Кіріспе
Еркектердің әйелдерді қоғамдық жерде жыныстық қорлауына немесе зорлауына қатысты эвфемизм. Үндістанда "eve teasing" – бұл негізінен ағылшын тілінде қолданылатын эвфемизм, ол ер адамдардың әйелдерді қоғамдық жерде жыныстық қорлауына немесе жыныстық зорлауына сипаттама береді. "Ева" деген ат Киелі кітаптағы Адам мен Еваның жаратылу тарихына сілтеме жасайды. Бұл жасөспірімдердің бұзық мінез-құлқымен байланысты проблема саналады және жыныстық агрессияның бір түрі болып табылады. Оның ауырлығы жыныстық сипаттағы сөздерден, қоғамдық орындарда денеге тиісуден және ысқырықтардан бастап, қолымен ұстауға дейін жетеді. Үндістанның Ұлттық әйелдер комиссиясы бұл сөз тіркесі құқық бұзушылықтың мәнін азайтады және оны тиісті терминмен алмастыру қажет деп ұсынған. Басқа жеке қорлау түрлері сияқты, жыныстық қорлауды заңды түрде дәлелдеу қиын, себебі қылмыскерлер әйелдерді қорлау үшін қасақана жасырын әдістерді қолданады. Алайда, "eve teasing" көбінесе қоғамдық орындарда, көшелерде және қоғамдық көлікте болады. Аймаққа арналған кейбір нұсқаулықтар әйелдерге мұндай еркектердің назарын аудармау үшін қарапайым және консервативті киім киюді кеңес береді. Дегенмен, консервативті киім киген үнді және шетелдік әйелдер де осы қысымға ұшырағанын хабарлайды.
In India, eve teasing is a euphemism, primarily occurring in English, used for public sexual harassment or sexual assault of women by men. The name "Eve" alludes to the Bible's creation story concerning Adam and Eve. Considered a problem related to delinquency in male youth, it is a form of sexual aggression that ranges in severity from sexually suggestive remarks, brushing in public places and catcalls, to groping. The Indian National Commission for Women has suggested that the expression serves only to trivialize the seriousness of the offence and should be replaced by a more appropriate term. As with most forms of personal harassment, sexual harassment is notoriously difficult to prove in a legal sense as perpetrators often devise intentionally discreet ways to harass women, although Eve teasing usually occurs in public spaces and streets and on public transport. Some guidebooks to the region warn female tourists to avoid attracting the attention of these kinds of men by wearing modest, conservative clothing. However, this form of harassment has been reported by both Indian and foreign women in conservative dress.
Тарих
Бұл мәселе алғаш рет 1970 жылдары Үндістанда қоғам мен БАҚ назарына түсті. Келесі онжылдықтарда көбірек әйелдер колледжге түсіп, тәуелсіз жұмыс істей бастады, яғни дәстүрлі қоғамдағыдай, оларға еркек сүйемелдеушісінің қажеті болмай қалды. Осыған жауап ретінде, мәселе алаңдатарлықтай деңгейге жетті, бірақ басқа мәдениеттерде әйелдер еркін жүріп-келеді, сондықтан мұндай жағдай болған жоқ. Көп ұзамай Үндістан үкіметі бұл құбылысты тоқтату үшін сот және құқық қорғау органдары арқылы шаралар қабылдады. Полиция қызметкерлері бұл мәселеге салғырт қарамай, «Еваға тіл тигізушілерді» ұстауға кірісті. Бұл мақсатта жазық киімдегі әйел полицейлерді жұмылдыру ерекше тиімді болды. Полиция түрлі штаттарда арнайы әйелдердің жедел желілерін, әйелдер штаты бар полиция бөлімдерін және арнайы полиция жасушаларын құрды. Осы кезеңде жыныстық қысымға ұшырағандардың саны да артты, себебі бұл құбылысқа қарсы қоғамдық пікір өзгерді. Сонымен қатар, оқиғалардың ауырлығы да артты, кейбір жағдайларда қышқыл тастауға дейін барды, нәтижесінде Тамил Наду сияқты штаттар мұны кепілсіз қылмыс деп жариялады. Әйелдер ұйымдары мен әйелдер құқықтары үшін күресетіндердің саны да көбейді, сонымен қатар қалыңдықтарды өртеу туралы хабарлар да артты. Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықтың өсуі бұрынғы бейжай көзқарасты қайта қарастыруға және заңмен қолдауға итермеледі. Келер жылдары бірнеше ұйымдар бейтаныс адамдардың агрессивті мінез-құлқынан әйелдерді қорғауға бағытталған заңдарды қабылдау үшін лоббилік жұмыс жүргізді, соның ішінде «Делиде Еваға тіл тигізуге тыйым салу туралы заң жобасы, 1984 жыл». Бұл Оңтүстік Үндістанда проблеманы шешуге бағытталған қатаң заңдар қабылдануына әкелді. Қылмыстық іс қозғалғаннан кейін, осы мінез-құлықтың салдарынан шамамен алты адамның өзін-өзі өлтіргені туралы хабарлар тарады. Көптеген басқа да оқиғалар жазалаудан және қоғамдық ұяттан қорқып, жария етілмейді. Кейбір жағдайларда полиция қылмыскерлерді «мурга» жазасы арқылы жұрт алдында қорлағаннан кейін босатып жібереді. 2008 жылы Делидегі сот, өтіп бара жатқан әйелдерге әдепсіз сөздер айтқан 19 жастағы жігітке мектептер мен колледждердің сыртындағы жастарға осы құлықтың салдары туралы 500 дана парақша таратуға бұйрық берді.
Халықтық мәдениеттегі бейнелеу
Үнді киносындағы кейбір көріністерде, махаббаттың бастапқы кезеңінде әуесқойлықтың бір бөлігі ретінде жеңіл қалжыңдар көрсетіледі, бұл әдетте ән мен бимен сүйемелденеді және әдетте әннің соңында кейіпкердің бағынуына әкеледі. Жастар экранда осылай мінсіз бейнеленген үлгіге еліктеуге бейім; "жол жиегіндегі Ромео" деген термин пайда болды. 2013 жылғы Қылмыстық заң (өзгерістер) заңы Үндістанның Қылмыстық кодексіне өзгерістер енгізіп, жыныстық қанауды 354-А бабы бойынша жеке қылмыс ретінде қарастырды, ол үш жылға дейін бас бостандығынан айыруға немесе айыппұл салуға әкеп соғады. Бұдан өзге, заңға енгізілген өзгерістер әйелді оның келісімінсіз жалаңаш ету, қудалау және лауазымды тұлғаның жыныстық әрекеттері сияқты әрекеттерді де қылмыс деп таныды. Сондай-ақ, қышқыл шабуылы жеке қылмыс ретінде қарастырылып, кемінде 10 жылдан бас бостандығынан айыру және өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасы көзделді, сонымен қатар айыппұл да салынады. Ұлттық әйелдер комиссиясы (NCW) 1988 жылғы No 9 "Қыздарға келеке қою (Жаңа заңнама)" ұсынысын да ұсынды. 2013 жылы Үндістан Парламенті "Жұмыс орнында әйелдерді жыныстық қорлауды болдырмау, тыйым салу және жою туралы" заңды қабылдады, ол көптеген жұмыс орындарында әйелдерге қосымша қорғау шараларын ұсынады. Заң 2013 жылдың 9 желтоқсанында күшіне енді.
Қоғамның жауабы
"Нірбхая Карнатака" ("Қорқынышсыз Карнатака") – "Альтернативті құқық форумы", "Балақайқай", "Мараа", "Самвада" және "Вимочана" сияқты көптеген жеке адамдар мен ұйымдардың коалициясы. 2000 жылдардағы әйелдерді мазақтау оқиғаларының көбеюінен кейін, ол "Түнді қайтарып ал" сияқты бірнеше қоғамдық хабардар ету науқанын ұйымдастырды, содан кейін 2003 жылы Бангалорде басталған "Балақай жобасы" атты тағы бір қоғамдық өнер жобасы іске асырылды. 2008 жылы Мумбайда да осындай бағдарлама өткізілді. Әйелдер үшін ең қауіпті қалалардың бірі – Делиде Әйелдер мен балаларды дамыту департаменті 2009 жылы 2010 жылы өткізілетін Ойындарға қаланың дайындығын қамтамасыз ету үшін басқару комитетін құрды. Мумбайда "Әйелдерге арналған" пойыз вагондары енгізілді, бұл әйелдерге жол бойы жыныстық қысымға ұшырамастан саяхаттауға мүмкіндік береді. 1995 жылдан бері саяхаттауға мұқтаж әйелдердің саны екі есеге өскендіктен, мұндай қызметтерге сұраныс өте жоғары. Бүгінде ірі қалалардағы көптеген пойыздың құрамында "Әйелдерге арналған" вагондар бар. Дели метрополитенінде де әйелдерге арналған жеке вагондар қарастырылған. 2017 жылдан бастап Амитабханың "Кунг-фу монахтар" деп белгілі Друкпа монахтары Ладак/Гималай қалаларындағы әйелдерге өзін-өзі қорғау оқуларын жүргізуді бастады, алғашқы сабақ Хемис монастырында өтті. 2015 жылғы Горкха жер сілкінісінен кейін құтқару жұмыстарын жүргізіп жатқанда, олар жақсы мүмкіндіктерді іздеп басқа жерге жіберілген, бірақ жыныстық құлдыққа түскен жас әйелдер туралы көптеген оқиғаларды естіді. Гималайдың биік тауларындағы осы шағын ауылдар қарақшылыққа да ұшырады. Олардың жұмысының бір бөлігі ретінде монахтар әйелдердің қауіпсіздігін, қоғамдағы олардың мәртебесі мен құндылығын арттыруға тырысады, оларға өзін-өзі қорғау және кәсіби оқыту сияқты жаңа дағдыларды үйретеді. Әйелдерді мазақтау БАҚ және Facebook сияқты әлеуметтік желілерде кеңінен сынға ұшырайды.