Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гвинея президенті 1984 жылдан 2008 жылға дейін
President of Guinea from 1984 to 2008
Лансана Конте (; 30 қараша 1934 – 22 желтоқсан 2008) – гвинеялық саясаткер және әскери шенеунік, Гвинеяның екінші президенті, 1984 жылдың 3 сәуірінен бастап 2008 жылдың 22 желтоқсанындағы өліміне дейін қызмет етті. Конте 1984 жылғы Гвинея төңкерісі нәтижесінде билікке келді.
Lansana Conté (; 30 November 1934 – 22 December 2008) was a Guinean politician and military official who served as the second president of Guinea, from 3 April 1984 until his death on 22 December 2008. Conté came to power in the 1984 Guinean coup d'état.
Ерте өмір
Муссая Лумбаяда (Дубрека) дүниеге келген, сусу этностық тобының мүшесі, ол өзінің туған күнін 1934 жылға шамамен есептеген, бірақ нақты білмеген. Конте жергілікті Құран мектебінде білім алды және Дубрека бастауыш мектебіне қатысты. Одан кейін ол Кот-д'Ивуардың Бингервилл және Сенегалдың Сент-Луис қалаларындағы әскери дайындық мектептерінде оқыды.
Born in Moussayah Loumbaya (Dubréka), a member of the Susu ethnic group, he estimated his birthdate to be 1934, although he never knew exactly. Conté was educated at a local Quranic school and attended Dubréka primary school. He then went on to study at military preparatory schools in Bingerville, Côte d'Ivoire
and Saint Louis, Senegal.
Әскери және мемлекеттік қызмет
1955 жылы француз армиясына қабылданып, 1957 жылы тәуелсіздік соғысы кезінде Алжирге жіберілді. Француз армиясындағы қызметтен кейін Конте Гвинеяға оралды, ол 1958 жылдың 2 қазанында Франциядан тәуелсіздік алды және сержант шенімен жаңа армия құрамына енді. 1962 жылы Конакридегі «Альфа» офицерлік мектебін бітірді. Одан кейін Киндиядағы 2-ші батальонның артиллериялық оқу орталығына ауыстырылды. 1963 жылдың 1 шілдесінде екінші лейтенант болып тағайындалды. Екі жылдан соң екінші лейтенанттан лейтенантқа өкіметтік шен берілді. 1970 жылдың 22 қарашасында португал әскері Гвинеялық оппозициялық топтармен бірлесіп, Португал Гвинеясынан (қазіргі Гвинея-Бисау) елге шабуыл жасады, бұл президент Ахмет Секу Туре үкіметін құлату және ПАИГК партизандарының күшін жою мақсатымен жасалған әрекет болды. 1971 жылдың 27 ақпанында елге қызмет еткені үшін капитан шеніне көтерілді. 1973 жылы Солтүстік-Батыс Гвинеядағы Боке операциялық аймағының командирі болып тағайындалды, сондай-ақ көрші Португал Гвинеясындағы Гвинея мен Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африкалық партия партизан қозғалысына көмектесті. 1975 жылдың 10 мамырында армия штабының басшысының орынбасары болып тағайындалды. 1977 жылы Гвинея-Бисаумен шекаралық дауды реттеу бойынша келіссөздерде Гвинея делегациясын басқарды және 1980 жылы Ұлттық Ассамблеяға сайланды. Сол жылы Гвинеяның үкіметтік Демократиялық партиясының (PDG) Мекеге ресми қажылық сапарына қатысты.
In 1955, he enlisted in the French Army and was posted to Algeria during the war of independence in 1957. After his service in the French Army, Conté returned to Guinea, which became independent from France on 2 October 1958, and was integrated into the new army with the rank of sergeant. In 1962, he attended the Camp Alpha officer's school in Conakry. Soon after, he was transferred to the 2nd Battalion artillery training center in Kindia. On 1 July 1963, he was promoted to Second Lieutenant. This was followed two years later by another promotion from Second Lieutenant to Lieutenant. On 22 November 1970, Portuguese military together with Guinean dissidents invaded the country from Portuguese Guinea (now Guinea Bissau) in an apparent attempt to overthrow the government of President Ahmed Sékou Touré and destroy PAIGC guerillas. For his service to the nation, he was promoted to the rank of Captain on 27 February 1971. In 1973, he was named commander of the Boké operational zone (in Northwestern Guinea) to assist the pro independence guerrilla movement, African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde (PAIGC) in neighboring Portuguese Guinea. On 10 May 1975, he was named assistant Chief of Staff of the army. In 1977, he was head of the Guinean delegation during negotiations that resolved a border dispute with Guinea Bissau and was elected to the National Assembly in 1980. Later that year, he took part in the ruling Democratic Party of Guinea's (PDG) official pilgrimage to Mecca.
1984 жылғы төңкеріс және әскери билік
Гвинея тәуелсіздігін алғаннан бері мемлекет басшысы болған президент Ахмет Секу Туре 1984 жылғы 26 наурызда қайтыс болды. Премьер-министр Луи Лансана Бивоги 45 күн ішінде сайлау өткізілгенге дейін уақытша президент болып тағайындалды. Бірақ, 3 сәуірде, PDG жаңа басшыны таңдауға бірнеше сағат қалғанда – ол президенттікке жалғыз кандидат болар еді – Конте үкіметті құлатқан әскери төңкеріс жасады. Конте Тур режимінің адам құқықтарын бұзуын айыптап, 250 саяси тұтқынды босатып жіберді. Сондай-ақ ол шамамен 200 000 гвинейлікті эмиграциядан оралуға шақырды және Боиро лагері жабылды. Төңкерістен кейін елдің конституциясы мен Ұлттық Ассамблея дереу тоқтатылып, саяси белсенділікке тыйым салынды. 25 мүшеден тұратын Ұлттық жаңару әскери комитеті (CMRN) құрылып, Конте басшылық етті, ол 5 сәуірде Республика Президенті болып жарияланды. 1985 жылғы 4 шілдеде Контеге адал әскерлер, ол Тогоның Ломе қаласында Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының (ЭКОУАС) саммитіне қатысып жатқанда, төңкеріс әрекетін тоқтатты. Конте, сусу (немесе сосо) халқының өкілі, осы мүмкіндікті пайдаланып, бұрынғы премьер-министр Диарра Траорені қоса алғанда, малинке этностық тобынан қарсыластары саналатын әскерлерді жоюға кірісті. 1990 жылғы 3 сәуірде Конте армия генералы шеніне көтерілді.
President Ahmed Sékou Touré, Guinea's head of state since independence, died on 26 March 1984. Prime Minister Louis Lansana Beavogui was named interim president, pending elections to be held within 45 days. On 3 April, however, hours before the PDG was to choose a new leader—who would have been the only candidate for president—Conté led a military coup that toppled the government. Conté denounced the Touré regime's human rights abuses and released 250 political prisoners. He also encouraged the return of approximately 200,000 Guineans from exile, and the Camp Boiro detention center was closed down. The country's constitution was immediately suspended after the takeover, along with the National Assembly, and political activity was banned. A 25 member Military Committee of National Restoration (CMRN) was set up and led by Conté, who on 5 April was proclaimed President of the Republic. On 4 July 1985, soldiers loyal to Conté, who was attending an Economic Community of West African States (ECOWAS) summit in Lomé, Togo, thwarted a coup d'état. Conté, a member of the Susu people (or Sousou), used the opportunity to eliminate rival soldiers from the Malinké ethnic group, including former Prime Minister Diarra Traoré. On 3 April 1990, Conté was promoted to the rank of Army General.
Экономикалық және саяси ауысу
Контедің экономикалық реформалары, оның ішінде валютаны девальвациялау және мемлекеттік шығыстарды азайту Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) қолдауына ие болды, ал батыс елдермен жаңа бағытталған қарым-қатынас шетелдік инвестицияларды ынталандырды. Ол 1990 жылдардың басында Гвинеяның азаматтық, көппартиялық жүйеге өтуіне бастама берді. 1990 жылғы 23 желтоқсанда өткен референдумда жаңа конституция бекітілді және CMRN 1991 жылғы 16 қаңтарда таратылды. Оның орнына азаматтар мен әскери шенеуніктерден құралған Ұлттық жаңғырудың Уақытша комитеті (CTRN) құрылды. Алдағы сайлауға дайындық мақсатында 1992 жылы саяси партиялар заңдастырылды.
Conté's economic reforms, including currency devaluation and reduction of government spending met with approval of the International Monetary Fund (IMF), and realignment with western nations encouraged foreign investments. He initiated Guinea's transition to civilian, multiparty rule in the early 1990s. A new constitution was approved in a referendum held on 23 December 1990 and the CMRN was disbanded on 16 January 1991. It was replaced by the Transitional Committee for National Recovery (CTRN), a body composed of civilians and military officials. Political parties were legalized in 1992 in preparation for upcoming elections.
Азаматтық басқару
Тәуелсіздік алғаннан кейін өткен алғашқы көппартиялық президенттік сайлау 1993 жылғы 19 желтоқсанда өтті. Конте, жаңадан құрылған Бірлік және прогресс партиясының (PUP) үміткері, дауыстардың 51,7%-ын алып жеңіске жетті – екінші турдан қашу үшін мөлшер жеткілікті болды. Гвинея халық жиналысы (RPG) партиясының өкілі Альфа Конде 19,6% дауыспен екінші орынды иеленді. Оппозиция сайлауда алаяқтықтар болғанын мәлімдеді, әсіресе Жоғарғы Сот Кондеге RPG атынан көп дауыс жинаған екі префектурадағы нәтижелерді жарамсыз деп танығаннан кейін. Конте демократияға берілгендігін айтса да, оның режимі авторитарлық болып қалды. Дегенмен, оның билігі Туреге қарағанда әлдеқайда шектеулі болды және көбінесе оның билеуі жұмсақ болды. Конте үкіметі 1996 жылғы 2 ақпандағы төңкеріс әрекетінен мүжілді, бұл әскердегі жалақы төлеуге байланысты наразылықтан туындады. Оннан астам бейбіт тұрғындар қаза тапты, ал президенттік резиденция көп зақым көрді. Гвинеядағы екінші көппартиялық президенттік сайлау 1998 жылғы 14 желтоқсанда өтті, онда Конте 56,1% дауыспен тағы бес жылдық мерзімге жеңіске жетті. 2005 жылғы 19 қаңтарда Конакриге бет алған кортежіне шабуыл жасалған, бұл сәтке дейін жасалған сәтсіз қастандық болып көрінді. Бір күзетші жараланған. Ол сол түні мемлекеттік радио мен теледидар арқылы аман қалғанын, себебі Құдай оның өлу уақытын әлі белгілемегенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ "Гвинеяның дамуын қаламаған немесе шетелден келген бұйрықтарды орындағандардың қаупін" атап өтті және "өздеріне манипуляция жасауға рұқсат етпеймін" деп уәде берді. Келесі күні таңертең ол көпшілік алдында дұға оқыды. Оқиға куәгерінің RFI-ге хабарлауынша, шабуылдаушылар Контенің күзетшілерімен төрт минут бойы атысқан, содан кейін қаруларын тастап қашқан. 2005 жылы Францияға отбасымен барған кезде премьер-министр Франсуа Лонсени Фол отставкаға келіп, пана сұрады. Ол жемқорлық пен Контенің артық араласуына шағымданды. Фолдың орнына келген Cellou Dalein Diallo 2006 жылдың сәуіріне дейін қызмет етті. Конте 2007 жылдың қаңтарының соңына дейін жаңа премьер-министрді тағайындамады. 2006 жылдың сәуірінде ол медициналық көмек алу үшін Мароккоға ұшып кетті. Көптеген адамдар оның қайта оралмайтынын күтті, бірақ ол оралды. 2006 жылдың мамырында Конакриде күріш пен жанармай бағасына наразылық білдіріп өткен көтерілістерде 20-ға жуық адам қаза тапты, ал қауіпсіздік күштері халық көтерілісін қатыгездікпен басып тастады. 2006 жылдың тамызында ол тағы да Швейцарияға емделу үшін ұшып кетті. Бұл жолы ол Гвинеяға қайтып келгенде көпшілік оны қарсы алмады. Сонымен қатар, президенттің бірінші әйелі Генриетта Конте заңдылықты бұзғаны және президенттің физикалық және психикалық жағдайынан пайдаланып, билігін теріс пайдаланғаны үшін айыпталды. 2006 жылдың тамызында Human Rights Watch 30 беттік есеп жариялап, Гвинеядағы адам құқықтарының бұзылуын айыптады, президенттің ауруынан туындаған билік вакуумын атап өтті және болашаққа алаңдаушылық білдірді. 2006 жылдың қазанында "Guinéenews" басылымында жарияланған мәліметтерге сәйкес, Лансана Конте журналистерге берген сұхбатында 2010 жылға дейін, яғни жеті жылдық мерзімінің аяқталуына дейін президент болып қалу ниетін білдірді. Конте сондай-ақ "елін жақсы көретін және оны жауларынан қорғайтын" адамды іздеп отырғанын айтты. 2006 жылдың қарашасында Transparency International жылдық сыбайлас жемқорлық индексін жаңартты. Лансана Конте билігінде Гвинея әлемдегі ең жемқор елдердің бірі болып танылды (корупция бойынша бірінші орын Гаитиге тиесілі болды). Бұл Гвинеяға инвестиция салуды жоспарлап отырған шетелдік компаниялар үшін алаңдаушылық тудырды (мысалы, оның кең көлемді боксит қорын пайдалану үшін), өйткені олар жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлерге үлкен пара төлеместен Гвинеяда жұмыс істей алмайды, бірақ солай істеген жағдайда өз елдерінде заңдық жазаға тартылуы мүмкін. 2007 жылдың қаңтарында Контенің елді басқаруын протесттеу мақсатымен жалпыұлттық ереуіл өтті. Ереуіл екі аптадан астам уақытқа созылды, осы кезеңде жүздеген мыңдаған наразылық білдірушілер көшелерге шықты. Алғашқы екі аптада президенттік күзетшілер (қызыл бас киімділер) және басқа да қауіпсіздік күштері тарапынан жасалған қатыгездікпен жүргізілген қуғын-сүргін салдарынан кем дегенде жиырма демонстрант қаза тапты. Жергілікті адам құқықтары жөніндегі топтың мәліметінше, 27 қаңтарда ереуіл аяқталғанда полициямен болған қақтығыстарда кем дегенде 90 демонстрант қаза тауып, кем дегенде 300 адам жарақат алған. Ереуіл Конте мен еңбек одақтары арасындағы келісімге қол жеткізілгеннен кейін аяқталды, оған сәйкес үкімет басшысы болып жаңа премьер-министр тағайындалады; Конте сондай-ақ күріш пен жанармай бағасын төмендетуге келісті. 9 ақпанда Конте қаңтардан бері Президенттік істер жөніндегі мемлекеттік министрі болған Эжен Камараны премьер-министр етіп тағайындады. Бұл оппозиция тарапынан қабылданбады және тағайындалғаннан кейін кең ауқымды зорлық-зомбылық орын алды. 12 ақпанда ереуіл қайта басталды, ал Конте сол күні әскери жағдай режимін жариялады. 25 ақпанда Конте ереуілді аяқтау үшін келісімге келді, ал 26 ақпанда одақтар мен азаматтық қоғам өкілдері таңдаған адамдар тізімінен Лансана Куятені жаңа премьер-министр етіп тағайындады; адамдар 27 ақпанда жұмыстарын қайта бастады. Куяте 1 наурызда Контенің қатысусыз өткен салтанатта қызметке кірді. 14 маусымда Agence France Presse және TV5 телеарнасына берген сұхбатында Конте елді басқарып жатқанын мәлімдеді ("Мен басшымын, ал басқалары маған бағынышты"), кезеңдік өту мүмкіндігін жоққа шығарды және премьер-министрді тағайындауы қысым нәтижесі емес екенін, Куятетің жұмысына риза екенін айтты. 5 желтоқсанда министрліктерді қайта құру туралы жарлық Президенттік хатшылығының өкілеттіктерін премьер-министрдің есебінен арттырды, ал 3 қаңтарда Конте Кеңесшілер кабинетінің министрі және үкімет өкілі Джастин Морель Жуниорды Куятемен кеңеспей жұмыстан босатып, орнына жаңасын тағайындады. 4 қаңтарда Куяте Морельді қызметіне қайтаруды талап етті, ал еңбек одақтары 10 қаңтарда Контенің одақтармен жасасқан келісімі дұрыс орындалуын және Морельді қызметіне қайтаруды талап ете отырып, жаңа "шектеусіз жалпы ереуіл" бастау жоспарларын жариялады. 9 қаңтарда одақтар ереуілге шақыруын кері тартып алды. Күтпеген жағдай, 20 мамыр күні Конте Куятені жұмыстан босатып, оның орнына Ахмед Тидиан Суарені тағайындады. Куяте премьер-министр ретінде көңілі толмады және оның танылмауы оның жұмыстан босатылуына ешқандай қарсылық тудырмады. Сомпаре сөзінше, Конте "өзінің физикалық азабын" жылдар бойы "Гвинеяға бақыт сыйлау үшін" жасырған. Премьер-министр Суаре және әскер басшысы Диарра Камара Сомпаренің мәлімдемесі кезінде оның қасында тұрды. Контеге 40 күндік ұлттық аза тұру жариялап, Суаре "сабырлылық пен тынығу" шақырды. Ол әскерге шекараны қорғауды және ел ішінде тынығуды сақтауды бұйырды "ұлтық көшбасшының естелігіне құрмет ретінде". Бұл мәлімдеме, капитан Мусса Дадис Камара "Демократия және даму жөніндегі ұлттық кеңес" (CNDD) атынан оқыды. Ол қабірден шығарылып, жерге қойылды, содан кейін көзі көргендердің қолынан ұсталған топырақпен жабылды. Көмілу кезінде қабірге жетпекші болған мыңдаған адамдардың арасында тәртіпсіздік орын алды, ал қауіпсіздік күштері оның айналасында кордон құрды.
The first multi party presidential election held since independence was conducted on 19 December 1993. Conté, candidate of the newly formed Party of Unity and Progress (PUP), won 51.7% of the vote—just barely enough to avoid a runoff. Alpha Condé of the Rally of the Guinean People (RPG) was second with 19.6% of the vote. The opposition alleged electoral fraud, especially after the Supreme Court discounted as invalid the results in two prefectures where Condé of the RPG had received a large majority of the vote. Despite Conté's stated commitment to democracy, his regime remained authoritarian. However, he had far less power than Touré, and for the most part his rule was much milder. Conté's government narrowly survived a 2 February 1996 coup attempt that stemmed from an army mutiny over payment of salaries. Several dozen civilians were killed, and the presidential residence sustained significant damage. In Guinea's second multi party presidential election, held on 14 December 1998, Conté won another five year term with 56.1% of the vote. On 19 January 2005, shots were reportedly fired at his motorcade on its way into Conakry in what was apparently a failed assassination attempt. One bodyguard was reportedly wounded. Conté, who was unharmed, went on state radio and television that night to say that he had survived because God had not yet decided it was his time to die. He also mentioned "threats from those who do not wish to see the development of Guinea or those who obey orders given to them from abroad" and vowed that he would "not be manipulated". On the next morning, he made a public appearance to pray. One eyewitness of the shooting told RFI that the attackers had exchanged gunfire with Conte's bodyguards for about four minutes before dropping their weapons and fleeing. While on a visit to France with his family in 2005, Prime Minister François Lonseny Fall resigned and sought asylum. He complained of corruption and increasing interference from Conté. Fall's successor, Cellou Dalein Diallo, endured until April 2006. Conté failed to appoint a new prime minister until the end of January 2007. In April 2006 he was flown to Morocco for medical treatment. Most people expected he would not return, but he did. Then in May 2006 riots in Conakry over the price of rice and fuel led to around twenty deaths as security forces savagely repressed the popular uprising. In August 2006 he was again flown to Switzerland for medical treatment. This time no crowds met him on his return to Guinea. Meanwhile, Henriette Conté, the President's first wife, was accused of flouting the rule of law and taking advantage of the President's physical and mental incapacity to abuse her power. In August 2006 Human Rights Watch produced a 30 page report condemning human rights abuses in Guinea, highlighting the power vacuum resulting from the President's ongoing illness, and expressing concern about the future. In an interview with journalists reported by Guinéenews in October 2006, Lansana Conté said that he intended to stay as president until 2010, which was the end of his seven year term. Conté also said that he was looking for a replacement who "loves the country and will protect it against its enemies." In November 2006 Transparency International updated its annual Corruption Index. Guinea under Lansana Conté was then second equal as the most corrupt country in the world (pride of place for corruption going to Haiti). This is a matter of concern for foreign firms intending to invest in Guinea (for example to exploit its extensive bauxite reserves) as they are unable to operate in Guinea without paying huge bribes to highly placed government officials, but if caught doing so they may face legal action in their country of origin. In January 2007, a general nationwide strike was held protesting Conté's continued leadership of the country. The strike continued for over two weeks, during which hundreds of thousands of protesters marched in the streets. Within the first two weeks, savage repression by red caps (Presidential guards) and other security forces left at least twenty protesters dead. By the end of the strike on 27 January, it was reported that at least 90 protesters had died in violent clashes with police and at least 300 had been injured, according to a local human rights group. The strike ended following an agreement between Conté and the labor unions, according to which a new Prime Minister would be appointed as head of government; Conté also agreed to lower rice and fuel prices. On 9 February, Conté appointed Eugène Camara, who had been Minister of State for Presidential Affairs since January, as Prime Minister. This was rejected by the opposition, and widespread violence broke out after the appointment. The strike resumed on 12 February, and Conté declared martial law on the same day. On 25 February Conté agreed to a deal to end the strike, and on 26 February he appointed a new Prime Minister, Lansana Kouyaté, from a list of individuals chosen by the unions and representatives of civil society; people returned to work on 27 February. Kouyaté was sworn in on 1 March in a ceremony at which Conté was not present. In an interview with Agence France Presse and TV5 on 14 June 2007, Conté asserted that he was still in charge of the country ("I'm the boss, others are my subordinates"), rejected the possibility of a transition, and said that his appointment of a prime minister was not due to pressure and that he was pleased with Kouyaté's performance. On 5 December 2007, a decree restructuring ministries increased the powers of the Secretary General of the Presidency at the expense of those of the Prime Minister, and on 3 January 2008 Conté dismissed and replaced Justin Morel Junior, the Minister of Communication and Government Spokesman, without consulting Kouyaté. On 4 January, Kouyaté demanded that Morel be restored to his position, and labor unions announced plans to begin a new "unlimited general strike" on 10 January, demanding that Conté's agreement with the unions be properly implemented and that Morel be restored. On 9 January, the unions withdrew their call for a strike. In a surprise move, on 20 May 2008, Conté dismissed Kouyaté and replaced him with Ahmed Tidiane Souaré. Kouyaté was widely considered a disappointment in his role as Prime Minister, and his unpopularity meant that his dismissal was not greeted with any major unrest of the kind that led to his appointment a year earlier. According to Somparé, Conté "hid his physical suffering" for years "in order to give happiness to Guinea." Prime Minister Souaré and Diarra Camara, the head of the army, stood alongside Somparé during his announcement. Declaring 40 days of national mourning for Conté, Souaré urged "calm and restraint". He told the army to secure the borders and maintain calm within the country "in homage to the memory of the illustrious late leader". This statement, read by Captain Moussa Dadis Camara on behalf of a group called the National Council for Democracy and Development (CNDD), It was taken out of its coffin and placed into the ground, then covered with handfuls of dirt tossed by mourners. The burial was marked by some disorder, as thousands of mourners tried to reach the grave and security forces formed a cordon around it.