Кіріспе
Драган Чович (; 20 тамыз 1956 жылы туған) – босниялық хорват саясаткері, 2002 жылдан 2005 жылға дейін және 2014 жылдан 2018 жылға дейін Босния және Герцеговина Президенттігінің 4-ші хорват мүшесі болды. Қазіргі Хорват Демократиялық Одағының (HDZ BiH) президенті және 2019 жылдан бері Ұлттық Халықтар Палатасының мүшесі болып қызмет етеді, бұған дейін 2011-2014 жылдар аралығында қызмет атқарған. Мостарда туған Чович 1979 жылы туған қаласындағы Джемаль Биедич университетінің Инженерлік факультетін бітірген. Сондай-ақ, Сараево университетінде оқыған және 1996 жылы Мостар университетінде докторлық дәрежесін алған. Босния соғысына дейін Чович Югославияның SOKO ұшақ құрастырушы компаниясында менеджер болып жұмыс істеді. 1994 жылы HDZ BiH-ға қосылып, 2005 жылы оның президенті болды. HDZ BiH президенті ретінде ол көптеген конституциялық реформалар туралы келіссөздерге, ең бастысы 2008-2009 жылдардағы Пруд келісіміне және 2010-2012 жылдардағы үкімет құруға қатысты. Карьерасының басында Чович 1998 жылдан 2001 жылға дейін Федералдық Қаржы министрі қызметін атқарды және 2001 жылы Федералдық Премьер-министр міндетін атқарды. 2002 жылғы жалпы сайлауда Чович Босния Президенттігіне хорват мүшесі болып сайланды, ол 2005 жылға дейін оның мүшесі болды, ол билікті және лауазымын теріс пайдаланғаны үшін Жоғары өкіл Пэдди Эшдаунмен қызметтен алынды. 2011-2014 жылдар аралығында Халықтар Палатасында қызмет еткеннен кейін, ол 2014 жылғы жалпы сайлауда тағы да Президенттікке хорват мүшесі болып сайланды. Чович 2018 жылғы жалпы сайлауда қайта сайлануға тырысқаннан кейін 2018 жылға дейін мүше болып қызмет етті. 2019 жылдан бері ол қайтадан Ұлттық Халықтар Палатасының мүшесі болып қызмет етеді. 2006 жылдың қарашасында Чович Иванкович Лиянович компаниясын ет импортына салық төлеуден босатқаны үшін бес жылға бас бостандығынан айырылды. Босния соты апелляциялық шағым бойынша үкімді жоққа шығарып, соттың құзыреті болмағандықтан оны ақтады. 2009 жылы ол белгілі бір адамдарға жеке үйлер сатып алу үшін мемлекеттік қаражатты жұмсады деп айыпталды. 2010 жылдың сәуірінде ол ақталды. 2010 жылдың мамырында Герцеговина-Неретва кантонының соты Чович пен тағы алты адамға қатысты үшінші айыптаманы растады, бұл жолы билік пен лауазымды теріс пайдалану бойынша. 2012 жылдың мамырында ол ақталды.
Dragan Čović (; born 20 August 1956) is a Bosnian Croat politician who served as the 4th Croat member of the Presidency of Bosnia and Herzegovina from 2002 to 2005 and from 2014 to 2018. He is the current president of the Croatian Democratic Union (HDZ BiH) and has been serving as a member of the national House of Peoples since 2019, having previously served from 2011 to 2014. Born in Mostar, Čović graduated from the Faculty of Engineering at University Džemal Bijedić in his hometown in 1979. He also attended studies at the University of Sarajevo and holds a PhD from the University of Mostar, obtaining it in 1996. Prior to the Bosnian War, Čović worked as a manager at Yugoslav aircraft manufacturer SOKO. He entered into politics by joining the HDZ BiH in 1994, becoming its president in 2005. As president of the HDZ BiH, he took part in many constitutional reform talks, most notably in those regarding the Prud Agreement between 2008 and 2009, and in the 2010–2012 government formation. Earlier in his career, Čović served as Federal Minister of Finance from 1998 to 2001 and was the acting Federal Prime Minister in 2001. At the 2002 general election, Čović was elected Croat member of the Bosnian Presidency, serving as its member until 2005, when he was removed from office by High Representative Paddy Ashdown, for abuse of power and position. After serving a term in the national House of Peoples from 2011 to 2014, he was once again elected Croat member of the Presidency at the 2014 general election. Čović served as a member until 2018, after losing his bid for re election at the 2018 general election. Since 2019, he has again been serving as a member of the national House of Peoples. In November 2006, Čović was sentenced to five years in prison for exempting the Ivanković Lijanović company of paying taxes on meat imports. The Bosnian Court, on appeal, annulled the sentence and acquitted him for lack of jurisdiction. In 2009, he was accused of spending public funds to buy private homes for certain people. In April 2010, he was acquitted. In May 2010, a third indictment for Čović and six other persons was confirmed by the Court of the Herzegovina Neretva Canton, this time for abuse of power and position. In May 2012, he was acquitted.
Білім және басқарушылық мансап
Čović 1975 жылға дейін Мостардағы бастауыш мектепті және машина жасау техникалық орта мектебін бітірді. 1979 жылы Мостар қаласындағы Джемаль Биедич атындағы университеттің Инженерлік факультетін машина жасау инженеры мамандығы бойынша аяқтады. 1986 жылдан 1992 жылға дейін Čović SOKO компаниясында менеджер болып жұмыс істеді, оның ішінде бизнес-бөлім директоры, өндіріс директоры және индустрияландыру жөніндегі вице-президент қызметтерін атқарды. 1992 жылдан 1998 жылға дейін SOKO компаниясының бас директоры болды.
Бірінші төрағалық (2002-2005)
2002 жылғы жалпы сайлауда Чович 114 606 дауыспен Босния және Герцеговина Президенттігінің мүшесі болып сайланды. Келісімде уәде етілген реформалар "Мемлекеттің Еуроодаққа интеграция процесінің талаптарын қанағаттандыру қабілетін арттыруға" бағытталды. 2009 жылдың 26 қаңтарында Баня-Лукада өткен келесі кездесуде партия жетекшілері Босния және Герцеговинаны үш деңгейлі билік құрылымымен децентрализацияланған ел ретінде құру жоспарын ұсынды. Биліктің орта деңгейі заң шығару, атқару және сот салаларымен жабдықталған төрт аумақтық бірліктен тұруы күтілді. Үшінші аймақтық бірлік құру, Серб Республикасының аумақтық тұтастығы және Босния және Герцеговинаның бөлінуіне қатысты даулар туды. 2009 жылдың 23 ақпанында Мостарда Човичтің ұйымдастыруымен тағы бір кездесу өтті. Пруд процесі сәтсіз аяқталғаннан кейін Милорад Додик пен оның SNSD партиясы Човичтің HDZ BiH партиясымен жақын серіктес атанды.
2010-2012 жылдардағы үкімет құруы
2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін Босния және Герцеговинаның Министрлер кеңесін (яғни ұлттық үкіметті) құру процесі басталды. Сайлау нәтижесінде бір жылдан астам уақыттан кейін парламенттік көпшілікті құрамай, саяси ландшафт фрагменттелді. Орталық-солшыл Социал-демократиялық партия (СДП БиХ) және босниялық сербтердің автономиялық SNSD партиясы, Өкілдер палатасының 42 депутатының әрқайсысы 8 мандатқа ие болды. Ірі хорват партиялары (HDZ BiH және HDZ 1990) мен серб партиялары (SNSD және SDS) Министрлер кеңесінің төрағалығы үш конституциялық ұлттың арасында кезегімен ауысатындығы туралы әдеттегі келісім бар екенін мәлімдеді. Осы жағдайда, төрағалық хорват саясаткеріне берілуі керек еді. 2010 жылғы жалпы сайлауда Хорват Демократиялық одағы (HDZ BiH), Човичтің басшылығымен, және 1990 жылғы Хорват Демократиялық одағы (HDZ 1990) хорват дауыстарының басым бөлігін алғандықтан, партиялар олардың бірінен төраға тағайындалуын талап етті. СДП БиХ партиясы, керісінше, тек адамның этникалық тегі маңызды екенін, партияның емес, талап етіп, ең көп дауыс жинағандықтан СДП БиХ қатарынан хорват төрағасын тағайындау құқығына ие екенін мәлімдеді. Еуропалық Одақ және Жоғарғы өкілдің кеңсесі босниялық-босниялық және серб-хорват саяси топтарын татуластыру үшін бірнеше рет келіссөздер жүргізді, бірақ босниялық конституциялық дағдарысқа байланысты барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Босниялық-босниялық коалициясы орынды ең көп дауыс алған партия ретінде өздеріне беруді талап етті, ал серб-хорват альянсы дәстүр бойынша Министрлер кеңесінің келесі төрағасы этникалық хорват болуы керек екенін, және ол шынайы хорват партиясынан (Хорват Демократиялық одағы) шығуы керек екенін, көпұлтты СДП БиХ емес екенін талап етті. 2011 жылдың 5 қыркүйегінде Мостарда хорват саясаткерлері Божо Любич пен Човичтің ұйымдастыруымен партия басшылары арасында келіссөздер өтті, оған Милорад Додик, Младен Босич, Сулейман Тихич және Златко Лагумджия қатысты. Тараптар қыркүйек айының ортасында талқылауды жалғастыруға келісті. 15 қыркүйекте Сараевода Златко Лагумджияның ұйымдастыруымен алты ірі партия басшылары кездесті. Кездесуде ұлттық санақ өткізу, әскери мүлік және Сейдич-Финци ісі талқыланды. Сол күні Еуропалық Одақтың өкілі саяси жағдай тұрақтанбаса, елге қосылуға дейінгі көмек бағдарламасы арқылы қаржыландырудан айырылу қаупі бар екенін ескертті. 2011 жылдың 26 қыркүйегінде өткен келесі кездесу де нәтижесіз аяқталды. 2011 жылдың 28 желтоқсанында алты саяси партия арасында келісімге қол жеткізілді: Социал-демократиялық партия, Демократиялық әрекет партиясы (СДА), Хорват Демократиялық одағы, 1990 жылғы Хорват Демократиялық одағы, Серб Демократиялық партиясы және Тәуелсіз социал-демократтар альянсы. Босниялық хорват Вьекослав Беванда Министрлер кеңесінің жаңа төрағасы болды.
Конституциялық реформа
Сейдич-Финци шешімін іске асыруға бағытталған "сенімді күш-жігер" Тұрақтандыру және қауымдастық келісімінің күшіне енуінің басты шарты болып қала берді. Осыған байланысты, 2012 жылдың маусым айында чехиялық комиссар Штефан Фюле Босния және Герцеговинамен Қосылу процесі жөніндегі жоғары деңгейдегі диалогты (HLAD) бастады. Бұл диалог Сейдич-Финци мәселесін және елдің қосылу процесінде бір дауыспен сөйлеуі үшін үйлестіру механизмін құру қажеттілігін қамтыды. 2012 жылдың маусым және қараша айларында келіссөздер өтті, бірақ олар аз нәтиже берді. 2012 жылдың жазында Чевич пен СДП БиХ жетекшісі Лагумжия босниялық парламент арқылы Босния Президенттігінің мүшелерін жанама сайлау туралы келісімге келді, бірақ бұл келісім нақты түзетулерге айналдырылмады. HDZ БиХ жаңа Комшич сияқты жағдайларды болдырмау үшін сайлау реформасын талап етті. Сол Željko Komšić СДП БиХ-тан шығып кетті, себебі ол оны қайтадан билікке келуден шығаратын келісімге қарсы болды. СДП да оған қарсы болды, өйткені бұл президенттікке бір мүше (Республика Сербскаядан) тікелей, ал қалған екеуі жанама сайлануына алып келіп, одан әрі теңсіздік тудырады. 2013 жылдың наурыз және сәуір айларында, Еуропалық Одақтың кеңею жөніндегі бас директоры Стефано Санниноның қолдауымен, Сараеводағы ЕО делегациясы партия жетекшілері арасында бірқатар тікелей келіссөздер өткізді, бірақ олар нақты нәтиже бермеді. 2018 жылғы жалпы сайлауда Чевич Босния Президенттігінің хорват мүшесі болып қайта сайлануға талпынысын жоғалтты, оның орнына Željko Komšić (2006 жылдан 2014 жылға дейін Президенттік мүшесі болған) жеңіске жетті. Ол және HDZ БиХ Комшичті босниялық сайлаушылардың, емес хорваттардың қолдауымен жеңіске жеткендігі үшін және осылайша ел Президенттігінде босниялық хорваттардың заңды өкілі емес деп айыптады.
Тергеулер мен айыптаулар
2006 жылдың қарашасында Чевич Иванкович Лиянович компаниясын ет импортына салық төлеуден босатқаны үшін бес жылға бас бостандығынан айырылды. Босния және Герцеговина соты апелляциялық шағым бойынша үкімді күштен шығарып, сот құзыретінің болмауына байланысты оны ақтап тастады. 2009 жылы Чевичке белгілі бір адамдарға жеке үйлер сатып алу үшін мемлекеттік қаражатты жұмсады деген айып тағылды. 2010 жылдың сәуірінде ол ақталды. 2010 жылдың 14 мамырында Герцеговина-Неретва кантонының соты Чевич пен тағы алты адамға қатысты үшінші айыптаманы бекітті, бұл жолы қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін. Ол және Хорватия поштасы мен телекоммуникациясы (HPT) комитетінің басқа мүшелері Хорватия қорғаныс кеңесінің қорғаныс министрлігіне тиесілі 4,7 миллион конвертируемый маркалық қарызды үш жеке компанияға аударды деген айыпқа ұшырады.
Жеке өмір
Чович Бернардика Прскалоға үйленген және олардың екі баласы бар. 2020 жылдың 19 шілдесінде Босния және Герцеговинада пандемия кезінде оның COVID-19 тестісінің нәтижесі оң болғаны расталды; 4 тамызға дейін ол жазылып кетті.