Кіріспе

Сириялық теолог және философ. Ежелгі Евбеядағы қала. Керинт (Κήρινθος; шамамен 50-100 жж.) – ертедегі гностик, ертедегі шіркеу әкелерінің пікірінше, ересіарх ретінде белгілі болған. Шіркеу әкелеріне қайшы, ол Керинттің Ізгі хабарын қолданды және Жоғарғы Құдайдың материалдық әлемді жаратқанын жоққа шығарды. Керинттің түсіндіруіне сәйкес, Мәсіх Исаның крещение кезінде оған түсіп, оның қызметінде және кереметтер жасауда жетекшілік еткен, бірақ айқышқа шегеленгенде оны тастап кеткен. Эбиониттерге ұқсас, ол Исаның таза қызбен тумағанын, керісінше, қарапайым адам, Мәриям мен Иосиптің ұлы екенін айтты. Ерте христиандық дәстүр бойынша, Керинт Жақсы Жаңалықты уағыздаған Иоаннның замандасы және қарсыласы болды, ол бірінші Иоанн хаты мен екінші Иоанн хатын жазған болуы мүмкін, осылайша сенім мен доктринада жетілмегендерді Керинттің түпкілікті жаңалыққа енгізген өзгерістер туралы ескертуге тырысты. Ерте христиандық көздерінің мәліметінше, апостол Иоанн өзінің Жақсы Жаңалығын Керинттің іліміне қарсы дәлел келтіру үшін жазған. Керинт туралы барлық мәлімет оның теологиялық қарсыластарының жазбаларынан алынған.

Өмірбаян

Керинт бірінші ғасырдың екінші жартысында өмір сүрген, бірақ оның туған және қайтыс болған күні белгісіз. Керинттің өзінің ешқандай жазбалары сақталмаған сияқты. Керинттің ілімдері туралы ең толық мәліметтер оның өлімінен бірнеше ғасыр өткен соң, 4 ғасырдағы Саламис епископы Эпифанийден бізге жеткен. Бірақ Лиондық Ириней (шамамен 135–202) өзінің гностицизмге қарсы бес кітабында Керинттің сенімдерін қысқаша сипаттайды. Римдік Гипполиттің (шамамен 170–235) “Capita Adversus Caium” еңбегінің сақталған үзінділерінің жариялануы Эпифанийдің Гипполиттің “Отыз екі ерестің жоққа шығарылуы” еңбегінен көп нәрсе алғанын көрсетеді. Иринейдің сөзіне қарағанда, Керинт мысырлықтардың Гнозисімен тәрбиеленген. Эпифанийдің айтуынша, Керинт Иерусалимде апостолдар Пауыл мен Петірге қарсы тудырған қиындықтардың себепшісі болды және Антиохияға жөнелген адамдар арқылы түркілердің сүндеттену керектігін және Заңды сақтау керектігін бұйырды, бұл Иерусалим Соборының (шамамен 50 ж.) шақырылуына әкеп соқты. Осы оқиғалардан кейін Эпифанийдің айтуынша, Керинт Кіші Азиядағы Рим провинциясында мектеп ашты, ол өркендеген кезеңінде Ғалатия провинциясына тарады. Ғалатия дәстүріне сәйкес, Пауыл Ғалатиялықтарға жолданған хатында Керинттің ізбасарларына қарсы күресті, олар шіркеуге кедергі келтіріп жатқан еді. Азиядағы ерте христиан жазушылары Керинтті апостол Жоханның қарсыласы деп есептейді. Иринейдің айтуынша, оның ұстазы Поликарп, Жоханның шәкірті болған, Жоханның Ефестегі моншадан безіп, ішінде Керинтті көріп, "Қашыйық, тіпті монша да құлап кетпесін, себебі шындықтың жауы Керинт ішінде!" - деп айқайлап шығып кеткенін айтқан. Ириней сондай-ақ Жоханның өзінің Ізгі хабары арқылы "Керинт таратып жүрген қателіктерді жоюға" тырысқанын хабарлайды.

Нанымдар

Біз Серинтустың ілімдерін толыққанды түсінбедік. Серинт туралы сақталған ең ертегі мәлімет – шамамен 170 жылы жазылған Иренейдің гностицизмді сынаған еңбегі «Аверсус харесес». Иренейдің сөзіне қарағанда, египеттік біліммен тәрбиеленген Серинт періштелерден уахи (жіберілген сөздер) алғанын мәлімдеген. 1895 жылы табылған, 2-ші ғасырға тән, аса танылмаған «Epistula Apostolorum» мәтіні шамамен (160-170 ж.ш.) Иренейдің аталған еңбегімен бірдей кезеңде жазылған. Бұл мәтін Серинттің іліміне қарсы жазылған, және Симон мен Серинттің ілімін ұстанатындарға ескерту жасаудан басталады.

Жазба

Керинт эбиониттердің евангелиясына ұқсас евангелиені пайдаланды, алғашқы шіркеу әкелері оны Матай ілтебігінің дәстүрлі емес нұсқасы деп атады. Синопалық Маркионнан өзгеше, ол 2-ғасырдағы гностик болған және Заң мен пайғамбарларда жарияланған еврейлердің Құдайына қарсы болған, Керинт еврей жазбаларын мойындады және еврейлердің Құдайына ілесетінін айтты, бірақ әлемді Ол жаратқан жоқ деп мәлімдеді.

Жасау

Серинтус көзге көрінетін әлем мен аспан жоғары жаратушы емес, одан төменгі, бөлек күш (Демиург) арқылы жаратылғанын үйретті. Ол бұл күштің Жоғары Құдайдың бар екенін білмейтінін айтты. Оның "демиург" (сөзбе-сөз, шебер) терминін пайдалануы Платондық, Неопифагорейлік, Орта Платондық және Неоплатондық философия мектептерімен үйлеседі, олар шығыс Жерорта теңізінің білімдік ортасына басымдық танытты, сондай-ақ эллинистік иудаизмді де қараңыз. Одан кейінгі нағыз гностиктерден өзгеше, Серинтус демиургтың жаман емес екенін, Валентин үйреткен өзімшіл демиургқа қарағанда Филонның логосына көбірек ұқсайтынын үйретті.

Иса

Керентус Иса мен Мәсіхтің арасындағы айырмашылықты көрсетті. Ол Исаның құдайлық күшпен туылғанын жоққа шығарып, оны Жүсіп пен Мәриямның биологиялық ұлы деп есептеді және Мәсіхтің шомылдыру рәсімінде Жоғарғы Билеушіден көгершін нысанында түсіп, оның айқышқа шегеленуімен қайта кетіп, енді ешқашан денеге кірмегенін үйретті. Мәсіхті көктен келген, материалдық әлемде құдайлық міндетін орындаған, сосын қайта оралған рух ретінде бейнелеу арқылы ол кейінгі онжылдықтарда толыққанды дамыған христиандық гностицизмін болжады. Ириней Керентусты Исаның Логос (Сөз) екенін мойындамаған гностиктердің қатарына қосады.

Яһуди заңдары

Серинт өз ізбасарларына құтқарылу үшін жазылған және ауызша берілген Мұсаның Таурат заңын қатаң сақтауды бұйырды. Бұл сотериологиялық көзқарас легализм деп аталады. Бұл пікір, Иерусалим кеңесінде (шамамен 50 ж.) Тарсылық Пауылдың христиандардың құтқарылу үшін сүндеттелуі міндетті емес екенін түсіндірген кезде айтылған сотериологияға қайшы келеді. Елшілердің істері кітабында, жұртшылыққа жатқандардың христиандыққа өтуі үшін төрт талап көрсетілген, олар синагогқа қатысу үшін қажетті, содан кейін Мұсаның заңын әр сенбіде уағыздалғандай үйренетін еді (Елшілердің істері 15:21). Көптеген ғалымдар Иерусалим кеңесі белгілеген осы төрт талапты Нұх заңымен параллель деп санайды. Керісінше, кейбір яһуди христиан секталары, оның ішінде Серинтшілер де Мұса заңын орындалатын және қажетті деп мойындады.

Эсхатология

Евсевий Кесариялық өзінің «Шіркеу тарихы» атты еңбегінде, Римнің Гайі айтуынша, Керинт өзі алған аян арқылы, оны ұлы елші жазғандай көрсетіп, өзі жалған түрде періштелер көрсеткен керемет нәрселерді бізге жеткізеді; сондай-ақ, ол қайта тірілгеннен кейін Мәсіхтің патшалығы жер бетінде құрылатынын, ал Иерусалимде тұратын дене қайтадан құштарлықтар мен ләззаттарға тәуелді болады дейді. Құдай Сөздеріне қарсы болғандықтан, ол адамдарды адастыру мақсатымен, неке тойларын мың жыл бойы өткізуге болады деп мәлімдейді. Дегенмен, бұл мәлімдеме Керинттің нанымдарына сәйкес келуі екі күдік. Римнің Гайі, Епифаний Саламис айтқандай, Алогтармен теңестіріледі, олар «Аян кітабындағы терең және түсініксіз сөздерге» байланысты «апокрифті» қабылдаудан бас тартады. Олар бұл кітаптың Иоаннның емес, Керинттің туындысы екенін және шіркеуде орын алуға құқығы жоқ екенін айтады. Гайдың пікірін оның замандасы, Римдік Гипполит, «Гайға қарсы тараулар» (Capita Adversus Caium) атты жоғалған еңбегінде жоққа шығарды, оның тек фрагменттері Дионисий Бар Салибидің түсіндірмесінде сақталған.

Серинтусқа тиесілі шығармалар

Керинтус Яков апокрифінің (кодекс I, Наг-Хаммади кітапханасының 2-мәтіні) болжамды алушысы болуы мүмкін, бірақ жазылған аты көбінесе оқылмайды. Екінші ғасырдың соңында Римдік Гай басқарған христиан сектасы (кейін Алогтар деп аталды) Иоанн Евангелиясының және Аян кітабының нақты авторы – Керинтус екенін мәлімдеді. Католик энциклопедиясы: Каи туралы: "Гвинннің Гипполиттің "Каиға қарсы" еңбегінен фрагменттерді жариялауы, Проклқа қарсы Каидің диалогының мәнісіне қосымша жарық түсірді (Hermathena, VI, 397-бет және одан кейінгілер); осыдан Гайдың Иоаннның Аян кітабы гностик Керинтусқа тиесілі дегенін анық көруге болады". Аян кітабын (Апокалипсис) осыған дейін христиандар Иоаннға жатқызған; үшінші ғасырдың теологы Тертуллиан, Иоаннның барлық қадағалаушы шіркеулері (яғни Кіші Азия шіркеулері) бастапқы қайнарларына дейін барлығының авторы ретінде Апостол Иоаннға негізделгенін, және басқа шіркеулерде де осылай танылғанын көрсетеді. Ириней де тұрақты түрде осы пікірді айтады.

Әдебиеттегі Серинтус

Серинтус Тим ЛаХейдің "Иисус хроникалары" кітабының бөлігі – "Джонның оқиғасы: соңғы куәгер" еңбегінде кездеседі. Кітапта Серинтус, апостол Жоханның наразылығына қарамастан, гностикалық ілімдерін халық арасында таратуға кіріседі, осыған байланысты Жохан оған қарсы пікір білдіретін "Жоханның Ізгі хабары" жазуға бейімделеді. Серинтус Роберт Браунингтің "Шөлдегі өлім" поэмасында еске алынады, онда апостол Жоханның өлімі суреттеледі. Өлең "Бірақ Серинтус жоғалды" деген сөздермен аяқталады.