Кіріспе

1818 жылғы Ұлы көлдер мен Шамплен көліндегі британдық және американдық әскери-теңіз күштерін шектеу туралы шарт

Раш-Бэгот шарты немесе Раш-Бэгот қарусыздануы – 1812 жылғы соғыстан кейін АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Ұлы көлдер мен Шамплен көліндегі әскери-теңіз қарулануын шектеу туралы шарт. АҚШ Сенаты оны 1818 жылғы 16 сәуірде ратификациялады, ал Канада 1867 жылы Конфедерация құрылғаннан кейін бекітті. Шарт халықаралық шекара бойындағы көптеген британдық теңіз құрылымдары мен бекіністері сақталған көлдерде кең ауқымды әскериленбеуді қамтамасыз етті. Шартқа сәйкес, АҚШ пен Британдық Солтүстік Америкасы Онтарио және Шамплен көлдерінде бір әскери кеме (жүк көлемі 100 тоннадан аспайтын) және бір зеңбірек (салмағы он сегіз фунттан аспайтын) ұстауға құқылы болды. Қалған Ұлы көлдерде АҚШ пен Британдық Солтүстік Америкасы "бірдей жүк көлеміне" ие екі әскери кемені "бірдей күшпен" қаруланған суларда сақтай алатын болды. Бұл шарт және 1818 жылғы жеке шарт АҚШ пен Британдық Солтүстік Америкасы арасындағы әскериленбеген шекараның негізін қалады.

Тарих

Руш-Багот келісімінің бастауы АҚШ Мемлекеттік хатшысының міндетін атқарушы Ричард Раш пен Вашингтондағы британдық өкіл, сэр Чарльз Багот арасындағы хат алмасуға салады. Хаттар 1817 жылдың 27 және 28 сәуірінде алмасылып, қол қойылды. Раш пен Баготтың келісімінен кейін, екі ел де Руш-Багот келісімін ресми емес жолмен мойындады. 1818 жылдың 6 сәуірінде ол АҚШ Сенатына ұсынылып, 1818 жылдың 16 сәуірінде ресми ратификацияланды. Бұл келісім 1871 жылғы Вашингтон шартына әкеліп соқты, ол толық қарусыздануды жүзеге асырды. 1946 жылы АҚШ пен Канада дипломатиялық ноталар алмасу арқылы, егер екі үкімет алдын ала толық хабардар болса, оқу мақсатында әскери кемелерді орналастыруға келісім білдірді. 2004 жылы АҚШ Жағалау күзеті Эри және Гурон көлдерінде орналасқан 11 кішкентай кемесін М240 7,62 мм пулеметтерімен қаруландыруға шешім қабылдады. АҚШ-тың бұл шешімі контрабандалық операциялардың көбеюімен және 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдан кейін терроризм қаупінің артуымен байланысты болды. Канада үкіметі қаруландыру келісімді бұзбайды деген шешімге келді, себебі пулеметтер әскери емес, құқық қорғау мақсатында қолданылуы тиіс еді. Канада өз құқық қорғау кемелерін ұқсас қарулармен жарақтандыру құқығын өзінде сақтап қалды.

Нәтиже

Канада мен АҚШ шекарасы демилитаризацияланды, оның ішінде Ұлы көлдер мен Шамплен көлі. АҚШ пен Ұлыбритания Орегон территориясын бірлесіп басқаруға келісті. Rush-Bagot келісімі әлемдегі ең ұзын халықаралық шекараның – 8 891 шақырым (5 525 миль) және әлемдегі ең ұзын әскериленбеген шекараның негізін қалады. Бұл келісім Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиындықтар туғызғанымен, оның шарттары өзгертілмеді. Осыған ұқсас мәселелер Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін де болды, бірақ Мемлекеттік хатшы Корделл Халл келісімнің тарихи маңызы бар екендігінен сақтап қалуды қалады. 1939 және 1940 жылдары Канада мен АҚШ келісімді осылай түсіндіруге келісті: қару-жарақ Ұлы көлдерде орнатылуы мүмкін, бірақ кемелер көлдерден шыққанша олар қолданысқа келтірілмейді. 1942 жылы АҚШ соғысқа қатысып, Канадамен одақтасқаннан кейін, соғыс аяқталғанға дейін қару-жарақтарды толығымен орнатып, сынақтан өткізуді ұсынды. Қорғаныс жөніндегі тұрақты бірлескен комиссияда өткен талқылардан кейін 1946 жылы Канада келісімді екі ел бір-бірін хабардар еткен жағдайда, оқу мақсатында кемелерді пайдалануға рұқсат ететіндей етіп түсіндіруді ұсынды.