Этьен де Ла Боэси – француз философ, жазушы, саяси теоретигі (1530-1563). «Еркіндік туралы толғау» еңбегімен танымал, гугеноттар қозғалысына әсер еткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз судьясы, жазушысы және философы (1530–1563)
French judge, writer and philosopher (1530–1563)
Этьен немесе Этьен де Ла Боэти (etjɛn də la bɔesibwatibɔeti; ; 1 қараша 1530 – 18 тамыз 1563) – француз судьясы, классицист, жазушы, ақын және саяси теоретик. Ол эссеші Мишель де Монтеньмен болған жақын және тығыз достығымен есімдері сақталған. Оның ерте саяси трактаты «Еркіндікпен құлдыққа келу туралы» (Discourse on Voluntary Servitude) өлімінен кейін гугеноттар қозғалысымен қабылданып, кейде қазіргі заманғы мемлекетке қарсы, утопиялық және азаматтық наразылыққа қарсы ой-пікірлерге ерте ықпал еткен деп есептеледі.
Étienne or Estienne de La Boétie (etjɛn də la bɔesibwatibɔeti; ; 1 November 1530 – 18 August 1563) was a French magistrate, classicist, writer, poet and political theorist, best remembered for his intense and intimate friendship with essayist Michel de Montaigne. His early political treatise Discourse on Voluntary Servitude was posthumously adopted by the Huguenot movement and is sometimes seen as an early influence on modern anti statist, utopian and civil disobedience thought.
Өмір
Ла Боэти 1530 жылы Францияның оңтүстік-батысындағы Перигор аймағындағы Сарлат қаласында ақсүйек отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Перигор аймағының патшалық шенеунігі болса, анасы Бордо Парламентінің (заңгерлер ассамблеясы) президентінің қарындасы еді. Әке-шешесінен ерте айырылған ол, өзінің інісі және аттасы Буйльбонаның пасторымен тәрбиеленді және 1553 жылы Орлеан университетінде заң мамандығын бітірді. Ла Боэтидің зор қабілеті мен ерте дамыған өнерінің арқасында, жасы кішкентай болса да, келесі жылы Бордо Парламентіне патшалық тағайындама алды. Ол судья және дипломатиялық келіссөзші ретінде көрнекті мансапқа ие болды. Ла Боэти сонымен қатар белгілі ақын және гуманист болды, Ксенофонт пен Плутархтың шығармаларын аударды және Пьер де Ронсар, Жан Дорат және Жан Антуан де Байф сияқты Плеяда ақындарының жетекші тобымен тығыз байланыста болды. Ла Боэти католицизм мен протестантизмнің арасын келтіруді жақтады; "бір елде екі қарама-қарсы мемлекет құрылуына әкелуі мүмкін екі дінге рұқсат берудің қауіпті және жікке бөлетін салдары туралы ескертті. Ол протестанттарға жеке ғибадат ету құқығын ғана берді және олардың католиктерге деген төзімсіздігін көрсетті. Оның діни бейбітшілікке қатысты саясаты – шіркеудегі реформалар арқылы келісім мен татулыққа жету еді, бұл протестанттарды католицизммен қайта біріктіруге ықпал етер еді". Ол Монтеньмен бірге Бордо Парламентінде қызмет етті және Монтеньдің достық туралы эссесінде мәңгілікке қалды. Кейбір тарихшылар екеуінің махаббатта болғанын жорамандайды, бірақ олардың өмірінде әрқайсысының әсері зор болды.
La Boétie was born in Sarlat, in the Périgord region of southwest France, in 1530 to an aristocratic family. His father was a royal official of the Périgord region and his mother was the sister of the president of the Bordeaux Parliament (assembly of lawyers). Orphaned at an early age, he was brought up by his uncle and namesake, the curate of Bouilbonnas, and received his law degree from the University of Orléans in 1553. His great and precocious ability earned La Boétie a royal appointment to the Bordeaux Parliament the following year, despite his being under the minimum age. There he pursued a distinguished career as judge and diplomatic negotiator until his untimely death from illness in 1563 at the age of thirty two. La Boétie was also a distinguished poet and humanist, translating Xenophon and Plutarch, and being closely connected with the leading young Pleiade group of poets, including Pierre de Ronsard, Jean Daurat and Jean Antoine de Baïf. La Boétie was favorable to the conciliation of Catholicism and Protestantism; "warned of the dangerous and divisive consequences of permitting two religions, which could lead to two opposed states in the same country. The most he would have allowed the Protestants was the right to worship in private, and he pointed out their own intolerance of Catholics. His policy for religious peace was one of conciliation and concord through reforms in the church that would eventually persuade the Protestants to reunite with Catholicism". He served with Montaigne in the Bordeaux parlement and is immortalized in Montaigne's essay on friendship. Some historians have questioned whether the two were lovers or not, but each played influential roles in each other's lives regardless.
Жазбалар
Ла Боэтидің жазбаларына бірнеше сонет, классикадан аудармалар және абсолюттік монархия мен жалпы тирандықты сынаған эссе, «Discours de la servitude volontaire ou le Contr'un» (Еркіндікке ерікті түрде бағыну туралы сөз немесе Анти-диктатор) кіреді. Эсседе тирандардың билігі халықтың оларға берген келісімінен туатыны айтылады. Қоғам бір рет еркіндіктен бас тартып, содан кейін бұзылып, құлдықты, билік етуден бас тартқан адамның азаттығынан артық көреді. Осылайша, Ла Боэти мойынсұну мен үстемдікті байланыстырды, бұл қарым-қатынас кейін анархистік ойшылдардың теориясында дамытылды. Тиранға қолдау көрсетуден жай ғана бас тартуды ұсынғандықтан, ол азаматтық мойынсұнбаушылық пен бейбіт қарсылықтың алғашқы жақтаушыларының бірі болды. Мюррей Н. Ротбард Ла Боэтидің саяси философиясын былай түйіндейді: <blockquote>Оған саясаттың ең үлкен сыры – билеушілерге бағыну болды. Адамдар неге үкімет басшыларының тонауына және басқа да зорлық-зомбылықтарына келіседі? Боэти «Еркіндік туралы сөз» эссесінде бұл тек қорқыныш емес, себебі біздің келісіміміз қажет дейді. Ал осы келісімді зорлықсыз кері алып тартуға болады. Кейбір Монтень зерттеушілері бұл эссе шын мәнінде Монтеньдің өзі жазғанын айтады. Эссе жеке таратылып, Ла Боэтидің 1563 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана 1576 жылы жарияланды. Ол Бордо маңындағы Жерминьян қаласында қайтыс болды. Оның соңғы күндері Монтеньдің өз әкесіне жазған ұзақ хатында сипатталған.</blockquote>
La Boétie's writings include a few sonnets, translations from the classics and an essay attacking absolute monarchy and tyranny in general, Discours de la servitude volontaire ou le Contr'un (Discourse on Voluntary Servitude, or the Anti Dictator). The essay asserts that tyrants have power because the people give it to them. Liberty has been abandoned once by society, which afterward stayed corrupted and prefers the slavery of the courtesan to the freedom of one who refuses to dominate as he refuses to obey. Thus, La Boétie linked obedience and domination, a relationship which would be later theorised by latter anarchist thinkers. By advocating a solution of simply refusing to support the tyrant, he became one of the earliest advocates of civil disobedience and nonviolent resistance. Murray N. Rothbard summarizes La Boétie's political philosophy as follows: <blockquote>To him, the great mystery of politics was obedience to rulers. Why in the world do people agree to be looted and otherwise oppressed by government overlords? It is not just fear, Boetie explains in the Discourse on Voluntary Servitude, for our consent is required. And that consent can be non violently withdrawn. Some Montaigne scholars have argued that the essay was in fact the work of Montaigne himself. The essay was circulated privately and not published until 1576 after La Boétie's death. He died in Germignan near Bordeaux in 1563. His last days are described in a long letter from Montaigne to his own father.
Ықпал
20 ғасырда көптеген еуропалық анархистер Ла Боэтиді өздеріне әсер еткен тұлға ретінде атады, оның ішінде Густав Ландауэр, Барт де Лигт және Симон Вейль болды. Автономист марксистік ойшыл Джон Холлоуэй өзінің "Капитализмді бұзу" кітабында "капитализммен ажырасу" идеясын түсіндіру үшін оны сілтеме ретінде келтіреді. Зорлықсыз күрестің жетекші теоретигі Жан Шарп "Зорлықсыз әрекет саясаты" және "Диктатурадан демократияға" еңбектерінде оның еңбегін жиі пайдаланады.
In the 20th century, many European anarchists began to cite La Boétie as an influence, including Gustav Landauer, Bart de Ligt and Simone Weil. Autonomist Marxist thinker John Holloway also cites him in his book Crack Capitalism in order to explain his idea of "breaking with capitalism". Gene Sharp, the leading theorist of nonviolent struggle, cites his work frequently in both The Politics of Nonviolent Action and From Dictatorship to Democracy.