Кіріспе

Жывец (Жывец, Зайбуш) – Польшаның оңтүстігіндегі Сола өзенінің жағасында орналасқан, 31 194 тұрғыны бар (2019) қала. Ол Силезия воеводшалығында, Жывец көлі мен Жывец ландшафтық паркіне жақын орналасқан, бұл воеводшалықтағы сегіз қорғалатын аумақтың бірі. Тарихи тұрғыдан алғанда, қала Кіші Польша аймағының құрамына кірген және этностық тұрғыдан Горал аймағының бөлігі болып табылатын Жывецчизна аймағының орталығы болып табылады. 551231 Жывец астероиді осы қаланың атымен аталады.

Тарих

Живец алғаш рет 1308 жылы католик приходының орталығы ретінде жазбаша құжатта еске алынды. Бастапқыда ол кейін Стари Живец (латынша "Ескі Живец") деп белгілі болған жерде орналасқан. Сол кезде ол Чиешин герцогтығына, ал 1315 жылдан кейін 1327 жылы Богемия Корольдігінің вассалдық иелігіне айналған Ошвицким герцогтығына қарасты. Қала бұрын сирек қоныстанған Живец алқабының дамуының орталық нүктесі болды. Стари Живец аймағы су тасқынына жиі ұшырағандықтан, 1448 жылы қала қазіргі орнына көшірілді. 1457 жылы Ошвицким герцогтығы сатып алынып, тікелей Польша Корольдігінің құрамына қосылды. Живец – жеке меншік қала, әкімшілік жағынан Краков воеводствосының және Польша Корольдігінің Кіші Польша провинциясының құрамында болды. 1624 жылы Коморовскийлер отбасы оны Польша королі III Сигизмунд Вазаның жұбайы, Австрияның Констанциясына сатты. 1656 жылы Жүсіп соғысы кезінде Живец швед әскерлерінен тоналып, қиратылды. 1672 жылдан бастап ол Польша канцлері (Kanclerz) Ян Виелопольскийдің иелігінде болды. Ескі қамал 14 ғасырдың ортасында салынды. Қамал бірнеше рет қайта жаңартылып, готика, Ренессанс және барокко сияқты сәулет және әшекейлеу стильдеріндегі элементтерді қамтиды. Живецтің Ескі қамалы 260 000 шаршы метрлік ландшафт паркімен қоршалған, ол алғашқыда 17 ғасырда құрылған. Қасиетті Крест шіркеуі 14 ғасырдың соңында салынды және 1679 және 1690 жылдары екі рет кеңейтілді. 18 ғасырда осы жерде барокко стилінде шіркеу салынды. Тағы бір маңызды шіркеу – Құдай ананың тууы соборы 15 ғасырдың бірінші жартысында салынды және кеңейтілді, ал 1711 жылы болған өрттен кейін барокко стилінде қайта жаңартылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Польшаның тәуелсіздігі үшін күресу үшін аймақтан 1000-нан астам польша легионерлері Живецтен аттанды, олардың 167-сі соғыста қаза тапты. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қайтарып алып, қаланы өз бақылауына алды. 1919-1920 жылдардағы польша-кеңес соғысында Живецтен сегіз поляк қаза тапты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Польшаға жасалған шабуылдан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, Живец нацистік Германияның оккупациясына түсті. Соңғы Габсбург иесі, Австрияның эрцгерцогы Карл Альбрехт неміс Volksliste-ге қол қоюдан бас тартты, одан кейін ол қызметтен алынып, тұтқындалды. 1940 жылдың сәуір-мамыр айларында орыстар Катыньдегі жаппай қырғын кезінде Живецтен 26 поляқты өлтірді. 1940 жылдың қыркүйегінен желтоқсанына дейін нацистік билік Вермахт пен Гестапо жүргізген "Сайбуш" әрекеті барысында Живец округінің маңындағы 17 413–20 000 поляк тұрғынын қуғынға түсірді. Қуғынға түскен поляктар үшін транзиттік лагерь жергілікті мектепте орналасқан. Қуғынға түскен поляктар неміс әскери оккупациясы астындағы Польшаның басқа аймағына, Бас губернаторлыққа жеткізілді. Оқиға нацистердің, рейхс министрі Альфред Розенберг пен оның орынбасары Альфред Майер басқаруымен, неміс мигранттары үшін оккупацияланған Шығыс аумақтарды дамытуға жасаған күш-жігерінің бір бөлігі болды. 1941 жылы Жоғарғы Силезияның нацистік Германиялық Oberpräsident-і Фриц Брахт қалаға келген кезде, бес жыл ішінде округте поляктар болмайды деп мәлімдеді. 1945 жылы неміс оккупациясы аяқталды.

Экономика

Жывец сыра зауыты қалада орналасқан. Сыра зауытына арналған мұражай бар.

Спорт

Қалада бірнеше футбол клубы бар: ерлер командалары «Козарава Живец», «Черни Горал Живец», «Сола Живец» және әйелдер командасы «ТС Митех Живец». Барлық төрт команда төменгі лигаларда өнер көрсетеді, алайда «Митех» 2020 жылға дейін Польшаның жоғары дивизионы – «Экстралига»да ойнаған.