы жүз жылдыққа қатысты бірнеше байқаулар" Этнос 1#2 (1974 жылғы шілде): 125–150. онлайн. Валазек, Адам. "«Тұзды судың пердесі» көтерілді ме? Польшалық Америка тарихын жаһандану". Польшалық америкалық зерттеулер 73.1 (2016): 47–67. Зуравски, Джозеф В. "Фокуссыз: Фильмдегі поляк-американдық бейне", Польшалық америкалық зерттеулер (2013) 70#1, 5–35 беттер, JSTOR-да.