Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кросно (толық атауы – Кросноның патшалық еркін қаласы, Królewskie Wolne Miasto Krosno) – Польшаның оңтүстік-шығысындағы Субкарпат воеводігіндегі тарихи қала және аудан. 2014 жылғы мәлімет бойынша қаланың халқы шамамен 47 140 адамды құрайды. Кросноның функционалды қалалық аймағында 115 000 адам тұрады. Кросно – ортағасырлық бекінілген қала, бұрынғы патшалық еркін қала және мата, зығыр, кенеп, қаба және венгр шарабы саудасының орталығы. Сонымен қатар, ол шыны жасау өнерімен де әйгілі, бұл өнімдер Кросно шыны бұйымдары деп белгілі. Бұл қала жақында ғана провинциялық астана болып табылды. Кросно – әлемдегі алғашқы мұнай ұңғымасының (немесе "кенінің") орналасқан жері.
Krosno (in full The Royal Free City of Krosno, Królewskie Wolne Miasto Krosno) is a historical town and county in the Subcarpathian Voivodeship, in southeastern Poland. The estimated population of the town is 47,140 inhabitants as of 2014. The functional urban area of Krosno has a population of 115,000 inhabitants. Krosno is a medieval fortified town, a former Royal Free Town and centre of cloth, linen, canvas, baize and Hungarian wine trade. It is also notable for its glassmaking traditions, which became known as the Krosno Glassware. Until recently it was a provincial capital. Krosno is the site of the first oil well (or "mine") in the world.
География
Вислок өзені Кросно қаласынан ағып өтеді. Словакия шаһары оңтүстікке, ал Украина шаһары шығысқа қарай орналасқан. Қала Долы (Шұңқырлар) аймағының орталық бөлігінде жатыр, орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары, бірақ қала шегінде бірнеше төбелер де бар. Іргелес муниципалитеттер: Корчина, Крощенко Выжне, Мезче Пиастове, Чорковка, Едлице және Вояшовка. 1999 жылдан бері Субкарпат воеводшалығында орналасқан, ал бұрын 1975-1998 жылдар аралығында Кросный воеводшалығының астанасы болған. Қала Кросно округінің орталығы. Кросноның ауданы - 15 км², онда 7 жеке қалалық аудан және 5 тұрғын үй массиві бар. Тарихи орталық Любатовка және Вислок өзендерінің (Сан өзенінің саласы) тоғысқан жеріндегі төбеде орналасқан.
The River Wisłok passes by Krosno. Slovakia is about south, and Ukraine is about east of the city. It is located in the heartland of the Doły (Pits), and its average altitude is above sea level, but some hills are located within the confines of the city. Neighbouring municipalities are Korczyna, Krościenko Wyżne, Miejsce Piastowe, Chorkówka, Jedlicze, and Wojaszówka. Situated in the Subcarpathian Voivodeship (since 1999), previously it was the capital of Krosno Voivodeship (1975–1998). It is the capital of Krosno County. Krosno covers an area of , and has seven separate town quarters and 5 housing estates. The historical centre is situated on a hill between the fork of the Lubatówka and Wisłok Rivers (tributary of the San River).
Орта ғасырлар
Кросно қаласының алғашқы айрылысы, Кіші Польшадағы Любуш епископтығына берілген 34 мүліктердің бірі ретінде, 1282 жылы Польшаның Жоғары Герцогы Лешек II Қара қол қойған құжатта кездеседі. Дегенмен, Вислок және Любатовка өзендерінің тоғысында археологиялық зерттеулер кезінде табылған ең көне қоныс іздері 10 және 11 ғасырларға дейін жетеді. Бұл аймақта ежелгі поляк тайпасы – лендиандар қоныстанған. Бүгінде Кросно атауының этимологиясын анықтау қиын. Ғалымдар осы атаудың шығу тегін түсіндіретін бірнеше нұсқа ұсынады. Кейбір зерттеушілер бұл атаудың "тоқыма станогымен" (поляк тілінде: krosno) байланысты екенін ойлайды. Львовтан армян және русиндер де келді, бірақ саудагерлердің ең көп тобы еврейлер болды, алайда Кроснода "еврейлерге төзбеушілік" (de non tolerandis Judeis) артықшылығы болды. Польшаға шығыстан Кеңес әскерлерінің басып кіргенінен кейін екі топ кеңестік әскерлерге түсті, ал біреуі Польша-Румыния шекарасы арқылы қашуға үлкерді. Нацистік Германияның геноцидтік саясатының салдарынан, мақсаты поляк балаларын биологиялық жою болғандықтан, аймақтағы поляк балаларының шамамен 80% анемиядан зардап шекті. Кроснода туған, тұрған немесе оқыған 100 поляк 1940 жылдың сәуір-мамыр айларында үлкен Катынь қырғынында орыстар тарапынан өлтірілді. Соғыс Кросноның гүлденуіне тосқауыл қойды. Шыны зауытының, мұнай өңдеу зауытының және зығыр өңдеу орнатылысының жабдықтары ұрланып немесе қиратылды. Кросно өнеркәсібі толығымен құлдырады.
The first mention of the town, which names Krosno as one of 34 estates in Lesser Poland granted to the Bishopric of Lubusz, appears in a document signed by High Duke of Poland Leszek II the Black in 1282. However, the oldest traces of settlement in the fork of the Wisłok and Lubatówka Rivers, found during archaeological research, date back to the 10th and 11th centuries. The area was inhabited by the old Polish tribe of Lendians. Today it is difficult to clearly determine the etymology of the place name of Krosno. Scholars give several versions explaining the origin of the name. Some researchers thought that the name is connected with "weaving loom" (in Polish: krosno), There were also Armenians and Ruthenians from Lwów, but the most numerous group of traders were Jews, although Krosno had a privilege ‘de non tolerandis Judeis’, After the Soviet invasion of Poland from the east, two groups were captured by the Soviets, while one managed to escape through the Polish Romanian border. As a result of the genocidal policy of Nazi Germany, which goal was also the biological extermination of Polish children, about 80% of Polish children in the area suffered from anemia. 100 Poles who were either born, lived or studied in Krosno were murdered by the Russians in April–May 1940 in the large Katyn massacre. The war interrupted the prosperous development of Krosno. The machinery and equipment of the glass factory, the refinery and the flax processing plant were stolen or devastated. The Krosno industry was completely ruined.
Соғыстан кейінгі кезең
1944 жылдың қыркүйегінде, азат етілгеннен кейін дерлік, Екінші дүниежүзілік соғыста қираған өнеркәсіпті қайта жаңғырту жұмыстары басталды. Шыны зауыты мен зығыр фабрикасы іске қосылды. Кейін геология және мұнай бұрғылау саласындағы зерттеулер жүргізіле бастады, "Полмо" соққыға төзімді құрылғылар зауыты және Көлік және Ұшақ жабдықтары зауыты (WSK) құрылды. Мұнай өнеркәсібі қала үшін маңызды болды және қазірге дейін маңыздылығын сақтап келеді. Мұнай өнеркәсібі инженерлік институты, "Нафтомет" мұнай бұрғылау жабдықтары зауыты, Мұнай бұрғылау басқармасы және "Нафтомонтаж" кәсіпорны (мұнай алаптарында мұнай бұрғылау жабдықтарын монтаждаумен айналысады) – бұл өңірдегі мұнай өнеркәсібінің дәстүрін жалғастырып келе жатқан ұйымдар.
In September 1944, almost immediately after liberation, the reconstruction of the industry, destroyed during World War II, began. The glass factory and the flax plant were put into operation. Later on research in geology and oil drilling began, "Polmo" Shock Absorbers Factory and Transport and Aircraft Equipment Factory (WSK) were set up. Oil industry was and still is of importance for the town. Oil Industry Engineering Institute, "Naftomet" Oil Drilling Equipment Factory, Oil Drilling Establishment and "Naftomontaż" enterprise ( assembling oil drilling equipment on oil fields) are organizations which continue the oil industry traditions of the region.
Климат
Кросныда мұхиттық климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfb) – 3 °C (27 °F) изотермасы бойынша немесе 0 °C (32 °F) изотермасы бойынша ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfb) орналасқан. Кросныда жазда ыстық, қыста суық болады.
Krosno has an oceanic climate (Köppen climate classification: Cfb) using the 3 °C (27 °F) isotherm or a humid continental climate (Köppen climate classification: Dfb) using the 0 °C (32 °F) isotherm. Krosno has warm summers and cold winters.
Саясат
Кросно сайлау округіне бірнеше басқа да кішкентай қалалар кіреді.
The Krosno constituency includes several other smaller cities.
Экономика
Кросно мұнайлы аймақта орналасқан. Жер бетіне шығып жатқан мұнай жергілікті тұрғындар тарапынан (тазартылмаған күйінде) 16 ғасырдан бері шамдарда қолданылып келген. 19 ғасырда жергілікті фармацевт Игнаси Лукашевич Титусвилл, Пенсильваниядағы бұрғылаудан бірнеше жыл бұрын, қазіргі заманғы мұнай өнеркәсібінің бастауы деп есептелетін, қолмен қазылған ұңғымалардан мұнай кен орындарын игеруге кірісті. Кросноның әйгілі болуының бір себебі – қалада өндірілетін және бүкіл әлемге таралатын жоғары сапалы шыны және кристалл өнімдері. Krosno Glass S. A компаниясының (бұрынғы Кросно шыны зауыты) тарихы 1923 жылға дейін жетеді. Компанияда шамамен 2200 адам жұмыс істейді және ол аймақтағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады. Шыны өндірісіндегі ұзақ дәстүр және шыны өнеркәсібінің жергілікті экономикаға тигізген әсері Кросноны "Шыны қаласы" деп таныстырды.
Krosno is located in an oil bearing region. Surface seepage of oil was locally used (unrefined) in lamps as early as the 16th century. In the 19th century Ignacy Łukasiewicz a local pharmacist began exploiting the deposits from hand dug wells, years before the drilling at Titusville, Pennsylvania which is usually said to be the beginning of modern petroleum development. One of the things that Krosno is well known for is the quality glassware and crystal that is produced in the town, and distributed throughout the world. The history of the company Krosno Glass S. A. (former Krosno Glassworks) dates back to 1923. The company employs nearly 2,200 people and is the largest employer in the region. A long tradition in glass production and the influence of the glass industry on the local economy have made Krosno known as the "City of Glass".