Кіріспе

Графиктің түрі

Жолақты диаграмма немесе жолақты график – бұл тіктөртбұрышты жолақтармен көрсетілген, олардың биіктігі немесе ұзындығы көрсетілетін мәндерге пропорционалды санаттық деректерді ұсынатын диаграмма немесе график. Жолақтар тік немесе көлденең бағытта салынуы мүмкін. Тік жолақты диаграмма кейде бағандық диаграмма деп аталады. Жолақты график дискретті санаттар арасындағы салыстыруды көрсетеді. Диаграмманың бір осі салыстырылып жатқан нақты санаттарды, ал екінші осі өлшенген мәнді көрсетеді. Кейбір жолақты графиктер бірнеше өлшенген айнымалының мәндерін көрсету үшін бірнеше топқа біріктірілген жолақтарды ұсынады.

Тарих

Көптеген дереккөздер Уильям Плейфейрді (1759-1824) сызықтық диаграмманы (bar chart) ойлап тапқан деп санайды, ал оның "Коммерциялық және саяси атласынан" алынған "1780 жылдың Рождествосынан 1781 жылдың Рождествосына дейінгі бір жыл ішіндегі Шотландияның әртүрлі аймандарға экспорттау және импорттау" графигі тарихтағы алғашқы сызықтық диаграмма болып есептеледі. Шамамен 300 жыл бұрын "Формалардың ендігінде" (Жакобус де Санкто Мартиноға немесе, болжам бойынша, Николь Оресмеге жатқызылатын) жарияланған, үнемі үдеп келе жатқан дененің уақытқа қатысты жылдамдығының диаграммаларын "сызықтық диаграмманың алғашқы нысандары" (proto bar charts) деп қарастыруға болады.

Қолданылуы

Жолақты диаграммалар/кестелер санаттық деректерді визуализациялайды. Санаттық деректер – жылдың айлары, жас топтары, аяқ киімнің өлшемдері және жануарлар сияқты дискретті топтарға бөлінген деректер. Бұл санаттар көбінесе сапалық болып табылады. Баған тәрізді (тік) жолақты диаграммада санаттар көлденең ось бойымен көрсетіледі және жолақтың биіктігі әрбір санаттың мәніне сәйкес келеді. Жолақты диаграммалар санаттардың дискретті саласын қамтиды және әдетте барлық дерек диаграммаға сыйымды болу үшін масштабталады. Салыстырылып жатқан санаттардың нақты реті болмаған жағдайда, диаграммадағы жолақтар кез келген тәртіппен орналастырылуы мүмкін. Ең көп кездесетінен ең азына дейін орналастырылған жолақты диаграммалар Парето диаграммасы деп аталады.

Топталған (кластерленген) және үйілген

Барлық диаграммалар күрделі деректерді салыстыру үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, топтық (немесе "шоғырланған") және жинақталған барлық диаграммалар арқылы.

Шектеулер

Жалғаспалы деректер үшін шектеулі қолдану: Сызықтық диаграммалар температура немесе уақыт сияқты үздіксіз деректерді көрсетуге қолайлы емес. Үздіксіз деректер үшін сызықтық график немесе шашыраңқы диаграмма көбірек сәйкес келуі мүмкін. Қателік жолақтары бар үздіксіз деректердің бағандық диаграммалары кейде "динамит графиктері" деп аталады. Шағын үлгілер үшін шектеулі қолдану: Бағандық диаграммалар кішкентай үлгілерді көрсету үшін тиімді болмауы мүмкін, себебі бағандар деректерді дәл бейнелемейді. Мұндай жағдайларда гистограмма немесе қорапшалық диаграмма қолайлырақ болуы мүмкін. Шатастыруға әкелуі мүмкін: Бағандық диаграмманың масштабы дұрыс болмаса немесе деректер көрерменді шатастыру мақсатымен ұсынылса, ол шатастыруға әкелуі мүмкін. Мысалы, егер y осі уысылса, бағандар арасындағы айырмашылықтар нақтыдағыдан үлкендей көрінуі мүмкін. Көп айнымалы деректер үшін шектеулі мүмкіндіктер: Бағандық диаграммалар бір уақытта тек бір немесе екі айнымалыны ғана көрсетуге қабілетті, бұл оларды көп айнымалы деректерді көрсету үшін аз пайдалы етеді. Мұндай жағдайларда шашыраңқы диаграмма немесе жылу картасы тиімдірек болуы мүмкін.