Кіріспе
1999-2011 жылдар аралығында Гайана президенті болған Бхаррат Джагдео (1964 жылдың 23 қаңтарында туған) – Гайананың вице-президенті. Ол бұған дейін 1997 жылдан 1999 жылға дейін Джанет Джаганның президенттігі кезінде осы лауазымды атқарған. Джагдео кейіннен 1999 жылдың 11 тамызынан 2011 жылдың 3 желтоқсанына дейін Гайана президенті болды. Ол сондай-ақ тұрақты даму, жасыл өсім және климаттың өзгеруі салаларындағы бірқатар жаһандық басшылық қызметтерді атқарады. Халықтық прогрессивтік партия/Халықтық коалициясы (ХПП/ХК) мүшесі Джагдео 1995 жылдан 1999 жылға дейін Қаржы министрі болып жұмыс істеді, 1999 жылы Джанет Джаганның денсаулығына байланысты отставкаға шығуынан кейін президент болды. Кейін ол 2001 және 2006 жылдары өткен екі сайлауда жеңіске жетті. Ол Гайана Конституциясына қол қойылған мерзім шектеріне сәйкес қызметтен бас тарған Гайананың алғашқы және ең жас президенті болды. 2015 жылы ХПП/ХК сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін Джагдео Ұлттық Ассамблеядағы Оппозиция жетекшісі болды. Сонымен қатар, 2020 жылы ХПП/ХК қайтадан билікке келгенде, Джагдео президент Ирфан Али әкімшілігінде вице-президент болып ант берді. Vice News Джагдео мен бірнеше қытай бизнесмендерінің сыбайлас жемқорлыққа қатысқандығын анықтағандарын мәлімдеді. Джагдео бұл айыптауларды жоққа шығарды, Vice News құжаттық фильмінің өзінің талаптарын растайтын нақты дәлелдер келтірмегенін, көбінесе қытай бизнесмені Су Цзи Ронның айтқан сөздеріне және пікірлеріне сүйенгенін атап өтті, ол оған қарсы қорқытпау шарасын қолданды.
Bharrat Jagdeo (born 23 January 1964) is a Guyanese politician who has been serving as Vice President of Guyana since 2020, in the administration of President Irfaan Ali. He had previously also held the office from 1997 until 1999, during the presidency of Janet Jagan. Jagdeo subsequently served as the President of Guyana from 11 August 1999 to 3 December 2011. He also holds a number of global leadership positions in the areas of sustainable development, green growth and climate change. Jagdeo, a member of the People's Progressive Party/Civic (PPP/C), served as Minister of Finance from 1995 to 1999, becoming president in 1999 after Janet Jagan resigned for health reasons. Subsequently, he won two elections, in 2001 and 2006. He was the first and youngest President of Guyana to relinquish office in accordance with term limits he signed into the Guyanese Constitution. Following the PPP/C's electoral defeat in 2015 Jagdeo became Leader of the Opposition in the National Assembly. Furthermore, when the PPP/C returned to power in 2020, Jagdeo was sworn in as a vice president in the administration of president Irfaan Ali. Vice News alleged that it had uncovered corruption by Jagdeo and several Chinese businessmen. These allegations were rejected by Jagdeo who pointed out instead, that the Vice News documentary failed to provide irrefutable evidence to substantiate its claims and it mostly relied on hearsay and comments by a Chinese businessman Su Zhi Rong against whom he has filed a defamation lawsuit.
Премьер-министр және Президент
1999 жылдың 8 тамызында Джанет Джаган денсаулығына байланысты президенттік лауазымынан қанағаттандырылып, оның орнын Жагдео басатынын мәлімдеді. Премьер-министр президенттің заңды жаңарушысы болғандықтан, Жагдео 9 тамызда премьер-министр болып тағайындалды, осылайша Джаганнан кейін президент болуға мүмкіндік алды. Одан кейін 11 тамызда президенттік міндеттерге ант берді. 35 жасында ол әлемдегі ең жас мемлекет басшыларының бірі болды. 2006 жылдың 28 тамызында Жагдео тағы бес жылға қайта сайланды, PPP дауыстардың 54,6 пайызын алды. Парламенттегі өкілдігі 65 мүшеден 36-ға дейін екі орынға артты. 2 қыркүйекте ол тағы бір мерзімге ант берді. PPP-нің 29-шы съезінде Жагдео партияның Орталық Комитетіне сайлауда ең көп дауыс – 777 дауыс жинады. 2011 жылдың 28 қарашасында өткен жалпы сайлауда президенттікке кандидат болған Дональд Рамотар оның орнын басты, ол президент болып сайланды. Конституцияға сәйкес, президент Джагдеоның өкілеттігі 2011 жылдың 3 желтоқсанында Рамотар президенттік ант берген кезде ресми түрде аяқталды.
Бастамалар
Жагдео президенттік қызметін атқарған кезде Гайанада маңызды экономикалық және әлеуметтік реформалар басталды. Ол қызметтен кеткен кезде Гайана бес жыл қатарынан күшті экономикалық өсімді бастан өткерді, бұл көрсеткішпен ол көбінесе басқа Оңтүстік Америка елдерін де озып кетті. Сыртқы қарыз дерлік жартысына дейін азайтылды, ал резервтер 2006 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда үш есеге жуық өсті. Президенттік өкілеттігінің соңғы мерзімінде президент Жагдео климаттың өзгеруінің ең ауыр салдарынан сақтану үшін халықаралық шаралар қабылдауды жақтады және Климаттық өзгерістер жөніндегі үкіметаралық комиссия төрағасы Раджендра К. Пачаури оны "бұл мәселені шын түсінетін, шамамен алты басшының бірі" деп сипаттады. Жагдео 2008 жылдың мамырында Оңтүстік Америка Ұлттарының Одағы – ЮНАСУР-дың құрылтай шартына қол қойды. Гайана осы келісімді ратификациялады. 2009 жылдың қарашасында Жагдео ЮНАСУР-дың уақытша президенті болған күнінің бір жылдығын мерекелеуге орай Джорджтаунда Оңтүстік Америка үкімет басшыларын қабылдады.
Сыбайлас жемқорлық және жасыл шашу туралы айыптар
2020 жылдың маусым айында Vice News Жагдеоға қатысты пара алу, экологиялық әрекеттерді жасыру және сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар бойынша алты апталық тергеу жүргізді. Олардың баяндамасы Jagdeo мен Қытайдың тау-кен және энергетикалық жобаларға инвестициялары арасындағы қарым-қатынасқа назар аударды, бұл елдің және Jagdeo-ның климаттық және биоартүрлілік дағдарыстарын шешуге берген уәделеріне қайшы келеді. Аталған құжаттық тергеуде, Сю Чжи Ронг келісімнің егжей-тегжейін шешіп жатқанда, Жагдео мырзаның пара алуға ұқсас көрінісі жасырын түсірілді, бірақ ол келісімнің толық мән-жайын білуге құлшынбады. Vice News және бірнеше ұлттық басылымдармен сұхбаттасқанда, Джагдео жемқорлыққа қатысты айыптауларды жоққа шығарды және Vice News-тің деректі фильмі жемқорлық амалдарының тікелей дәлелдерін келтірмегенін, оның орнына негізінен қытай бизнесмені Су Цзи Ронның сөздері мен пікірлеріне сүйенгенін мәлімдеді, ол оған қарсы қорқытпау шараларын қолданды.
Марапаттар
2004 жылы ол Үндістан Президентінен қоғамдық істер саласындағы "Праваси Бхаратия Самман" наградасын алды.
Халықаралық бейіні және президенттікке дейінгі мансап
2005 жылдың қыркүйегінде Президент Джагдео Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк Басқарушылар кеңесінің төрағасы болып сайланды. Ол бұл лауазымды 2006 жылдың қыркүйегіне дейін атқарды. 2008 жылы "Time" журналы Джагдеоны "Қоршаған ортаның батырлары" тізіміне енгізді, ал 2010 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының "Жер шапағаты" сыйлығымен марапатталды. 2010 жылдың басында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Джагдеодан Климатты қаржыландыру жөніндегі Бас хатшының жоғары деңгейдегі консультативтік тобында жұмыс істеуін сұрады. Джагдео Делидегі Дүниежүзілік тұрақты даму форумының қолдаушысы. 2011 жылы әлемнің тропикалық ормандарға ие елдерінің мемлекет басшылары мен басқа да көшбасшылары оны "Үш бассейннің (Амазонка, Конго бассейні, Оңтүстік-Шығыс Азия) серкесі" қызметіне шақырды. 2012 жылдың наурыз айында әлемдегі ең ірі және ең көне экологиялық ұйым – Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) Президент Джагдеоның орманды елдердегі тұрақты даму жөніндегі IUCN жоғары деңгейдегі өкілі және IUCN табиғатты қолдаушысы болатынын жариялады. Ол сондай-ақ 2010 жылдан бері GGGI құрылтайшы кеңесінің мүшесі. GGGI – әлемдегі ең жаңа халықаралық ұйым, оның құрамында 20 мүше мемлекет бар. 2013 жылдың маусым айында Комонвелл Бас хатшысы Камалеш Шарма бұрынғы Президент Джагдеоның кіші, кедей және климатқа осал Комонвелл елдері үшін ресурстарды дамытуға бағытталған жоғары деңгейдегі сарапшылар тобын басқаратынын мәлімдеді. Бұрынғы президентке тағы сегіз сарапшы қосылып, климаттың өзгеруіне ең көп бейімделген елдерге практикалық шешімдер табу үшін халықаралық қауымдастыққа ұсынылатын ұсынымдар жинағын жасады. Джагдео бұл есепті 2014 жылы Шри-Ланканың Коломбо қаласында өткен Комонвелл басшыларының кездесуінде 53 мемлекет басшысына және басқа да көшбасшыларға ұсынды, бұл әлем халқының шамамен бестен бір бөлігін құрайды. Джагдео 2015 жылғы CHOGM-нан кейін Варшавада өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конвенциясының саммитіне қатысты, онда ол CHOGM нәтижелері мен премьер-министрлер мен президенттердің үздіксіз көшбасшылығының қажеттілігі туралы айтты. Варшавадағы маңызды сөйлесінде ол былай деді: "Егер біз климаттық келісімге қол жеткізгіміз келсе, келесі 24 айда үлкен прогресс жасауымыз керек. Біз климаттың өзгеруінің ең нашар салдарларын тоқтатып, жаһандық төмен көміртекті дамуға қадам баса аламыз. Әлем мұны 2009 жылы Копенгагенде жасауға тырысып, сәтсіз болды. Оның салдарынан, көбірек адам өледі, көбірек тұрмыс жойылады, көбірек экономикалар қиындыққа тап болады және іс-қимыл құны артып келеді. Егер біз 2015 жылы тағы да сәтсіз болсақ, зиян мен шығын басқаруға келмейтіндей болады. Келер ұрпақтар сұрайды: қалай біз бір емес, екі рет өзімшілдік таныта алдық?" 2016 жылдан бері ол FAO-ның Орман және қоршаған орта жөніндегі арнайы елшісі (FAO-ның игі ниет елшісі). 2013 жылдың наурыз айында АКТБ Министрлер Кеңесі 14 мүшеден тұратын "Білімді тұлғалар тобын" (БТТ) құрды, оның міндеті АКТБ тобының болашағына қатысты басшылық пен нақты ұсынымдар беру болып табылады. Брюсселде өткен жиналыста топтың 14 мүшесі Нигерияның бұрынғы президенті, бас қолбасшы Олусегун Обасанжоны төраға етіп тағайындады, ал Джагдео екі вице-төрағаның бірі болып тағайындалды. Джагдео Колумбия университетінде (Нью-Йорк, АҚШ), Йорк университетінде (Торонто, Канада), Трент университетінде (Питерборо, Канада), Торонто университетінде, Біріккен Ұлттар Университетінде (Токио, Жапония) және Вест-Индия университетінде қонақ лекторы болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Трент университетінің "Көміртегі әңгімесіне" қатысып, жаһандық экономиканы көміртегіден тазарту қажеттілігіне назар аударды.
Оппозиция басшысы
2015 жылғы мамырдағы жалпы сайлауда PPP жеңіліске ұшырағаннан кейін, Джагдео PPP-нің 32 депутаттарының тізіміне қосылды. Ол 2015 жылдың 17 тамызында Ұлттық Ассамблеяда Оппозиция жетекшісі қызметіне ант берді.
Вице-президент
2020 жылдың наурызында PPP Гуянадағы жалпы сайлауда жеңіске жетті, бірақ үкіметтегі APNU+AFC партиясы заңсыз түрде билікте қалуға тырысты. Жагдео демократиялық процесті қорғау және биліктің бейбіт түрде ауысуын қамтамасыз ету жөніндегі ішкі және халықаралық күш-жігерге жетекшілік етті. АҚШ үкіметінің (биліктегі үкімет мүшелеріне санкциялар салған) және басқа да елдердің қолдауы Ирафан Алидің президенттікке ант беруіне мүмкіндік берді. PPP президенттікке қайта келгеннен кейін, президент Әли 2020 жылдың 3 тамызында Жагдеоға бірінші вице-президент ретінде ант берді.