Кіріспе

АҚШ, Иллинойс және Индиана штатындағы өзендер мен каналдар жүйесі

Калумет өзені – Чикаго қаласының оңтүстік жағы, Иллинойс және Индиана штатының Гэри қаласы арасындағы аудандағы ауыр өнеркәсіптік өзендер мен каналдар жүйесі. Тарихи тұрғысынан алғанда, Кіші Калумет және Үлкен Калумет өзендері бірі болған, бұрынғысы Индианадан батысқа қарай Иллинойсқа ағып, содан кейін шығысқа бұрылып Мичиган көліндегі Гэри қаласының Маркетт паркінде сағасына жеткен. Қазіргі кезде бұл жүйе Чикаго аймағының су жолдары жүйесінің бөлігі болып табылады және шлюздер арқылы Мичиган көлінен Кал Саг каналына қарай ағып өтеді.

Өмірбаян

"Калумет" атауы 1673 жылы Пере Маркетке ұсынылған, иллинуектер арасында бейбітшіліктің жалпыға ортақ белгісі болған, белгілі бір түріндегі американдық салттық құбырдың француз отаршылдық атауынан шыққан. Адамның араласуынан бұрын, су Индиана штатының Лапорт округінен батысқа қарай Кіші Калумет өзені арқылы ағып, Блю Айлендте тік бұрылыс жасап, Гранд Калумет арқылы шығысқа қарай Мичиган көліне, Гари қаласының Миллер Бич ауданына дейін жеткен. 2008 жылдың қыркүйегінде Индиана штатының Лейк және Портер округтеріндегі аймақтар ұлттық апат аймақтары деп жарияланды. Кіші Калумет өзенінің жағалауы бұзылып, Мунстер және Хайленд қалаларының бір бөліктерін су басты. 2019 жылдың қыркүйегінде Люксембургте тіркелген ArcelorMittal компаниясы Индиана штатының шенеуніктеріне өздерінің Бернс-Харбор болат зауытынан шыққан улы заттардың Кіші Калумет өзенінің саласына құйылғанын хабарлады, нәтижесінде Мичиган көлінің үш жағажайы уақытша жабылды.

Калумет өзені

Чикагоның оңтүстік жағындағы Калумет өзені бастапқыда Калумет көлін Мичиган көліне ағызып жіберді. Бұл өзенді кеңейтетін канал, аңыз бойынша, жиі тасымалдау орыны болған жерде саяхатшылар қазған, екі Калумет өзенін байланыстырады – қазір атауы Грандтан Литтлге ауысатын жерде. 1960 жылы Мичиган көлі мен өзен арасындағы су ағынын реттеу үшін Т. Дж. О'Брайен шлюзі мен бөгеті орнатылды.

Гранд Калумет өзені

Миллер Бичтен бастау алған Гранд Калумет өзені Гари, Шығыс Чикаго және Хаммонд қалалары арқылы, сондай-ақ Иллинойс жағындағы Калумет қаласы мен Бернхэм арқылы 26 шақырым (16 миль) ағып өтеді. Өзеннің ағысының көп бөлігі Индиана порты мен Кеме каналы арқылы Мичиган көліне құйылады, көліне секундына белгілі бір көлем су жіберіледі. Бүгінде өзеннің ағысының көп бөлігі қалалық және өнеркәсіптік ағынды сулар, салқындату және өңдеу сулары мен дауылдық су ағындарынан құралады. Бұрынғы шығарылымдар азайтылса да, бірқатар ластаушы заттар аймаққа зиян келтіруде.

Кіші Калумет өзені

Кіші Калумет өзені бастапқыда Индиана штатының Лапорт округіне қарасты Нью-Дурхам қалашығынан Гранд Калумет және Калумет өзендерімен тоғысқан жеріне дейін ағып келген. 1926 жылы Портж Бернс су жолының (Бернс Дич) құрылысы Кіші Калумет өзенінің ағысы бағытын Харт Дичте бөліп, оның шығысында Мичиган көліне Индиана Бернс халықаралық портында құяды. Харт Дичпен тоғысатын жер Лейк округіне қарасты Солтүстік қалашықта, 41-ші АҚШ тас жолының батысында орналасқан. Бернс каналы Индиана құмдары арқылы өтіп, Үш өзендер округі паркіндегі Дип өзенімен тоғысқан жерінен Индиана портына дейін Кіші Калумет өзенінің арнасын жасады. Үш өзендер округі саябағы Гари және Лейк Станциясының шекарасында, I 65 Борман тас жолымен қиылысатын жерде орналасқан. Бернс арығының шығысында өзен Шығыс қол Кішкентай Калумет өзені деп аталады, ал Бернс арығының батысында Кішкентай Калумет өзені деп аталады. Кіші Калумет өзені Портж, Лейк Станция, Гэри, Хайленд, Гриффит, Мунстер және Хаммонд қалалары арқылы ағады немесе олардың шекарасымен өтеді, содан кейін Оңтүстік Голландия, Долтон, Лансинг, Калумет қаласы, Харви, Ривердейл, Феникс, Диксмур, Бернхам және Блю Айленд қалалары арқылы Иллинойс штатында Кал Саг арнасына және Гранд Калумет өзені мен Калумет өзенінің тоғысқан жеріне жалғасады. Өзеннің бұл тармағының ұзындығы 66 шақырымды (41 миль) құрайды. Басты салалары – Дип өзені және оның құрамындағы Түркия сағасы, сондай-ақ Шығыс Кішкентай Калумет өзенінің құрамындағы Тұзды сағасы. Әр сала Вальпараисо моренасынан басталып, Кіші Калумет өзеніне солтүстікке қарай ағып келеді. Оның жалпы ұзындығы 35 шақырымды (22 миль) құрайды.

Кал-Саг арнасы

Cal Sag Channel (Calumet Saganashkee Channel) – Иллинойс штатының Кук округіндегі кеме жүзедін арна. Ол Кіші Калумет өзені мен Чикаго санитарлық және кемелік каналы арасында байланыс қызметін атқарады. Арнаның ұзындығы 26 шақырымды құрайды және ол 1911 жылдан 1922 жылға дейін, 11 жыл бойы қазылған. Cal Sag Channel Чикаго қаласының оңтүстік шетіндегі және оған жақын маңындағы қарқынды өнеркәсіптік аймақта баржалардың жүріп-тұруына қызмет етеді. 2006 жылдан бастап ол сонымен қатар Оңтүстік Кук округінен, соның ішінде Чикаго аймағындағы «Терең Түннель» жобасынан Иллинойс су жолына ағынды суларды тасымалдауға қолданылады. Жаз айларында оны демалыс үшін пайдаланатын кемелер де бар. Арнаның батыс 7,3 шақырымы (4,5 миль) Палос орман қорығынан өтеді, ол Кук округінің Орман қорығы ауданы басқаратын қорғалатын округтік орман қоры болып табылады. Cal Sag Channel 1959 жылғы Панамерикан ойындарының ескек шабуылдары үшін арена болды. «Калумет Саг» жолы аяқталғаннан кейін, 41 шақырымдық (26 миль) жасыл кеңістік арна бойымен созылып, Чикаго санитарлық және кемелік каналынан Бёрнхэм жасыл жолағына дейін жетеді.