Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тигр өзенінің саласы Хабур өзені – Сириядағы Евфрат өзенінің ең ірі және жыл бойы құрғамайтын саласы. Хабур Түркиядан бастау алғанмен, Рас-әл-Айн маңындағы карстық бұлақтар өзеннің басты су көзі болып табылады. Бірнеше маңызды вадилер Хабурдың солтүстігінде, Хасакаға жақын жерде бірігіп, Хабур үшбұрышы немесе Жоғарғы Хабур аймағын құрайды. Хабур алқабында солтүстіктен оңтүстікке қарай жылдық жауын-шашын мөлшері 400 мм-ден 200 мм-ге дейін азаяды. Осы себепті өзен тарихи тұрақты ауыл шаруашылығы үшін өте маңызды су көзіне айналды. Хабур өзені Бусайра қаласының жанында Евфратқа құяды.
the tributary of River Tigris
The Khabur River is the largest perennial tributary to the Euphrates in Syria. Although the Khabur originates in Turkey, the karstic springs around Ras al Ayn are the river's main source of water. Several important wadis join the Khabur north of Al Hasakah, together creating what is known as the Khabur Triangle, or Upper Khabur area. From north to south, annual rainfall in the Khabur basin decreases from over 400 mm to less than 200 mm. This has made the river a vital water source for agriculture throughout history. The Khabur joins the Euphrates near the town of Busayrah.
География
Хабур өзенінің ағысы екі ерекше аймаққа бөлінеді: Аль-Хасаканың солтүстігіндегі Жоғарғы Хабур аймағы немесе Хабур үшбұрышы, және Аль-Хасака мен Бусайра арасындағы Орта және Төменгі Хабур.
The course of the Khabur can be divided in two distinct zones: the Upper Khabur area or Khabur Triangle north of Al Hasakah, and the Middle and Lower Khabur between Al Hasakah and Busayrah.
Тарих
Өзенді ежелгі жазушылар жақсы білген, әр түрлі жазушылар әртүрлі атауларды қолданған: Птолемей мен Плиний Ескісі оны Хаборас (Χαβώρας) деп атаған, Прокопий оны Хабура, Страбон, Зосим және Аммиан Марцеллин оны Аборрас (Ἀβόρρας) деп атаған, ал Харакстанның Исидор оны Абурас (Ἀβούρας) деп атаған. Ол Месопотамияның ірі өзені ретінде сипатталды, Монс Масиуста басталып, Нисибис маңынан ағып, Керкесияда (Circesium) Евфратқа құяды. Прокопий оны маңызды өзен деп есептейді, ал Аммиан Юлиан Апостат оны "Абора өзені арқылы салынған көпірмен" (per navalem Aborae pontem) кешіп өткенін айтады. Страбон оны Антемузиас қаласының жанында деп сипаттаған. Өзенге бірнеше кішігірім арналар қосылады, олардың аттары кейінгі классикалық жазушылардың еңбектерінде кездеседі. Олар – Скиртус (Procop. de Aedif. 2.7), Кордес (Procop. de Aedif. 2.2) және Мигдоний (Julian. Or. i.). Птолемей (5.18.6) Евфратта, Никефорионға жақын орналасқан Хабора (Χαβώρα) деген қала туралы айтады, ол өзеннің атын алған болуы мүмкін, ал Теофилакт Симокатта Ἀβορέων φρούριον деп атаған, бұл, әрине, сол жер. 1930 жылдан бері Хабур аңғарында көптеген археологиялық қазбалар мен зерттеулер жүргізілді, бұл аймақтың Төменгі Палеолиттен бері қоныстанған екенін көрсетеді. Қазба жұмыстары жүргізілген маңызды орындарға Телл Халаф, Телл Брак, Телл Лейлан, Телл Машнақа, Телл Мозан және Телл Барри жатады. Аймақ өзінің атын Солтүстік Месопотамия мен Сирияда б.з.д. 2 мыңжылдықтың басында табылған ерекше суреттелген керамикалық бұйымға берді, оны Хабур керамикасы деп атайды. Хабур өзені аймағы Митан патшалығының өркендеуімен де байланысты, ол шамамен б.з.д. 1500–1300 жылдары гүлденген. Хабур өзені Еврей Библиясында да еске алынады: "Тиглат-Пилесер Рубендіктерді, Ғадтықтарды және Манаса тайпасының жартысын жер аударып әкетті. Оларды Халах, Хабор, Хара және Гозан өзеніне қоныстандырды, олар сонда осы күнге дейін тұрып жатыр". Хабурдың Хабормен теңестірілуі күмәнді емес. Ксенофонттың баяндауы бойынша, Кіші Кир парсыларға қарсы сәтсіз жорығы кезінде келген ежелгі Корсота қаласы, олар оны "Маскас" деп атаған Хабур өзені мен Евфраттың тоғысында орналасқан. Басқа авторлар Корсотаның нақты орналасқан жеріне қатысты сақтық танытқан, өйткені сол кезден бері өзендердің атаулары мен арналары өзгерген. Хабур өзені кейде Кебар немесе Чебар өзенімен теңестірілген, ол Тель-Абибтің орналасқан жері және Езекиел кітабындағы бірнеше маңызды көріністердің ортасы болған. Алайда, соңғы зерттеулер Кебарды б.з.д. 5 ғасырдағы Мурушу архивтерінде айтылған кабару су жолы деп анықтайды, ол Ниппурге жақын және Вавилонның шығысындағы толып жатқан канал, Схатт-эль-Нилге жақын орналасқан.
The river was well noted by ancient writers, with various names used by various writers: Ptolemy and Pliny the Elder called it the Chaboras (Χαβώρας), Procopius called it the Chabura, Strabo, Zosimus, and Ammianus Marcellinus called it the Aborrhas (Ἀβόρρας), and Isidore of Charax called it the Aburas (Ἀβούρας). It was described as a large river of Mesopotamia which rose in Mons Masius, about from Nisibis, and flowed into the Euphrates at Circesium (Kerkesiah). Procopius speaks of it as a river of importance, and Ammianus states that Julian the Apostate crossed it "per navalem Aborae pontem". Strabo describes it as near the town of Anthemusias. The river is fed by several smaller streams, the names of which are mentioned in the later classical writers. These are, the Scirtus (Procop. de Aedif. 2.7), the Cordes (Procop. de Aedif. 2.2), and the Mygdonius (Julian. Or. i.). Ptolemy (5.18.6) mentions a town called Chabora (Χαβώρα), on the Euphrates, which he places near Nicephorion, and which probably derives its name from the river, and Theophylact Simocatta mentions Ἀβορέων φρούριον, which is, as certainly, the same place. Since the 1930s, numerous archaeological excavations and surveys have been carried out in the Khabur Valley, indicating that the region has been occupied since the Lower Palaeolithic period. Important sites that have been excavated include Tell Halaf, Tell Brak, Tell Leilan, Tell Mashnaqa, Tell Mozan and Tell Barri. The region has given its name to a distinctive painted ware found in northern Mesopotamia and Syria in the early 2nd millennium BCE, called Khabur ware. The region of the Khabur River is also associated with the rise of the Kingdom of the Mitanni that flourished c. 1500–1300 BC. The Khabur River is mentioned in the Hebrew Bible: "Tiglath Pileser took the Reubenites, the Gadites and the half tribe of Manasseh into exile. He took them to Halah, Habor (Khabur), Hara and the River Gozan, where they are to this day". The identification of the Khabur with the Habor is not contested. The ancient city of Corsote, visited by Cyrus the Younger on his ill fated expedition against the Persians as told by Xenophon, was located at the confluence of the Khabur River, known by them as the 'Mascas', and the Euphrates according to Robin Waterfield. Other authors have been circumspect upon the precise location of Corsote due to the changing names and courses of the rivers since that time. The Khabur river was sometimes identified with the Chebar or Kebar, the location of Tel Abib and setting of several important scenes of the Book of Ezekiel. However, recent scholarship identifies the Chebar as the ka ba ru waterway mentioned among the 5th century BCE Murushu archives from Nippur, close to Nippur and the Shatt el Nil, a silted up canal toward the east of Babylon.
Қазіргі Хабур өзені аңғары
Хабур өзені жобасы 1960 жылдары басталды, оның аясында бірнеше бөгеттер мен каналдар салынды. Хабур алқабында Евфрат өзеніндегі Табка бөгетімен бірге ірі суару жобасының бөлігі ретінде үш бөгет салынды. Телл Тамер ауданындағы Хабур өзенінің бөлігі өзін-өзі басқаратын ассириялық анклавқа мекен етеді. Ра’с әл-Айн мен Әл-Хасака арасындағы Хабурдың салаларында Хасака Батыс және Хасака Шығыс деп аталатын екі бөгет салынды. Батыс Хасака суқоймасының сыйымдылығы 0,09 км³ және ол ассириялық анклавтың оңтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Шығыс Хасаканың сыйымдылығы 0,2 км³ құрайды. Үшінші бөгет, Хассаке Оңтүстік, Хабурда Әл-Хасакадан оңтүстікке қарай 25 км қашықтықта салынды. Бұл бөгеттің суқоймасының сыйымдылығы 0,7 км³-ге жетеді. Қазіргі кезде 16 000 км² жерді алып жатқан Хабур аңғары Сирияның негізгі бидай егілетін аймағы болып табылады. Солтүстік-шығыс бөлігі Сирияның мұнай өндірісінің орталығы есебіндегі маңызды аймат.
The Khabur River Project, begun in the 1960s, involved the construction of a series of dams and canals. Three dams were built in the Khabur Basin as part of a large irrigation scheme that also includes the Tabqa Dam on the Euphrates. The section of the Khabur River within Tell Tamer Subdistrict are home to a self governing Assyrian enclave. Two dams, Hasakah West and Hasakah East, have been constructed on tributaries to the Khabur between Ra's al 'Ayn and Al Hasakah. The capacity of the reservoir of Hasakah West is 0.09 km3, and is also the southeastern end of the Assyrian enclave. The capacity of Hasakah East is 0.2 km3. A third dam, Hassakeh South, was constructed on the Khabur 25 km south of Al Hasakah. The reservoir of this dam has a capacity of 0.7 km3. The Khabur Valley, which now has about four million acres (16,000 km2) of farmland, is Syria's main wheat cultivation area. The northeastern part is also the center for Syria's oil production.