Кіріспе

Ақ қан жасушасының түрі – қан жасушасының бір түрі.

Базофилдер – ақ қан жасушасының бір түрі. Олар қан айналымындағы ақ қан клеткаларының 0,5-1% құрайтын гранулоциттердің ең сирек кездесетін түрі. Дегенмен, олар гранулоциттердің ең ірі түрі және олардың қалай жұмыс істейтіні толыққанды түсініксіз. Базофилдер иммундық жауап кезіндегі қабыну реакцияларына, сондай-ақ анафилаксия, астма, атопиялық дерматит және шоқ қызу сияқты жедел және созылмалы аллергиялық аурулардың пайда болуына жауапты. Олар сонымен қатар иммундық жауапты үйлестіретін, қабынуды тудыратын гистамин мен серотонин, және қан ұюын тежейтін гепарин сияқты заттарды өндіреді, бірақ олардың мөлшері маст жасушаларының гранулаларындағыдан кем. Бұрын маст жасушаларының қаннан тіндерге (жалғастырушы тіндерге) көшіп келген базафилдер екені есептелген, бірақ қазір олардың әртүрлі жасушалар екені белгілі. Базофильді 1879 жылы неміс дәрігері Пол Эрлих ашқан. Ол бір жыл бұрын тіндерде кездесетін және «маст жасушалары» (қазіргі маст жасушалары) деп аталатын жасуша түрін тапқан. Эрлих 1908 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын өз ашқандары үшін алды. Олардың атауының себебі – бұл лейкоциттер базафильді, яғни суретте көрсетілгендей, сілтілік бояуларға боялуға бейім.

Құрылымы

Базофильдер ірі цитоплазмалық түйіршіктерді қамтиды, олар боялғанда микроскоп астында жасуша ядросын жасырады. Дегенмен, боялмағанда ядро көрінеді және көбінесе екі бөлігі болады. Маст жасушасы, тағы бір гранулоцит, сыртқы түрі мен функциясы жағынан ұқсас. Екі жасуша түрі де гистамин сақтайды, бұл жасушалар стимуляцияланғанда бөлінетін химиялық зат. Алайда, олар гематопоэздің әртүрлі тармақтарынан пайда болады, ал маст жасушалары әдетте қан ағынында айналыспайды, олардың орнына жалдар тінінде орналасады. Барлық айналымдағы гранулоциттер сияқты, қажет болған жағдайда базофильдер де қаннан тіндерге шақырылуы мүмкін.

Функция

Базофилдер көптеген нақты қабыну реакцияларында, әсіресе аллергиялық белгілерді тудыратын жағдайларда кездеседі. Базофилдерде қанның тым жылдам қатуына тосқауыл қоятын антикоагулянт гепарин бар. Олар сондай-ақ, тіндерге қан ағынын күшейтетін тамыр кеңейткіш гистаминды қамтиды. Оларды эктопаразиттермен (мысалы, кенелермен) жұққан жерлерде әдеттен тыс көптеп табуға болады. Эозинофилдер сияқты, базофилдер де паразиттік инфекциялар мен аллергияда маңызды рөл атқарады. Олар аллергиялық реакциялар өтетін тіндерде кездеседі және осы реакциялардың күшті болуына себеп болуы мүмкін. Базофильдердің жасуша бетінде IgE-ге байланысатын ақуыз рецепторлары бар, IgE – макропаразиттерге қарсы қорғаныс және аллергияға қатысты иммуноглобулин. Осы байланысқан IgE антиденесі осы жасушалардың қоршаған ортаның заттарына (мысалы, гүл тозаңдарының ақуыздары немесе гельминт антигендері) таңдамалы жауап беруін қамтамасыз етеді. Тышқандарда жүргізілген соңғы зерттеулер базофилдердің Т-жасушаларының мінез-құлқын реттеуге және екінші иммундық жауаптың күшін бақылауға қабілетті екенін көрсетеді.

CD200

CD200 базафилдердің қызметін тежейді. Герпес 6, герпес 7 және герпес 8 вирустары CD200 гомологын өндіреді, ол да базафилдердің қызметін тежейді. Бұл базафильдердің осы вирустарға қарсы иммундық жауапта қатысуы мүмкін екенін көрсетеді. Базафильдердің осы вирустарға қарсы иммундық жауаптағы рөлі CD200 рецепторының басқа қан ағынындағы лейкоциттерге қарағанда, базафильдерде көбірек экспрессияланатынымен қосымша расталады.

Сырға бөліну

Базофилдер сүйек кемігінде пайда болып, жетіледі. Белсенділенген кезде, базофилдер гистамин, протеогликандар (мысалы, гепарин және хондроитин) және протеолиздік ферменттерді (мысалы, эластаза және лизофосфолипаза) бөлу үшін дегрануляцияланады. Олар сондай-ақ лейкотриендер (LTD 4) және бірнеше цитокиндер сияқты липидтік медиаторларды секрециялайды. Гистамин мен протеогликандар жасушаның гранулаларында алдын ала сақталады, ал қалған секрецияланатын заттар жаңадан түзіледі. Бұл заттардың әрқайсысы қабынуға үлес қосады. Жақындағы зерттеулерге сәйкес, базофилдер цитокиннің, интерлейкин-4-тің маңызды көзі болып табылады, бәлкім Т-жасушалардан да маңызды. Интерлейкин-4 аллергияның дамуында және иммундық жүйеде IgE антиденелерін өндіруде маңызды рөл атқаратын цитокин саналады. Базофильдердің секрециясын күшейтетін басқа да заттар бар, бұл осы жасушалардың қабынуда басқа да қызметтері бар екенін көрсетеді. Базофильдердің дегрануляциясын in vitro ағын цитометриясы және базофильдік белсендіру тесті (BAT) арқылы зерттеуге болады. Әсіресе, аллергияны, соның ішінде дәрілік реакцияларды (мысалы, контрасттық заттармен шақырылған) диагностикалауда BAT маңызды рөл атқарады. Базопения (базофильдердің төмен саны) нормальды базофильдер санының өте төмен болуына байланысты анықтау қиын; ол аутоиммундық уртикариямен (созылмалы қышыну) байланысты кездеседі. Базофилия да сирек кездеседі, бірақ кейбір лейкемия немесе лимфома түрлерінде байқалуы мүмкін.

Иммунофенотипі

Тышқан мен адамның базафилдері тұрақты иммунофенотиптерге ие, оның ішінде FcεRI+, CD123, CD49b(DX5)+, CD69+, Thy1.2+, 2B4+, CD11bdull, CD117(c-kit)−, CD24−, CD19−, CD80−, CD14−, CD23−, Ly49c−, CD122−, CD11c−, Gr1−, NK1.1−, B220−, CD3−, γδTCR−, αβTCR−, α4 және β4 интегралы теріс. Жақында Хенеберг базафилдерді CD13, CD44, CD54, CD63, CD69, CD107a, CD123, CD164, CD193/CCR3, CD203c, TLR4 және FcεRI үшін оң нәтиже беретін жасушалық популяция ретінде анықтауға болатынын ұсынды. Белсенділенген кезде кейбір қосымша беткі маркерлердің жоғарылатыны (CD13, CD107a, CD164) немесе бетке шығатыны (CD63 және CD203c эктоферменті) белгілі. Сондықтан, BAT IgE-ге байланысты аллергияны растау үшін қолданылады, бұл анамнез, тері сынамалары немесе нақты IgE нәтижелеріне негізделген классикалық сынақтардың белгісіз нәтижелерін нақтылауға көмектеседі. Соңғы кезде BAT аллергенге қарсы иммунотерапияның (десенсибилизацияның) табыстылығын бақылау үшін де қолданылады, соның ішінде аллергенге қысқа мерзімді десенсибилизация мен ұзақ мерзімді жауапсыздықты ажырату үшін де пайдалы.

Этимологиясы мен айтылуы

Базофил сөзі "базо" және "фил" морфемаларының бірігуінен пайда болған, мағынасы "негізге құштар".