Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ямайка саясаткері және еңбек қозғалысының көшбасшысы (1884–1977)
Jamaican politician and labour leader (1884–1977)
Сэр Уильям Александр Кларк Бустаманте (туған Уильям Александр Кларк; 24 ақпан 1884 – 6 тамыз 1977) – ямайкалық саясаткер және еңбек қозғалысының көшбасшысы, 1962 жылы Ямайканың тұңғыш премьер-министрі атанды.
Sir William Alexander Clarke Bustamante (born William Alexander Clarke; 24 February 1884 – 6 August 1977) was a Jamaican politician and labour leader, who, in 1962, became the first prime minister of Jamaica.
Ерте өмір және білім
Ол Мэри Кларктың (туған тегі Уилсон), аралас нәсілді әйелдің және оның күйеуі Роберт Константин Кларктың, ирландиялық католик плантатор Роберт Кларктың ұлы, Ганновердегі Бленхаймде дүниеге келді. Оның әжесі, Элси Кларк Ширер, сонымен қатар Норман Вашингтон Мэнлидің де әжесі болды. Уильям өз тегін Бустаманте деп алғанын, ерте жылдары оны асырап алып, Испанияға алып кеткен испандық теңіз капитанының құрметіне алғанын айтты, онда ол білім алған соң Ямайкаға қайтып келді. Дегенмен, Бустаманте Ямайкадан 1905 жылы, 21 жасында ғана кетті – ол Ямайкадан Кубаға алғашқы көші-қон толқынының бір бөлігі ретінде кетті, онда қант өнеркәсібінде жұмыс мүмкіндіктері артып жатқан еді. Ол 30 жылдан кейін, 1930 жылдары Ямайкаға қайта оралды. Бустаманте Ямайкадан тыс өткізген 30 жылы туралы көп мәлімет белгілі емес.
He was born to Mary Clarke (née Wilson), a woman of mixed race, and her husband, Robert Constantine Clarke, the son of Robert Clarke, an Irish Catholic planter, in Blenheim, Hanover. His grandmother, Elsie Clarke Shearer, was also the grandmother of Norman Washington Manley. William said that he took the surname Bustamante to honour a Spanish sea captain who he claims adopted him in his early years and took him to Spain where he was sent to school and later returned to Jamaica. However, Bustamante did not leave Jamaica until 1905, when he was 21 years old—and he left as part of the early Jamaican migration to Cuba, where employment opportunities were expanding in the sugar industry. He returned to Jamaica permanently about 30 years later in the 1930s. Little is known about Bustamante's 30 years spent outside of Jamaica.
Жамайкадағы саяси мансап
Ол отаршылдық үкімге қарсы күресте жетекші болды. Daily Gleaner газетінде мәселелерге қатысты жиі хаттар жазып, танымал болды. 1937 жылы еңбек белсендісі Аллан Г. С. Кумбс құрған Ямайка жұмысшыларының одағының (JWU) қазынашысы болып сайланды. 1938 жылғы еңбек көтерілісі кезінде ол, негізінен африка және аралас нәсілді жұмысшылардың өкілі ретінде танылды. Көтерілістен кейін Кумбстың JWU-сы Бустамант өнеркәсіптік кәсіподағына (BITU) айналды, ал Бустамант "Басшы" атанды. 1940 жылы ол бүлікшілдік қызметпен айыпталып түрмеге қамалды. Ямайкадағы отаршылдыққа қарсы кең қозғалыс 1944 жылы парламенттің Ямайка тұрғындарына жалпы сайлау құқығын беруіне әкелді. Оны Н. В. Мэнли қорғады және 1943 жылы түрмеден босатылды. Соған дейін ол Норман Мэнлидің (1938 жылы құрған) туысы болған Халықтық ұлттық партиясына мүше болған. 1944 жылғы Ямайкадағы жалпы сайлауда Бустаманттың партиясы алғашқы рет жалпы сайлау құқығымен сайланған Өкілдер палатасының 32 орынның 22-сін жеңіп алды. Ол партиясының өкілі ретінде Байланыс министрі болып, үкіметтің ресми емес басшысы атанды. Жаңа жарғы бойынша британдық губернатор, алты мүшелі құпия кеңес және он мүшелі атқару кеңесінің көмегімен тек Тәжге ғана жауапты болды. Ямайканың заң шығару кеңесі екі палаталы парламенттің жоғарғы палатасы – Сенатқа айналды. Палата мүшелері ересектердің сайлау құқығымен, бір округтен сайланатын сайлау округтерінен сайланды. Осы өзгерістерге қарамастан, билік губернатор мен жоғары лауазымды шенеуніктердің қолында қала берді. Ол ақталды. 1952 жылы Пуэрто-Рикодағы ресми сапарында АҚШ билігімен ұсталды. 1949 жылғы Ямайкадағы жалпы сайлау өте тартысты болды. PNP 203 048 дауыс алып, JLP-ден (199 538 дауыс) көп дауыс жинады, бірақ JLP көбірек орын сақтап қалды: 17-ге қарсы 13. Екі орын тәуелсіздерге бұйырды. Сайлауға қатысу 65,2% құрады. Партиялар сайланған үкіметтің конституциялық өкілеттіктерін кеңейту үшін отаршылдық үкіметке лобби жасады, және 1953 жылдың маусым айында жаңа конституция сайланған Өкілдер палатасынан бас министр және тағы жеті министрді тағайындауды қарастырды. Олар енді ресми және номиналды мүшелерге қарағанда көпшілікке ие болды. Министрлер алғаш рет аралдың ішкі істерін басқаруда кең өкілеттіктерге ие болды. Олардың өкілеттіктеріне шектеулер тек қоғамдық қауіпсіздік, қылмыстық істер және мемлекеттік қызметкерлерге қатысты мәселелерге ғана қатысты, олар әлі де Колониалдық хатшының бағынысында болды. 1953 жылы Бустаманте Ямайканың бірінші бас министрі болды (тәуелсіздік алдындағы үкімет басшысының атағы). JLP 1955 жылы жеңілгенге дейін ол осы лауазымды сақтап қалды. 1955 жылғы Ямайкадағы жалпы сайлауда PNP алғаш рет жеңіске жетіп, 32 орынның 18-ін жеңіп алды. JLP 14 орынға ие болды, тәуелсіздер болмады. Сайлауға қатысу 65,1% құрады. Нәтижесінде Норман Мэнли жаңа бас министр болды. Ол 4 жыл қызмет етті.
He became a leader in activism against colonial rule. He gained recognition by writing frequent letters on the issues to the Daily Gleaner newspaper. In 1937 he was elected as treasurer of the Jamaica Workers' Union (JWU), which had been founded by labour activist Allan G. S. Coombs. During the 1938 labour rebellion, he quickly became identified as the spokesman for striking workers, who were mostly of African and mixed race descent. Coombs' JWU became the Bustamante Industrial Trade Union (BITU) after the revolt, and Bustamante became known as "The Chief ". In 1940, he was imprisoned on charges of subversive activities. The widespread anti colonial activism finally resulted in Parliament's granting universal suffrage in 1944 to residents in Jamaica. He was defended by N. W. Manley and released from prison in 1943, Bustamante founded the Jamaica Labour Party the same year. Previously he had belonged to the People's National Party (founded in 1938 by his first cousin Norman Manley). In the 1944 Jamaican general election, Bustamante's party won 22 of 32 seats in the first House of Representatives elected by universal suffrage. He became the unofficial government leader, representing his party as Minister for Communications. Under the new charter, the British governor, assisted by the six member Privy Council and ten member Executive Council, remained responsible solely to the Crown. The Jamaican Legislative Council became the upper house, or Senate, of the bicameral Parliament. House members were elected by adult suffrage from single member electoral districts called constituencies. Despite these changes, ultimate power remained concentrated in the hands of the governor and other high officials. He was acquitted. In 1952 he was arrested by the American authorities while he was on official business in Puerto Rico. The 1949 Jamaican general election was much closer. The PNP received more votes (203,048) than the JLP (199,538), but the JLP secured more seats; 17 to the PNP's 13. Two seats were won by independents. The voter turnout was 65.2%. The parties lobbied the colonial government for a further increase in constitutional powers for the elected government, and in June 1953 a new constitution provided for the appointment of a chief minister and seven other Ministers from the elected House of Representatives. They now had a majority over the official and nominated members. For the first time, the Ministers could now exercise wide responsibility in the management of the internal affairs of the island. The only limits placed on their powers pertained to public security, public prosecutions and matters affecting members of the Civil Service, which still fell under the Colonial Secretary. In 1953, Bustamante became Jamaica's first chief minister (the pre independence title for head of government). Bustamante held this position until the JLP was defeated in 1955. In the 1955 Jamaican general election, the PNP won for the first time, securing 18 out of 32 seats. The JLP ended up with 14 seats, and there were no independents. The voter turnout was 65.1%. As a result, Norman Manley became the new chief minister. He served 4 years in office.
Федерация және тәуелсіздік
Бастапқыда Батыс Үнді Федерациясын қолдағанмен, 1950 жылдары Бустаманте біртіндеп одаққа қарсылық таныта бастады. Ол Ямайканың Ұлыбританиядан тәуелсіздік алуын қадағалап талап етті. Ол, Ямайкалық Халық партиясы (ЖЛП) федералды парламентке өткізілетін қосымша сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. 1961 жылы Федерация мүшелігіне қатысты референдумда Ямайка халқының 54 пайызы Батыс Үнді Федерациясынан шығуға дауыс берді. Референдумда жеңілген соң, Манли 1962 жылдың сәуір айында Ямайкадағы сайлауға қатысып, аралдың тәуелсіздігі үшін мандат алуға тырысты. 1962 жылдың 10 сәуірінде өткен Ямайкадағы жалпы сайлауда 45 орынның ішінде ЖЛП 26 орынды, ал Халық Ұлттық Партиясы (PNP) 19 орынды жеңіп алды. Сайлауға қатысу деңгейі 72,9 пайызды құрады. Бұл 1962 жылдың 6 тамызында Ямайканың тәуелсіздік алуына әкеп соқты, ал келесі он жылдық ішінде Батыс Үндістандағы бірнеше британдық колониялар да оның үлгісін алды. Бустаманте сәуір мен тамыз аралығында Манлидің орнына премьер-министр болып тағайындалды, ал тәуелсіздік алғаннан кейін Ямайканың тұңғыш премьер-министрі атанды. 1962 жылы Ямайка тәуелсіздік алғаннан кейін Бустаманте 1967 жылға дейін премьер-министр қызметін атқарды. 1963 жылдың сәуір айында ол полиция мен әскерге "барлық расталарды, тірі немесе өлген күйінде әкеліңдер" деп бұйрық берді, нәтижесінде 150-ден астам раста тұтқындалды, ал белгісіз саны қаза тапты. 1965 жылы инсульт алғаннан кейін ол қоғамдық өмірге белсенді қатысуын тоқтатты. Нақты билік оның орынбасары Дональд Сангстердің қолында болды. 21 ақпанда өткен 1967 жылғы Ямайкадағы жалпы сайлауда ЖЛП тағы да жеңіске жетті, 53 орынның 33-ін жеңіп алды, ал PNP 20 орынға ие болды. Екі күннен кейін Бустаманте зейнетке шықты, ал Сангстер Ямайканың екінші премьер-министрі болды.
Though initially a supporter of the Federation of the West Indies, during the 1950s, Bustamante gradually opposed the union. He agitated for Jamaica to become independent of Great Britain. He said that the JLP would not contest a by election to the federal parliament. In the 1961 Federation membership referendum Jamaica voted 54% to leave the West Indies Federation. After losing the referendum, Manley took Jamaica to the polls in April 1962, to secure a mandate for the island's independence. On 10 April 1962, of the 45 seats up for contention in the 1962 Jamaican general election, the JLP won 26 seats and the PNP 19. The voter turnout was 72.9%. This resulted in the independence of Jamaica on 6 August 1962, and several other British colonies in the West Indies followed suit in the next decade. Bustamante had replaced Manley as premier between April and August, and on independence, he became Jamaica's first prime minister. After Jamaica was granted independence in 1962, Bustamante served as the first Prime Minister until 1967. In April 1963 he ordered the police and army to "Bring in all Rastas, dead or alive" and over 150 Rastas were detained and an unknown number killed. In 1965, after suffering a stroke, he withdrew from active participation in public life. The true power was held by his deputy, Donald Sangster. On 21 February, in the 1967 Jamaican general election, the JLP were victorious again, winning 33 out of 53 seats, with the PNP taking 20 seats. Two days later, Bustamante retired, and Sangster became Jamaica's second prime minister.
Неке және отбасы
Төрт рет үйленген. Оның төртінші әйелі Глэдис Лонгбридж болды, ол 1962 жылдың 7 қыркүйегінде 78 жасында оған тұрмысқа шықты. Оның балалары болған жоқ. Оның әкесі Роберт Константин Кларк, анасы Мэри Вильсон болды.
He was married four times. His fourth wife was Gladys Longbridge, who he married on 7 September 1962, at the age of 78. He had no children. His parents were Robert Constantine Clarke, and wife Mary née Wilson.
Мұрасы мен құрметтері
1955 жылы Жамайкадағы қоғамдық қызметтері үшін Бастаманте мақталып, құрметке бөленді. 1963 жылы ол Фэрфилд университетінен құрметті заң докторы (LLD) дәрежесін алды. 1964 жылы Ұлыбританияның Құпия Кеңесіне мүше болып сайланды. 1966 жылы Вест-Индия университеті оған құрметті заң докторы (LLD) дәрежесін берді. Сол жылы Қытай Республикасы оны "Бриллиант Жұлдызы" орденінің ерекше үлкен кордонымен марапаттады. 1967 жылдың 9 маусымында Бастаманте Ұлыбритания империясы орденінің Ұлы крестінің иегері (GBE) болып тағайындалды. 1969 жылы ол жетістіктерінің танылуы ретінде Ұлттық Батыр орденінің мүшесі аталды. Оның суреті ямайкалық бір долларлық монетада бейнеленген. Бастаманте 1977 жылы Ирландия қаласындағы ауруханада қайтыс болды және Кингстондағы Ұлттық Батырлар паркіне жерленді.
Bustamante was commended in 1955 for his public services in Jamaica. He was awarded an honorary LLD degree from the Fairfield University in 1963. In 1964, he was made a member of the Privy Council of the United Kingdom (PC). In 1966, an honorary LLD degree was conferred on him by the University of the West Indies. In the same year, he was also awarded the Special Grand Cordon of the Order of Brilliant Star by the Republic of China. On 9 June 1967, Bustamante was appointed a Knight Grand Cross of the Order of the British Empire (GBE). In 1969, Bustamante became a Member of the Order of National Hero (ONH) in recognition of his achievements, His portrait graces the Jamaican one dollar coin. Bustamante died in 1977 at the Irish Town Hospital and was buried in the National Heroes Park in Kingston.
Бюстамант тірек сүйегі
Ямайканың "Bustamante" қандысы оның құрметіне аталған. Бұл – жаңа үктелген имбірмен дәмделген, қыртысты кокос және қара қоңыр қанттан жасалған тәтті, "оның мінезінің мықтылығын көрсетеді" деп айтылатын қатты консистенцияға дейін пісіріледі. Бастаманте "күшті адам", "қалың жұрттың қорғаушысы және бекем тұлға" деп есептелген. Бұл қандыға "Бюста" деген есім де берілген.
A Jamaican candy, the Bustamante backbone, is named after him. It is a grated coconut and dark brown sugar confection flavored with fresh grated ginger, cooked to a hard consistency, "which is said to represent his firmness of character." Bustamante was considered a "buster", "a champion of the common man and tough article." The candy is also nicknamed Busta.