Кіріспе

Лондон метросының кеңейтілуі

Jubilee Line Extension (JLE) – Лондон метросының Jubilee желісінің оңтүстік және шығыс Лондон арқылы ұзартылуы. Желіні шығысқа қарай кеңейту туралы алғашқы ұсыныс 1970 жылдары жасалған. Лондон доклендтерінің дамуы аясында желі Канари Уорф және оңтүстік және шығыс Лондонның басқа да аймақтарына қызмет көрсету үшін ұзартылды. Құрылыс 1993 жылы басталды және 1999 жылдың мамыр айынан желтоқсан айына дейін кезең-кезеңмен ашылды, құны 3,5 миллиард фунт стерлингті құрады. Жаңа 11 станция "болашаққа дайын" деп жобаланған, олар кең дәліздерге, көптеген эскалаторлар мен лифттерге және авариялық эвакуациялық шығу орындарына ие. Бұл станциялар метрода платформа жиегіндегі есіктерге алғаш рет ие болды және барлық жерде қадамсыз кіруге мүмкіндік беру үшін салынды. Әр станцияны әртүрлі сәулетші жобалаған, ал жобаның жалпы дизайнын Роланд Паолетти басқарды. Кейіннен станциялар 20-шы ғасыр сәулетінің көрнекті үлгілері ретінде жоғары бағаланды. Бұл жоба 25 жыл ішіндегі метроның ең ірі кеңейтілуі болды.

1970 жылдардың алғашқы жоспарлары

Юбилей желісі бастапқыда Флот желісінің бірінші кезеңі (Юбилей желісінің бастапқы атауы) болуы тиіс еді. Флот желісін кеңейту жоспарының алғашқы нұсқасында желі Чаринг-Кросс станциясынан Фенчерч-стрит станциясына дейін, содан кейін Темза өзенінің астындағы туннель арқылы Суррей-Доктардың (қазіргі Суррей-Кейз) солтүстігіндегі Шығыс Лондон желісімен қосылатын болды. Одан Нью-Кросс-Гейт және Нью-Кроссқа дейін жер асты қызметтерін жалғастыратын туннельдер салынды, сондай-ақ соңғы станциядан Левишамға дейін туннельдер жалғасатын жоспарланған. Осыған дайындық ретінде желінің бірінші кезеңінің туннельдері Чаринг-Кросс станциясынан шығысқа қарай Странд көшесінің астымен Алдвичке дейін дерлік созылды. Алайда, бұл жоспар 1979 жылы Юбилей желісі ашылғанға дейін өзгертілді. Жаңа жоспар (жобалау мақсатында "Өзен желісі" деп аталды) бұрынғыдай Фенчерч-стрит станциясына дейін созылып, содан кейін Иттер аралы, Корольдік доктар және Вулвич Арсеналы арқылы Темзмидтегі "жаңа қалаға" дейін жалғасатын болды. Сильвертауннан Бектонға дейінгі тармақ жаңа депоға қосылуды қамтамасыз ететін еді. Бұл маршрут Докленд арқылы өтетін Кроссрейл маршрутына ұқсас.

Юбилейлік желісінің кеңейтілуі

Жолды кеңейту жоспарлары 1980-ші жылдардың соңында қайта жанданды, себебі Лондон доклендс және Канарлық кемежайдың дамуы Иттер аралында жұмыс орындарының күтілетін санын едәуір арттырды және Доклендс жеңіл темір жолынан (DLR) әлдеқайда артық сыйымдылықты көлік желісін қажет етті. Бастапқыда Канарлық Уорфты салушылар Олимпия мен Йорк 400 миллион фунт стерлингке есептелген «Уотерлоо және Гринвич теміржолын» Уотерлоодан Лондон көпірі арқылы Канарлық Уорфқа, содан кейін Гринвичтегі Весткомб паркіне салуды ұсынды. Алайда, Лондон көлігі бұл ұсынысқа қарсылық көрсетіп, жаңа теміржол құрылысын зерттеудің нәтижелерін күтуді жөн көрді. Олардың бірі – Шығыс Лондон теміржолының зерттеуі, Юбилей желісін Грин-парктен Вестминстерге дейін ұзартуды, содан кейін Уотерлоо және Гринвич теміржолының бағытын жалғастырып, Солтүстік Лондон желісімен қатар Каннинг-Таун арқылы Стратфордқа дейін жеткізуді ұсынды. Бұл нұсқа 2,1 миллиард фунт стерлингке бағаланды, ал Олимпия мен Йорк 400 миллион фунт стерлинг үлес қосатын еді, бұл Уотерлоо және Гринвич теміржолының бастапқы бағасы. Келісім 1990 жылы бекітілді. Бастапқыда Блэкволл станциясында станция салу жоспарланған, бірақ ол Канарлық Уорф пен Стратфорд арасындағы желіні Темзаның астынан Гринвич түбегіне қызмет ету үшін өзгертілді. Миллениум кубогының жоспарлары әлі болмаған, ал бұл өзгеріс пайдаланылмаған газ қондырғысының орнында жоспарланған тұрғын үйлерді салу үшін жасалды. British Gas plc жобаға 25 миллион фунт стерлинг үлес қосты. Саутварк және Бермондси станцияларының орналасуы бастапқыда нақты емес еді. Жоба сондай-ақ кеңейтілген желіге қызмет ету үшін жаңа депо салуды талап етті, себебі пойыздардың санының артуына байланысты қолданыстағы Нидсден депосында орын жетпеді, сондықтан Стратфорд базарындағы жер таңдалды. Кеңейту аясында 59 1996 жылғы модельдегі пойыздарға тапсырыс берілді, себебі 1983 жылғы модельдегі пойыздарды күрделі жөндеу жоспары тоқтатылды. Негізгі жұмыстар Лондон метросының 1992 жылғы заңымен бекітілді, ал қосымша жұмыстар Лондон метросының (Юбилей) 1993 жылғы заңымен бекітілді. 1992 жылдың мамыр айында Олимпия мен Йорк (Канарлық Уорфты салушылар) 1990-шы жылдардың басындағы экономикалық дағдарыстан кейін әкімшілікке өтті. Бұл жобаны кейінге жылдырды, себебі үкімет жеке сектордың инвестициясы болмаса жобаны жалғастыруды қаламады. 1993 жылдың қыркүйегінде Канарлық Уорфтың қаржылық жағдайы жақсартылып, 400 миллион фунт стерлинг үлес сақталады деп келісілді. 1993 жылдың қазан айында көлік министрі Джон Макгрегор жобаны бастауға рұқсат берді. Жобаны салуға келісімшарттар жақын арада жасалып, құны шамамен 1,2 миллиард фунт стерлингке бағаланды. Құрылыс 53 айға созылуы күтілді, ал ашылу күні 1998 жылдың мамыр айына белгіленді. Туннель қазу жұмыстары 1994 жылдың тамызында Солтүстік Гринвичте басталды. Шындығында, Вестминстердегі құрылыс кезінде Элизабет мұнарасы сәл еңкейіп кетті. Кейіннен жобаға электршілердің спонтанды ереуілдері және станциялардың дизайнындағы өзгерістер сияқты кешіктірулер әсер етті. Ұзартуда Westinghouse компаниясы жобалаған қозғалмалы блок сигнализациясы орнатылуы керек еді, бұл ең көп жүргіншілер уақытында сағатына 36 пойызға жететін еді. Алайда, жобаны аяқтау ұзаққа созылғандықтан, бұл технология кейінге қалдырылып, дәстүрлі сигнализация жүйесі қолданылды. Он екі жылдан кейін бұл мүмкіндіктер аяқталды, нәтижесінде сағатына 33 пойызға дейін жүргізілуге мүмкіндік болды. 1997 жылдың қарашасына дейін 1998 жылдың қыркүйегінде ашылу жоспарланған. Жаңа Стратфорд Маркет депосы 1998 жылдың наурыз айында аяқталды, бұл 1996 жылғы жаңа пойыздарды сынауға және іске қосуға, сондай-ақ жаңа кеңейтуді сынауға мүмкіндік берді. 1998 жылдың маусымына дейін 1999 жылдың көктемінде ашылу жоспарланған. 1998 жылдың қарашасына қарай 1999 жыл ішінде кезең-кезеңмен ашылу қарастырылды. 1999 жылдың ақпанына қарай кеңейтудің құны 3,3 миллиард фунт стерлингке дейін өсті.

Ашылу

Стретфордтан Солтүстік Гринвичке дейінгі кеңейтудің бірінші кезеңін вице-премьер Джон Прескотт 1999 жылғы 14 мамырда ашты. 2000 жылдың 1 қаңтарында ашылатын Миллениум дөңгелегіне дейін бүкіл желі уақытында ашылмауы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Кеңейту 1999 жылғы 20 қарашада соңғы кезеңнің ашылуымен Юбилей желісінің қалған бөлігімен байланыстырылды. Вестминстер станциясының ашылуы құрылыс кезінде жұмыс істеп тұрған жер асты платформаларымен байланыстырудың қиындығына байланысты күрделі болды және 1999 жылғы 22 желтоқсанда, Миллениум дөңгелегінің мерзіміне дейін ашылды. Кеңейтудің жалпы құрылыс құны 3,5 миллиард фунт стерлингті құрады. 2005 жылы кеңейту құрылысы кезіндегі сыбайлас жемқорлық және ішкі ақпаратты пайдалануға қатысты қылмыстық сот процесі 21 айдан кейін және 60 миллион фунт стерлинг шығыннан соң тоқтатылды.

Дизайн

Бұл кеңейтудің дизайны Лондон метросындағы басқа кез келген нәрседен түбегейлі өзгеше. Станциялар кең, ашық ішкі кеңістіктермен, жылтыратылған металл панельдермен және құйма бетон қабырғалар мен бағаналармен ерекшеленеді. Оны собормен салыстырған, сондай-ақ көршілес One Canada Square егер тік жатса, станцияға орын сыйып қалар еді дейді. Шамамен тереңдігі бар үлкен тік кеңістік бар. Станциялардың мөлшері қауіпсіздік алаңдаушылықтарына жауап болды – 1987 жылғы Кингс-Кросс апатында тығырылу және жеткілікті шығу жолдарының болмауы маңызды факторлар болды – және жоғары жүктемеге төтеп беру үшін бастапқыда жобалау арқылы станцияларды "болашаққа дайын" ету әрекеті болды. Көптеген платформалар мен залдар көбінесе жұмыстың қызу уақытында ғана толы болады.

Кеңейту 4,35 м диаметрлі кеңірек туннельдермен салынды, бұл төтенше жағдайларда пайдаланылатын жолаушылар өтетін жолға мүмкіндік берді. Өкінішке орай, Грин-парктің солтүстігінде туннельдің тарлығына байланысты кең пойыздар салу мүмкін емес. Бастапқыда әр станция жеке құрылым ретінде жобаланғанымен, оларды ортақ дизайн философиясы және функционалдық элементтер байланыстыратыны шешілді. Ең байқалатыны – кеңдік, сондай-ақ сұр және күміс түсті жылтыратылған металл мен бетон интерьерлерінің ортақ тақырыбы. Көптеген станциялар мүмкіндігінше көп табиғи жарық түсуі үшін жобаланды. Канада Уотер және басқа станциялардағы ротондалар мен шахталар күн сәулесінің платформаларға жетуіне немесе жақындауына мүмкіндік береді. Жобадағы еңбегі үшін Роланд Паолетти 1999 жылы RIBA/Arts Council сыйлығын «Жылдың тапсырыс берушісі» номинациясы бойынша алды және 2000 жылғы Жаңа жылдық құрметтеулерде «Архитектураға қызметтері үшін» Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды. Architectural Review журналы оны «Лондон көлігінің Медичисі» деп атады.

Мұра

1999 жылы желінің кеңейтілуі ашылғалы бері, Канар Уорф, Гринвич түбегі және Стратфорд сияқты желі бойындағы аудандарда коммерциялық және тұрғын үй құрылысы айтарлықтай дамыды. Канар Уорф Лондонның екінші қаржы орталығына айналды, Лондон Ситимен бәсекелесіп тұр. Transport for London (TfL) үшін KPMG және Savills жүргізген зерттеулер кеңейтудің нәтижесінде желі бойындағы жер құнының шамамен 50%-ға өскенін көрсетті. 2004 жылы TfL кеңейтудің нәтижесінде "айқын пайдалар" туралы есеп жариялады, оның ішінде Канар Уорф қаржы орталығының дамуы, желі бойындағы тұрғындардың сапар уақытын қысқарту және көлік құралдарының үлесін жақсарту кірді. Crossrail жобасын дамыту барысында TfL JLE нәтижесінде агломерациялық пайданың пайда-құн қатынасын шамамен 3-ке жеткізгенін бағалады, бұл 1989 жылы есептелген 1,56 көрсеткіштен жоғары. 2019 жылға қарай желідегі жолаушылар саны кеңейту ашылғалы бері едәуір өсті, нәтижесінде метро желілері арасында 3-ші орынға ие болды, ал Юбилей желісіндегі 10 ең жүргіншілі станцияның төртеуі орналасқан. Станциялардың өзі кейіннен 20-ғасыр сәулетінің көрнекті үлгілері ретінде мақталып, 2013 жылы Канар Уорф Лондондағы "ең сүйікті" метро станциясы деп танылды, ал Вестминстер 2015 жылы лондондықтар тарапынан 10 сүйікті көлік дизайны иконасының бірі ретінде таңдалды.