Кіріспе
Ян Стефан Эдберг (19 қаңтар 1966 жылы туған) – шведтің бұрынғы кәсіби теннисші. Сервис пен волейбол стилінде ойнайтын, ол 1985 және 1996 жылдар аралығында алты Grand Slam турнирінде жекелей, үш Grand Slam турнирінде ерлер жұбында жеңіске жетті. Ашық дәуірде жекелей және жұптық сындарда әлемнің бірінші ракеткасы болған екі теннисшінің бірі (екіншісі – Джон МакЭнроу). Ол сонымен қатар Мастерс Гран-присінде жеңіске жетті және төрт рет Швецияның Дэвис кубогын жеңген құрама командасының құрамында болды. Бұған қоса, ол төрт Мастерс сериясы, төрт Чемпиондар сериясы турнирлерінде жеңімпаз атанды, сондай-ақ 1984 жылғы ресми емес Олимпиада турнирінде де жеңіске жетті. Он жыл қатарынан топ-10 теннисшілердің қатарында болды және тоғыз жыл үздік 5-ке кірді. Мансабын аяқтағаннан кейін Эдберг 2014 жылдың қаңтарында Роджер Федерерді жаттықтыруға кірісті, алайда бұл серіктестік 2015 жылдың желтоқсанында аяқталды.
Jan Stefan Edberg (; born 19 January 1966) is a Swedish former professional tennis player. A major practitioner of the serve and volley style of tennis, he won six Grand Slam singles titles and three Grand Slam men's doubles titles between 1985 and 1996. He is one of only two men in the Open Era to have been ranked world No. 1 in both singles and doubles (the other being John McEnroe). He also won the Masters Grand Prix and was a part of the Swedish Davis Cup winning team four times. In addition, he won four Masters Series titles, four Championship Series titles and the unofficial 1984 Olympic tournament, was ranked in the singles top 10 for ten successive years, and ranked nine years in the top 5. After retirement, Edberg began coaching Roger Federer in January 2014, with this partnership ending in December 2015.
Мансап
Эдберг алғаш рет теннис әлемінің назарына жасөспірім ретінде келді. 1980-жылдардың басында ол 14 және 16 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионаттарында жеңіске жетті, екі финалда да Йонас Свенссонды жеңді. Содан кейін 1983 жылы ол төрт Гранд Слем жасөспірімдер турнирін жеңіп, ашық дәуірде "Жасөспірімдер Гранд Слемі"-н жеңіп алған алғашқы (және жалғыз) ойыншы болды. Сол жылы Эдберг Базельде өзінің алғашқы жұптық титулын жеңіп алды. 1983 жылғы АҚШ ашық чемпионатында Эдберг қате сервисінен соққан доптан сызық төрешісі Дик Вертхаймнің қаза тауып қалды. 1984 жылы Эдберг өзінің алғашқы жоғары деңгейдегі жекелей титулын жеңіп алды. Содан кейін ол Мац Виландерді тікелей сеттермен жеңіп, өзінің алғашқы үлкен титулын иеленді. 1987 жылғы қаңтарда ол жергілікті фаворит Пэт Кэшті бес сетте жеңіп, шөп кортта өткен соңғы Австралия ашық чемпионатында жеңіске жетті. Эдберг 1987 жылы Австралия ашық чемпионатында және АҚШ ашық чемпионатында да ерлер жұптық сынында жеңіске жетті (әріптесі – швед Андерс Яррид). 1988 жылы Эдберг Уимблдонның үш қатарынан финалдарына жетті, бірақ Мац Виландер Австралия, Франция және АҚШ ашық чемпионаттарында жеңіске жетіп, әлемнің бірінші ракеткасы болғандықтан, Швецияның бірінші ракеткасы ретіндегі рейтингін жоғалтты. Үш қатарынан өткен Уимблдон финалдарында Эдберг неміс Борис Беккермен өтетін Уимблдонның ең ұлы қарсыластықтарының біріне қатысты. Эдберг жаңбыр салдарынан екі күнге созылған төрт сеттік матчта олардың алғашқы кездесуінде жеңіске жетті. Бір жылдан кейін Беккер тікелей сеттермен жеңіске жетті. Олардың ең тартысты матчы 1990 жылғы финалда болды, онда Эдберг бес сетте жеңіске жетті. Эдберг 1989 жылы Франция ашық чемпионатының финалына жетті, бірақ 17 жасар Майкл Чангқа бес сетте жеңіліп, Гранд Слем турнирінің жекелей сынында жеңіске жеткен ең жас ойыншы атанды. Бұл Эдбергтің жеңіп алмаған жалғыз Гранд Слем титулы болды, ол кіші Гранд Слемдегі жетістігіне сай келетін аға деңгейдегі мансаптық Гранд Слемді аяқтауына мүмкіндік бермеді. 1990 жылы ішкі бұлшық етінің жарақаты Эдбергті Австралия ашық чемпионатының финалынан шығуға мәжбүр етті, ол үшінші сетте Иван Лендлден 5–2 есе артта қалды (екі брейкпен қоса). Эдберг 1990 жылдың 13 тамызында Цинциннатиде өткен Super 9 турнирінде жеңіске жетіп, Лендлден әлемнің бірінші ракеткасы атанды. Ол сол жылдың қалған бөлігінде және 1991 және 1992 жылдары осы лауазымды сақтап қалды. Эдберг әлемнің бірінші ракеткасы ретінде 72 апта бойы болды. 1991 жылы Эдберг тағы да Уимблдонның жартылай финалына жетті, бірақ Майкл Штихқа тартысты матчта жеңіліп қалды: 6–4, 6–7, 6–7, 6–7. Эдбергтің соңғы екі Гранд Слем жекелей жеңісі АҚШ ашық чемпионатында болды, ол 1991 жылғы финалда Джим Куриерді, ал 1992 жылғы финалда Пит Сампрасты (әлемнің бірінші ракеткасы атанбас бұрын) жеңді. 1992 жылғы АҚШ ашық чемпионатында Эдберг Лендлді екі күнге созылған бес сеттік тартысты матчта жеңіп алды. Содан кейін ол Майкл Чангты тарихтағы ең ұзақ АҚШ ашық чемпионатында, жартылай финалда 5 сағат 26 минутта жеңді. Эдберг 1992 және 1993 жылдары тағы да Австралия ашық чемпионатының финалына жетті, бірақ екі рет те Джим Куриерге төрт сетте жеңіліп қалды. Ол Австралия ашық чемпионатының бес рет финалына жеткен аз ғана ойыншылардың бірі болды. 1993 жылғы Австралия ашық чемпионатының финалы Эдбергтің соңғы Гранд Слем жекелей финалы болды. 1996 жылы Эдберг Куинс Клуб турнирінің финалына жетті, бірақ Борис Беккерге жеңіліп қалды. Ол Петр Кордамен бірге Австралия ашық чемпионатында өзінің үшінші және соңғы Гранд Слем жұптық титулын жеңіп алды. Ол Ричард Кражичек пен Тим Хенманды жеңгеннен кейін соңғы АҚШ ашық чемпионатының ширек финалына жетті, бірақ ширек финалда Горан Иванишевичке ұтылып қалды. Эдберг теннис ойнағанда жылдам корттарда ойнағанды ұнатты. Оның жеңіп алған алты Гранд Слем жекелей титулының төртеуі Австралия ашық чемпионатында (1985 және 1987) және Уимблдонда (1988 және 1990) шөп корттарда, ал екеуі АҚШ ашық чемпионатында (1991 және 1992) қатты корттарда жеңіп алынды. 2013 жылдың желтоқсанында Эдберг Роджер Федерерді жаттықтыруды бастады. Оның жаттықтырушылық кезеңі 2015 жылдың желтоқсанында аяқталды, содан кейін Федерер Иван Любичичті жаттықтырушы ретінде тағайындады.
Ойын стилі
Эдберг өз дәуірінің ең шебер сервис-волей ойыншыларының бірі ретінде белгілі. Эдберг Пит Сампрас немесе Борис Беккер сияқты күшті, үстемдікке ие сервиске ие болмаса да, оның сервисі бәрібір тиімді болды. Эдберг көбінесе соққылық немесе кесікті сервистің сияқты күші аз сервисті пайдалануды қалаған. Баяу сервисті пайдаланудан қосымша уақыт алған Эдберг желіге жылдамдап барып, жылдам қозғалысы мен ептілігі арқасында ұпайды бақылауға алатын. Эдбергтің волейбол шеберлігі ең жоғары деңгейде болды және ол қарсылас шарының күшін ашық алаңға оңай қайтаратын. Оның негізгі соққылары да жеткілікті болды, ал бір қолмен орындалатын кері соққысы – оның ең танымал соққыларының бірі еді. Эдбергтің кері соққысы өте тиімді болды және оның дәуіріндегі ең үздік соққылардың қатарында саналды.
Жабдық
Өзінің мансабы бойында Эдберг Уилсон ракеткаларын және Adidas киімдері мен туфлілерін қолданды.
Карьерадан кейінгі спорттық жарыстар
Эдберг кәсіби тенниспен қоштасқаннан кейін сквошпен бәсекелесе бастады және көп ұзамай Швецияның элиталық ойыншысы атанды. Скандинавияда ракетлон дамып келе жатқан спорт түрі болғандықтан, Эдбергтің кәсіби теннис шеберлігі мен сквоштағы өркендеген қабілеті, бадминтон мен үстел теннисіндегі тәжірибесінің жетіспеуіне қарамастан, оны өте бәсекеге қабілетті етті. 2008 жылдың қыркүйегінде Стефан Эдберг ресми түрде АТР турынан зейнеткерлікке шыққан кәсіби теннисшілерге арналған "Black Rock Tour of Champions" турына қосылды. Эдберг өзінің алғашқы турнирін Париж қаласында, саз кортта өткізіп, бірінші айналымда саз корт маманы Томас Мустерді және финалда Сержи Бругераны жеңді. 2012 жылдың қаңтар айында Эдберг Катардың Доха қаласында Джо-Уилфрид Тсонгамен бір сеттік көрсету ойынында ойнады және 5:7 есебімен жеңілді.
Жаттықтыру
2013 жылдың соңында Эдберг Роджер Федерердің бапкері болуға келісімшартқа қол қойды. Олардың ынтымақтастығы 2014 жылғы Австралия ашық турнирінде ресми түрде басталды. Федерер Эдбергтің рөлін "бапкерден гөрі тәлімгер" деп сипаттады; алайда, оның ықпалы швейцариялық чемпионның қайта жаңғыруында, әсіресе оның ойынына тиімді және жиірек беру және волей, сондай-ақ жедел желіге шабуылды енгізуде шешуші деп есептеледі. Олардың ынтымақтастығы 2015 жылдың желтоқсан айында аяқталды.
Құрметті марапаттар мен марапаттар
Эдберг 1984, 1985, 1987 және 1994 жылдары Дэвис кубогын жеңген төрт швед құрамасының құрамында ойнады. Ол жеті рет Дэвис кубогы финалына шықты – швед ойыншысы үшін бұл рекорд. 2016 жылға дейін Австралия Ашық чемпионатының логотипі Стефан Эдбергтің ерекше сервисінің силуэті болды. Кейін ол цифрлық ортаға ыңғайлы болу үшін қазіргі логотипке өзгертілді. Теннисшілердің кәсіби қауымдастығы (ATP) рейтингісі басталысынан бері Эдберг пен Джон МакЭнроу ғана әлемнің бірінші ракеткасы атанып, жеке және жұптық сында жеңіс тойлады. Эдберг тарихында "Жастар Гранд Слэмі"-н жеңіп алған жалғыз теннисші. Эдберг – Жылдың үздік ойыншысы және Жылдың үздік жұптық командасы атағын алған жалғыз спортшы. Эдберг 1990 және 1991 жылдары Жылдың үздік ойыншысы, ал 1986 жылы (швед Андерс Ярридпен бірге) Жылдың үздік жұптық командасы атанды. Эдберг пен Борис Беккер – United Press International Жылдың үздік спортшысы сыйлығын алған жалғыз теннисшілер (Эдберг бұл сыйлықты 1990 жылы алды). Эдберг 1988, 1991 және 1995 жылдары әлем командасы кубогын жеңген швед командасының құрамында болды. 1984 жылғы Лос-Анджелестегі Олимпиада ойындарында (теннис көрсету спорты болған) Эдберг ерлер арасындағы жекелей сында алтын медаль жеңіп алды. Төрт жылдан кейін, 1988 жылғы Сеул Олимпиадасында теннис толыққанды медальдық спорт түріне айналды, Эдберг ерлер арасындағы жекелей және жұптық сында қола медальдар жеңіп алды. Мансабында Эдберг 41 жоғары деңгейдегі жекелей (6 «Үлкен дулыға») және 18 жұптық (3 «Үлкен дулыға») титул жеңіп алды, сондай-ақ 54 қатарынан өткен «Үлкен дулыға» турниріне қатысты (кейін Уэйн Феррейра бұл көрсеткішті жаңартты). Ол 72 апта бойы жекелей сында әлемнің бірінші ракеткасы болды. Эдберг бес рет ATP спорттық мінез-құлқы сыйлығына ие болды (1988–90, 1992 және 1995). Осы жетістігін еске алу үшін 1996 жылы ATP бұл сыйлықты Стефан Эдберг спорттық мінез-құлқы сыйлығы деп атады. 1996 жылы Эдберг тенниске қосқан үлесі үшін Филипп Шатрие сыйлығын жеңіп алды. 1998 жылы Эдберг Халықаралық клубтың беделді Жан Боротра спорттық мінез-құлқы сыйлығына ие болды. 2004 жылы Эдберг АҚШ-тың Род-Айленд штатындағы Ньюпорт қаласындағы Халықаралық теннис даңқы залына енгізілді. Эдберг 12 елде жекелей сында жеңіске жетті: Австралия, Франция, Германия, Италия, Жапония, Нидерланды, Катар, Испания, Швеция, Швейцария, Ұлыбритания және АҚШ. 2008 жылы Tennis Magazine Эдбергті теннис тарихындағы (ер және әйел теннисшілерін есепке алғанда) 14-інші ең үздік ойыншы деп таныды. Тек ерлерді есептегенде Эдберг сегізінші орында тұрды. Эдберг 1990 жылы Svenska Dagbladet алтын медалімен марапатталды. Эдберг төрт «Үлкен дулыға» турнирінің финалына жеткен және олардың үшеуінде жеңіске жеткен аз ғана ойыншылардың бірі. 1989 жылғы Франция Ашық чемпионатының финалында Эдберг Майкл Чангқа қарсы есепте 2:1 болғанда, төртінші сеттің алғашқы ойынында Чангтың сервисін бұзды, бірақ Чанг дереу қайтарып алды. Төртінші сетте 1-ден 4-ке дейін Чангтың әрбір сервисі қиын өтті, Чанг 11 брейк-пойнтты сақтап қалды, ал Эдберг өзінің сервисінде сенімді болды. Чангқа 5-4 есебімен, Чанг Эдбергтің сервисін күтпеген жерден бұзып, сетті жеңіп алды. Эдберг бесінші сеттің басында үзіліс жасады, бірақ Чанг бесінші сетті 6:2 есебімен жеңіп, 17 жасында чемпион атанды. Эдберг мансабында бесінші және шешуші сетте сервистен үзіліс жасағаннан кейін бірнеше «Үлкен дулыға» матчтарын жеңіп алды. Айта кетерлік мысалдар: 1985 жылғы Австралия Ашық чемпионатының жартылай финалында Иван Лендльге қарсы, 1988 жылғы Уимблдонның жартылай финалында Милослав Мечирге қарсы, 1989 жылғы Франция Ашық чемпионатының жартылай финалында Борис Беккерге қарсы және 1990 жылғы Уимблдонның Беккерге қарсы финалы. 1992 жылғы АҚШ Ашық чемпионатында Эдберг төртінші раундта Ричард Кражичекке, ширек финалда Иван Лендльге және жартылай финалда Майкл Чангқа қарсы үш қатарынан өткен матчта бесінші сетте үзіліс жасағаннан кейін жеңіске жетті. Бұл турнирлердің барлығында, 1989 жылғы Франция Ашық чемпионатынан басқа, Эдберг турнир жеңімпазы атанды.
Жеке өмір
Эдберг Швецияның Вестервик қаласында дүниеге келген. Ол 1992 жылғы сәуір айында Аннет Хьорт Олсенмен үйленген. Олардың екі баласы бар: Эмили және Кристофер. Олсен 1985 жылы Эдбергпен танысқанға дейін Эдбергтің теннис ойнайтын қарсыласы Матс Виландермен қарым-қатынаста болған. Эдберг ағылшын футбол клубы «Лидс Юнайтед» және шведтік хоккей командасы «Вексжо Лейкерс» клубының жанкүйері.
Гранд Слем турнирінің уақыт сызығы
Турнир19831984198519861987198819891990199119921993199419951996 Жеңіс % Гранд Слем турнирлеріАвстралия Ашық2RQFWNHWSFQFFSFFFSF4R2R2 / 1356–1084.85Француз АшықA2RQF2R2R4RF1RQF3RQF1R2R4R0 / 1330–1369.77Вимблдон2R2R4R3RSFWFWSFQFSF2R2R2R2 / 1449–1280.33US Ашық1R2R4FSFSF4R4R1RWW2R3R3RQF2 / 1443–1278.18Жеңіс–жеңіліс1–36–416–38–317–318–319–313–321–319–316–48–47–49–46 / 54178–4779.11
Жазбалар
Бұл рекордтар теннистің ашық дәуірінде қол жеткізілді. Қалың әріппен жазылған рекордтар беспрецедентті жетістіктерді көрсетеді. Чемпионат Жылдар Қол жеткізілген рекорд Ортақ рекордты ұстаған ойыншы Жапония Ашық 1987, 1989–1991 4 жекелей сында жеңіс Жалғыз өзі №1 рейтинг 1986–1992 Жекелей және жұптық сында Джон МакЭнрое Ең аз геймді матч 1987 Үш рет "багел" жеңісі (6–0, 6–0, 6–0) Никола Шпеар, Карл Новачек, Иван Лендл, Серхи Бругера АТП Чемпионат сериясы 1991 Бір маусымда 4 титул жеңісі Борис Беккер, Хуан Мартин дель Потро.
Тарихтағы орны
Көптеген адамдар Эдбергті өз дәуірінің ең ұлы теннисшілерінің бірі деп есептейді. Туған елінде ол Мац Виландермен бірге Бьёрн Боргтан кейін Швецияның ең мыкты теннисшісі деп саналады.