Кіріспе

Коста-Рикадағы белсенді вулкан

Географиялық орналасуы және сипаттамасы

Ареналь – Поас, Иразу, Мираваллес, Ороси, Ринкон-де-ла-Вьежа кешені және Турриальба сияқты Коста-Риканың тарихи тұрғыдан белсенді жеті жанартауының бірі. 2010 жылға дейін Коста-Риканың ең белсенді жанартауы және әлемдегі ең белсенді он жанартаудың бірі болды. Оны сейсмологтар көп жылдар бойы зерттеді. Жанартау елдің солтүстік аймағындағы Ареналь жанартауы ұлттық паркінің орталығында, Коста-Риканың Сан-Карлос (кантон) ауданындағы Ла-Фортуна ауданының оңтүстік-батысында орналасқан. Ареналь жанартауы аймағы Ареналь көлі су қоймасы үшін маңызды су жинау алабы болып табылады. Су қоймасының суы гидроэлектр энергиясын өндіруге пайдаланылады және ол ұлттық жүйеге қосылған. Аренальда бірнеше жанартау тесігі бар. Шато – ұйықтап жатқан стратовулканикалық конус. Шатоның алғаш рет 38 000 жыл бұрын плейстоцен кезеңінде және соңғы рет шамамен 3 500 жыл бұрын атқандығына сеніледі. Ол 1968 жылдан 2010 жылға дейін атты. Белсенділігінің ең жоғары нүктесінде жанартау бірнеше тонна салмақты алып тастарды бір километрден астам қашықтыққа лақтырып жіберді. Бұл жарылыстар нәтижесінде үш жаңа белсенді кратер пайда болды. Жанартаудың батыс жағында үш қала қираса, шығыс жағындағы Эль-Борио қаласы зардап көрмеді. Көпке тараған аңыз бойынша, жанартау атылуын тоқтатқаннан кейін Эль-Борио қаласы "Фортуна" деп аталды, яғни "Бақыт" дегенді білдіреді, себебі жанартау батысқа, емес шығысқа атқан. Алайда, қала 1968 жылғы атылудан бұрын тұрғындарымен Ла-Фортуна деп аталған. "Бақыт" дегеніміз – Ареналь жанартауының көп бөлігін қоршап тұрған тік, таулы жерлерден өзгеше, аймақтағы жазық, құнарлы жерлерді білдіреді.

1975 жылдың маусым айы

1975 жылдың 17-21 маусымы аралығында кратерлердің бірінен бірнеше қар көшкіні түсті. Табакон өзенінің жағасындағы өсімдіктер қирады және өзен төсегіне көп мөлшерде материал шөгінді. Сонымен қатар, төрт күшті жарылыс көп көлемдегі күлді аспанға көтерді. Күл белгілі бір қашықтыққа тарады.

1996 жылғы наурыз

Осы кезде жанартау үзіліссіз лава ағындарын және ара-тұра газ жарылыстарын көрсетуге басталды. Бұл 1998 жылдың 5 мамырына дейін жанартаудың қалыпты қызметі болды.

1998 жылдың 5 мамыры

1998 жылдың 5 мамыры, сейсенбі күні түстен кейін Ареналь жанартауы бірнеше күшті жарылыс жасады. Бірінші күшті жарылыс сағат 13:05-те тіркелді, осы кезде кратердің солтүстік-батыс қабырғасының бөлігі құлап түсті. Бұл жарылыс барысында вулканнан көп мөлшерде лава, тас және күл шықты. Келесі жарылыс сағат 14:20-да болды, материал да сол жанартаудың бөлігінен шықты. Коста-Рика вулкандық және сейсмикалық обсерваториясының маманы бұл жарылыстар жанартау үшін ерекше жағдай емес екенін түсіндірді. Дегенмен, осы жолы кратердегі лава мөлшері қалыптыдан әлдеқайда көп болғандықтан, одан да көп материал төгілді. Бұл жолы кратердің солтүстік-батыс жағындағы қабырғасының бір бөлігі құлап, тау жынысы құлауы да болды. Бұл құбылыс кездейсоқ орын алады, бірақ осы жолы салдары әдеттегіден ауыр болды. Қаусіздік шаралары ретінде билік қызыл дабыл жариялады, Ареналь жанартауының солтүстік жағымен өтетін Ла Фортуна мен Тиларан арасындағы жолды жапты және жақын жердегі 450-ге жуық адамды (көбінесе туристерді), соның ішінде бірнеше қонақүйлер мен туристік бизнес кәсіпорындарын эвакуациялады. Жанартаудың салдарынан жарақат алғандар туралы хабарлама түскен жоқ. Сейсенбі күні сағат 17:20-да вулкан әлі де материал шығарып тұрды, бірақ белсенділігі едәуір төмендеді.

1998 жылдың 7 мамыры

1998 жылдың 7 мамырындағы жарылыстар Ареналь жанартауының маңындағы жасыл орманның бір бөлігін зақымдап, жойды. Крейтер қабырғасында ұзын және терең жарық пайда болды, соның нәтижесінде барлық материал жанартаудың бетімен төменге сырғып түсті. Осы күні сағат 13:05-тен 19:00-ға дейін 23 жарылыс тіркелді, одан кейін жанартау әдеттегі күйіне оралды. Билік ерекше жағдайды байқамағанын хабарлады және ұлттық саябақ сол аптаның ішінде қайта ашылды. Жергілікті сейсмологтар жанартаудың активтілігін зерттейді, ал саябақ күзетшілері қауіпсіздік шеңберін қатаң сақтауды жалғастыруда.

2010 жылдың қазан айы

Соңғы атылу туралы хабарлама, жергілікті билік тарапынан «жасыл» дабыл күйі (тыныш жағдай) сақталғанда кратерде фумаролалардың болуы.