Кіріспе

Тасмания, Австралияның Хобарт қаласындағы Дервент өзені арқылы салынған тас жол көпірі.

Тасман көпірі – Тасман тас жолын Дервент өзені арқылы жалғастыратын, алдын ала кернеуленген бетон арқалық көпір. 1965 жылдың 29 наурызында ашылған кезде Тасман Австралиядағы ең ұзын алдын ала кернеуленген бетон көпірі болды, жалпы ұзындығы (қосымша учаскелерін есептегенде) құрады. Көпір Хобарт қаласының батыс жағалауындағы орталық бөлігі мен Кларенс қаласының шығыс жағалауы арасындағы маңызды байланыс қызметін атқарады. Көпірден тәулігіне орташа есеппен 73 029 көлік өтеді, бұл Тасманиядағы ең қызыл жол бөлігі болып табылады. Тасман көпірі Тасман көпірі апатынан кейін жалпыхалықтық назарға ілікті. 1975 жылдың 5 қаңтарында EZ Industries компаниясының Risdon Zinc Works зауытына цинк концентратымен бара жатқан SS Lake Illawarra жүк тасушы кемесі көпірге соқтығысты. Нәтижесінде екі тіреу және үш бетон қаптамасы құлап, кеме суға батып, 12 адамның өмірі қиылды. Апат қаланы екіге бөлді, шығыс жағалауда тұратын тұрғындар КҚБ-ға (Орталық Бизнес Аудан) солтүстікке қарайғы келесі көпір арқылы айналып жүруге мәжбүр болды. Бұл дағдарыстың ерекшелігі – қаланы екі бөлікке бөлген жағдайды талдауға ұқсас мысалдар жоқ. Екі жарым жылдан кейін Тасман көпірі 1977 жылдың 8 қазанында қайта ашылды. Боуэн көпірі Тасман көпірінің болашақта зақымдануын болдырмау үшін салынды. 2022 жылдың маусым айында Тасманияның көлік министрлігі Тасман көпіріне 130 миллион доллар инвестиция жасалғанын хабарлады, бұл 1977 жылғы реконструкциядан бергі ең ірі инвестиция. GHD Group компаниясы жобалаған жаңартулар 2025 жылға аяқталуға тиіс. Жұмыс велосипедшілер мен жаяу жүргіншілер үшін кеңейтілген арнайы жолдарды, көліктер мен жаяу жүргіншілер арасындағы қауіпсіздік кедергілерін, жарықтандыруды және цифрлық ақпарат таблоларын жақсартуды қамтиды.

Тарих

1950 жылдары Хобарттың шығыс жағалауы 1956 жылы Кембриджде Хобарт халықаралық әуежайының ашылуына байланысты айтарлықтай кеңейді. 1957 жылға қарай, әуежай елдегі ең жүйлі бес әуежайдың біріне айналды, ал әуе тасымалының артуы, автомобильдердің пайдалануы және айналасындағы дамулар көлік қозғалысының күрт өсуіне алып келді, бұл Хобарт көпірінің қазіргі сыйымдылығынан асып түсті. Бір бағытты жолымен көлік ағынының өсуін басқаруға күш салынып, кемелердің өтуі үшін көпірдің көтерілетін бөлігінің көтерілуіне байланысты жиі үзілістер туындағандықтан, жаңа көпірді салу қажеттігі туындады. Бұл мәселелер көбейген көлік ағынына арналған, теңіз кемелері үшін үздіріліссіз қозғалысты қамтамасыз ететін жаңа, кеңейтілген көпірдің қажеттілігін көрсетті.

Дизайн

1956 жылы Тасманияның қоғамдық жұмыстар департаменті Maunsell & Partners Pty Ltd компаниясына Дервент өзенінен жаңа өткелді жобалауды тапсырды. Көпірдің берік негізі шығыс жағалаудағы Куинс Домен мен Монтегю шығанағы арасындағы өзен төсегінің қолайлы жағдайларымен қамтамасыз етілді, оған шөгіндінің астында жартас, долерит және базальт кіреді. Инженерлер су кеңістігінің ені Сидней порты көпіріне ұқсас болғандықтан, көп тіректері бар көпірді ұсынды, бірақ орташа мөлшердегі жүк кемелері үшін салыстырмалы биіктік қажет болды. Осының нәтижесінде, жиырма екі аралықтан тұратын арқалық көпір салу туралы шешім қабылданды, оның ішінде ең жоғарғы нүктесінде кеме өтетін аралық бар, батысқа қарай он үш, ал шығысқа қарай алты аралық, әрқайсысы ені өлшенген. Апекстің биіктігіне жету үшін, әрбір биік тіректің салмағын көтеруге қажетті бетон мөлшерін қамтамасыз ету үшін аралықтардың үлкен тізбегі маңызды болды, оның ең терең қазығы орташа теңіз деңгейінен 265 фут (81 метр) төмен. 1958 жылы инженерлер бетон конструкциясының кеме соқтығысына осал болуы мүмкін деген алаңдаушылық білдірген кезде, сол кездегі премьер-министр Эрик Риске сын бағытталды. Тергеулер Рисдің парламенттік отырыстарда 14 миллион долларлық жобаны, сәл қымбат болатын ілмелі көпірге қарағанда, қарсылықтарды қабылдамағанын көрсетті.

Құрылыс

1959 жылы сәуірде тендерлер жарияланды, ал сол жылдың қараша айында Рид, Брейтуайт, Стюарт және Липскомб компанияларына келісімшарттар тапсырылды. Шығыс жағалаудағы эстакаданың құрылысы 1960 жылы мамыр айында басталды. Құрылыстың қарқынды кезеңінде 400-ден астам жұмысшы жұмыс істеді. Құрылыс барысында бірнеше маңызды талаптар орындалуы тиіс болды. Ескі Хобарт көпірі Тасман көпірі салынысқанша пайдалануда болуы керек еді, сондай-ақ Дервент өзені арқылы жүретін кемелердің қатынайтын жолы ашық болуы қажеттілік туды. Бұл құрылыс Хобарт қаласы үшін үлкен сынақ болды, себебі ол қала тарихындағы ең ірі және ең қымбат жоба еді. Көпір құрылысына қажетті жабдықтар, мысалы, домкраттар мен сымдар Ұлыбританиядан әкелінді, ал арматуралық болат Австралия материгінен тасымалданды, бұл көпірдің құнының 7 миллион фунт стерлингке жетеуіне себеп болды, 2015 жылғы бағамен есептегенде бұл 14 миллион долларға тең. Алғашқы екі қатарлы көпір 1964 жылдың 18 тамызында ашылды. Қалған екі қатар 1964 жылдың 23 желтоқсанында пайдалануға берілді. Оның ресми ашылуы 1965 жылдың 18 наурызында Глостер герцогы Генридің қатысуымен өтті. Салынысы аяқталған кезде Тасман көпірі Австралиядағы ең ұзын алдын ала керілген бетон көпір болып табылды, оның құрамында бетон және арматуралық болат қолданылды.

Апат

1975 жылғы 5 қаңтарда SS Lake Illawarra, кен тасығыш кемесі, EZ Industries-тің Risdon Zinc Works зауытына мырыш концентраты жүкпен бағытталғанда, алдымен 19-шы тұғырдың төбе жапқышымен, содан кейін 18-шы тұғырдың орта тұсымен соқтығысты. Маңызды көлік арнасының үзілуі Хобарттың шығыс елді мекендеріндегі тұрғындарды оқшаулады – бұрын Тасман көпірі арқылы қалаға салыстырмалы түрде қысқа сапар болса, енді Бриджвотердегі саға арқылы сапар қажет болды. Көпір құлағаннан кейін Хобарт ішіндегі жалғыз көлік өткелі – Рисдон Пунты еді, ол Шығыс Рисдон мен Рисдоннан өзенді кесіп өтетін кабельді паром болды, бұл жер көпірден жоғары орналасқан. Ол мүлдем жеткіліксіз болды, әр рейске тек сегіз көлік сыйыды, және паромдар өзен арқылы қызмет көрсетсе де, екі қатарлы бейли көпірі 1975 жылғы желтоқсанға дейін көліктерге ашылмады, Доузинг-Пойнттан Клебурн-Пойнтқа дейін солтүстікке қарай, осылайша байланыстың бір бөлігі қалпына келтірілді. Бейли көпірі 1984 жылы Боуэн көпірімен ауыстырылғанға дейін пайдаланылды. Хобарттың бөлінуі нәтижесінде, өзен арқылы жұмыс істеген шағын және шектеулі жолаушылар паромдарының саны күрт өсті. Ол соқтығысуға аз уақыт бұрын, жергілікті құрылымда салынған Мэтью Брейди және Джеймс Маккейб паромдарын Хобарт қаласының орталығынан шығыс жағалауына өзен арқылы жүзеді. Оларға көп ұзамай 1912 жылғы ағаштан жасалған Коссиуско, сондай-ақ New South Wales Public Transport Commission таратқан Lady Ferguson және Lady Wakehurst қосылды. Тасман көпірінің апатынан кейін бұрынғы премьер-министр Эрик Рис таңдалған көпір дизайлын қорғауын жалғастырды. Рис таңдалған жобаның сол кездегі штат үшін қаржылық жағынан мүмкін болған жалғыз нұсқа екенін айтты, жоба орындалу барысында құрылыс құны екі есеге артқанына қарамастан. Тасман көпірін қайта құруға жұмсалған жылдық шығындар 1974–75 жылдары 1,7 млн доллар, 1975–76 жылдары 12,3 млн доллар, 1976–77 жылдары 13,2 млн доллар және 1977–78 жылдары 6,1 млн доллар құрады. Екі жарым жылдан кейін және шамамен 44 миллион доллар жұмсалғаннан кейін Тасман көпірі 1977 жылғы 8 қазанда көпшілікке қайта ашылды.

"Илаварра көлінің" кемесі

Өзеннің 17 және 19 тіреулер арасындағы орташа тереңдігі – 17 метр, SS Lake Illawarra кемесінің құлау орны бетон сынықтарымен жабылған, бұл кіші су кемелері үшін навигациялық қауіп тудырмайды. Кеменің жүк қоймасында цинк концентратының қалдығы бар. Кеме маңына суға түсушілер жиі келеді. 2019 жылы Тасмания университетінің суға түсу клубы кеменің су астындағы бейнесін әлеуметтік желіде жариялады. Бұл бейне, ең айқын бейне ретінде танылды, Дервент сағасы бағдарламасының мәліметінше, бұл Дервент өзеніндегі шөгінді деңгейінің төмендеуіне байланысты, қаладағы ылғалды ауа райынан туындаған суларды басқару шараларының жақсаруы нәтижесінде болды. 2022 жылы CSIRO және Jacobs Engineering Group бірлесіп кеме құлау орнының, көпірдің, өзен төсегінің және жағалаудың алғашқы толық 3D моделін жасады. Карталау кеме орналасқан жерін шығыс жағалаудағы 17 және 19 тіреулер арасындағы көпірге жақын, 19 тіреуге қарай 45 градус бұрышпен орналасқандығын көрсетті. Кеменің мұрты су сызығынан шамамен төмен, шығыс жағалаудан шамалы қашықтықта жатыр.

Бесінші жолақты қосу

Көпірдің жабыны 1975 жылғы күрделі жөндеу кезінде бесінші қадамды сыйыру үшін кеңейтілді. "Nippon clip on" деп аталған жапондық құрылыс технологиясын пайдалана отырып, орталық қадамда бағыттарға қарай қозғалысты реттеуге арналған кері ағынды жолақ жүйесі енгізілді.

Жауын-шашын ағыны операциялары

Көлік ағынын күні бойы оңтайландыру мақсатында жасалған қайтымды жолақ, жол-көлік шамдары жүйесімен және әр жолақтың үстіндегі белгілермен жұмыс істейді. Бұл белгілер, жол-көлік шамдарымен бірге, жолақтың өзін уақыт-уақыт ауыстыруы үшін шкивтер жүйесін пайдаланады. Таңғы сағаттардағы қозғалыс ең жоғары болғанда ортаңғы жолақ көлікті қала жағына (немесе батыс жағалауға) бағыттайды, ал кешкі сағаттардағы қозғалыс ең жоғары болғанда – шығыс жағалауға қарай. Ең жоғары қозғалыс сағаттарынан тыс уақытта жолақ көлікті әдетте шығыс жағалауға бағыттайды. Бұл бейімделетін жолақ конфигурациясы көпірдің өткізу қабілетін арттырады және жолақты ағымдағы көлік сұранысына сәйкес тиімді пайдалану арқылы кептелістерді азайтады.

LED жарықтандыру

2019 жылы Хобарт қалалық кеңесі Decrolux компаниясына Тасман көпірінің флуоресцентті жарығын заманауи LED жарығына ауыстыруды тапсырды. Көпірге жуық [ұзындығын көрсету керек] созылып, 1930 LED шам қолданылған жоба 2021 жылы аяқталды. Бұл қашықтан бағдарламаланатын шамдар түрлі мақсаттарда қолданылды, оның ішінде Dark Mofo және TasPride шерулері сияқты жылдық іс-шараларды еске алу, Hobart Hurricanes және Tasmania JackJumpers сияқты спорт командаларын қолдау, Дания королевасы Мэридің тағына отыруы сияқты ерекше жағдайларды белгілеу, сондай-ақ Әйелдер денсаулығы аптасы мен Ерлер денсаулығы аптасы сияқты маңызды мәселелерге назар аудару.

Датчиктер

1987 жылы жүзеге асырылған жаңарту жобасы өзен ағыны мен желдің күшін өлшеу үшін сенсорларды пайдалануды енгізді, бұл кемелерге көпір астынан қауіпсіз өту үшін ең қолайлы бағытты анықтауға көмектесті.