Ивица Рачан: Хорват саясаткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Хорватия саясаткері (1944–2007)

Ивица Рачан (24 ақпан 1944 – 29 сәуір 2007) – 2000 жылдан 2003 жылға дейін Хорватияның премьер-министрі қызметін атқарған хорват саясаткері. Рачан Хорватия Демократиялық Одағының мүшесі емес бірінші премьер-министрі болды, атап айтқанда, оның Социал-демократиялық партиясы басқарған оппозициялық коалиция 2000 жылғы парламенттік сайлауда жеңіске жетіп, тәуелсіздік алғаннан бері алғаш рет билікке келді. Ол 1990 жылдан 2007 жылға дейін Хорватия коммунистер одағының мұрагері болған партияның басшысы болды. Премьер-министр болғанға дейін Рачан екі рет оппозиция жетекшісі қызметін атқарды: біріншіден, 1990 жылдың мамыр айында өткен алғашқы көппартиялық сайлаудан бастап 1991 жылдың шілдесінде Франьо Грегурич басқарған ұлттық бірлік үкіметі құрылғанға дейін; екіншісі, 2003 жылғы жалпы сайлауда Иво Санадерден жеңілгеннен бастап 2007 жылдың 29 сәуірінде қайтыс болғанға дейін.

Ерте өмір

Рачан 1944 жылғы 24 ақпанда нацистік Германияның Эберсбах қаласында дүниеге келді. Оның анасы, Мария Драженович, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еңбек лагерінде тұтқында болған. Рачан анасымен бірге Дрезденді одақтастардың бомбалауынан аман қалды және бірнеше күнге құлаған ғимараттың жертөлесінде көміліп қалды. Соғыстан кейін Рачан Хорватияға оралып, балалық шағы мен жасөспірімдік кезеңін Славонски Брод қаласында өткізді, содан кейін Загребке көшіп, Загреб университетіне түсті. 1970 жылы Загреб құқық факультетін бітірді.

Карьерасының алғашқы жылдары (1961-1989)

Рачан 1961 жылы Хорватия Социалистік Республикасында Югославия Коммунистер Лигасының хорваттық бөлімшесі (СХХ) мүшесі ретінде саясатқа қадам басты. Ол Славонский Брод гимназиясындағы коммунистік жастар ұйымының төрағасы болды. 1963 жылдан 1974 жылға дейін Югослав әлеуметтік зерттеулер институтында жұмыс істеді, онда жұмысшылардың өзін-өзі басқаруы тақырыбын зерттеді. 1972 жылы оның кәсіби саяси мансабы Хорватия коммунистер лигасының орталық комитетіне кіргеннен кейін басталды, себебі 1971 жылғы Хорватия көктеміне қатысқан алты чиновник қызметтен босатылғаннан кейін алты орын ашылған еді. Ол СХХ мәдениет комитетінің мүшесі және бас идеологиялық комиссары болды. 1982 жылдан 1986 жылға дейін Кумровецтегі «Жосип Броз Тито» саяси мектебінің директоры қызметін атқарды. 1986 жылы ол Белградтағы Югослав коммунистер лигасының президиумына СХХ өкілі ретінде сайланды. 1980-жылдардың соңында антибюрократиялық революция кезінде Милошевичті қолдаушылар мен оған қарсылар арасында шиеленіс күшейді. Сондықтан 1989 жылдың күзінде хорват коммунистері Рачанды СХХ төрағасы етіп сайлады, өйткені ол республика автономияларының құқықтарын қорғады, ал Милошевичтің жақтастары оларды жоюды қалады. Рачан 1990 жылдың қаңтар айының соңында өткен 14-ші СКЖ партия съезінде хорваттық делегацияны басқарды. Съезде Слободан Милошевичтің қолдаушылары басымдық танытты, ал словениялық және хорваттық делегациялар Югославияның саяси болашағы бойынша келісімге келуге тырысқанда үнемі жеңіліске ұшырады. Олардың ұсынған түрлі саяси реформалары мен Конституцияға енгізілген түзетулер, негізінен федерацияны орталықтандырмауға бағытталған, барлығы да қабылданбады. Ақырында словениялық делегация съезден шығып кеткенін мәлімдеді. Милошевич Рачанды қалуға көндіруге тырысты, бірақ Рачан словендерсіз коммунистік партияның болуы мүмкін емес деп жауап берді. Хорватиялық делегациясыз съезді қайтадан шақыру мүмкін болмады. (Адам Ле Бор: Милошевич)

Račan entered politics in the Socialist Republic of Croatia in 1961 as a member of the League of Communists of Croatia (SKH), the Croatian branch of the League of Communists of Yugoslavia (SKJ). He was president of the communist youth organization in the Slavonski Brod gymnasium. From 1963 to 1974 he worked for the Yugoslav institute of social research where he studied and researched the topic of Workers' self management. In 1972, his professional political career began when he entered the central committee of the Croatian league of communists after 6 seats were made available because those 6 previous officials were involved in the 1971 Croatian Spring. He was a member of the SKH culture committee and the head ideology commissioner. From 1982 to 1986, he was director of the "Josip Broz Tito" political school in Kumrovec. In 1986 he was elected to represent SKH in the presidency of the Yugoslav league of communists in Belgrade. In the late 1980s during the Anti bureaucratic revolution, tensions grew between pro Milošević and anti Milošević supporters so in autumn 1989 the Croatian communists elected Račan as the president of SKH because he defended the rights of republic autonomies which the Milošević establishment wanted to abolish. Račan led the Croatian delegation at the 14th SKJ party congress, held in late January 1990. The congress was dominated by Slobodan Milošević's supporters and the Slovenian and Croatian delegations were continuously outvoted in trying to reach a compromise on the political future of Yugoslavia, their proposals of various political reforms and amendments to the Constitution, aiming primarily on decentralizing the federation, all being rejected. Finally the Slovenian delegation declared that they were abandoning the congress. Milošević tried to persuade Račan to stay, but Račan replied that a communist party without the Slovenes was unacceptable. Without the Croatian delegation, it was impossible to reconvene the congress. (Adam Le Bor: Milošević)

Оппозиция жылдары (1990-1999)

Оның басшылығымен СХХ 1990 жылғы ақпанда өзін Демократиялық реформалар партиясы (СДП) деп қайта ұйымдастырды, содан кейін 1990 жылғы сайлауға СХДП ретінде қатысып, дауыстардың 26 пайызын алып, оңшыл Хорват демократиялық одалынан (ХДЗ) кейін екінші орынға шықты. 1990 жылғы сайлау науқаны барысында Рачан ХДЗ-ді "қауіпті ниеттер партиясы" деп атап, қызу пікір тудырды. Партиясы сайлауда жеңіліске ұшырағанымен, Сабордағы екінші ірі партия болып қалып, Рачан қазіргі Хорватия тарихындағы алғашқы Оппозиция жетекшісі ретінде саяси мансабын жалғастырды. Алайда, СХХ СДП бұрынғы беделін жоғалтты – мүшелерінің көп бөлігі, жоғары лауазымды шенеуніктер де бар, ХДЗ-ге өтті. Югославияның тарауы, этникалық сербтердің көтерілісі және 1991 жылы басталған соғыс хорват қоғамын одан бетер радикалдастырды. Мұндай жағдайларда Рачан Франьо Туджман билігіне қарсы тұрудың орнына партиясының сақталуына көбірек мән берді, тіпті Туджманның жұмысшыларға тиесілі кәсіпорындарды мемлекеттендіру және жекешелендіру сияқты кейбір даулы саясатын қабылдауға дайын болды. Осыған байланысты Рачан оппозиция жетекшісі қызметін Хорватиялық әлеуметтік-либералдық партиясының (HSLS) Дражен Будишаға табыстады. СДП 1992 жылғы кезекті сайлауда сайлау шегінен мүшкіл өткенімен, ең күшті социал-демократиялық күш ретінде бекітілді. 1994 жылы СДП Хорватияның ұсақ Социал-демократтары (СДХ) партиясын қосып алды және көп ұзамай ХСЛС қатарлы Туджманға балама болып табылатын екі ірі партияның біріне айналды. Сол жылы Хорватияның Социал-демократиялық әрекетінің (СДАХ) төрағасы Мико Трипало хорват саяси кеңістігіндегі барлық солшыл партиялардың коалициясын құруға тырысты, бірақ Рачан мен СДП бас комитеті бұл идеяны қабылдамады, соның салдарынан ірі солшыл партия болып қала берді. 1995 жылы тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін хорват сайлаушыларының назары әлеуметтік мәселелерге ауысты, осы жағдайда СДП басқа оппозициялық партиялардың, әсіресе әлеуметтік либералдардың, HSLS есебінен қолдауын нығайта бастады. Бұл 1995 жылғы кезекті сайлауда айқын көрінді. СДП 1997 жылғы Хорватия президенттік сайлауында екінші орынды алып, негізгі оппозициялық партия мәртебесіне ие болды.

Under his leadership, SKH re branded themselves as the Party of Democratic Reform ( or SDP) in February 1990 and then ran in the 1990 election as SKH SDP, winning 26 percent of the votes and coming in second behind the right wing Croatian Democratic Union (HDZ). During the 1990 election campaign, Račan stirred some controversy when he referred to HDZ as a "party of dangerous intentions". Although his party had lost the election, they remained the second largest party in the Sabor, and Račan thus continued his political career as the first Leader of the Opposition in the history of modern Croatia. SKH SDP, however, quickly became a shadow of its former self – a majority of its membership, including the highest ranking officials, defected to HDZ, while the breakup of Yugoslavia, the rebellion of ethnic Serbs and the ensuing war which broke out in 1991 further radicalised the Croatian public. In such circumstances, Račan was more concerned with the survival of his party rather than challenging Franjo Tuđman's rule, even if it meant tolerating some of Tuđman's more controversial policies, like the nationalisation of workers' owned enterprises and privatisation. In such circumstances, Račan gave up the opposition leader title to Dražen Budiša of the Croatian Social Liberal Party (HSLS). SDP then barely managed to pass the threshold in the following 1992 general election, but it did succeed in establishing itself as the strongest social democratic option. In 1994, SDP incorporated the minor Social Democrats of Croatia (SDH) party and soon became one of the two main alternatives to Tuđman, along with HSLS. The same year, Miko Tripalo, who was chairman of the Social Democratic Action of Croatia (SDAH) tried to force an all left party coalition on the Croatian political spectrum but Račan and the SDP head committee rejected the idea and thus later becoming the only major left party. Following the end of the war of independence in 1995, Croatian voters were becoming more concerned with social issues, and in such circumstances, SDP gradually began to consolidate support at the expense of other opposition parties, most notably the social liberals, HSLS. This became evident in the 1995 general elections. SDP finished second in the 1997 Croatian presidential election which gave them the status of the main opposition party.

Премьер-министр (20002003)

1998 жылдың тамызында Рачан мен Будиша коалициялық келісімге қол қойды және кейін 2000 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, HDZ-ді он жылдан кейін биліктен ығыстырды. Сайлаудан кейін Рачан Хорватияның премьер-министрі болды және СДП, HSLS, Хорват шаруалар партиясы (HSS), Либералды партия (LS), Хорват халық партиясы (HNS) және Истрия демократиялық жиналысы (IDS) министрлерімен алты партиялық орталық-солшыл үкімет құрды. Рачан, жаңадан сайланған президент Стьепан Мессич сияқты, бастапқыда Хорватияның авторитарлық және ұлтшыл өткелімен үзілісті бейнелейтін жаңа реформатор көшбасшы ретінде қабылданды. Демократ болғанымен, Рачан қазіргі Хорватия тарихындағы алғашқы коалиция – алты партиядан тұратын үкіметті басқаруда тиімсіз болды. Оның басқару стилі, кейде "Odlučno možda" ("Шерек жағдайда мүмкін") деп аталды, үкіметін фракциялық күреспен қиындыққа салды. Рачан үкіметтің не істеу керектігін толыққанды жүзеге асыру мүмкіндігін шектейтін келісімге келуге мәжбүр болды. Рачан 2000 жылғы Хорватия президенттік сайлауында негізгі коалициялық серігі Будиша жеңілген кезде қиындықтарға тап болды. Бұл Будишаның үкіметтегі маңызды рөлінен айырылып, оны ренжітіп, проблема тудырды. Бұл Будишамен бұрылысқа әкелді, ол Хорват армиясының генералдарына қатысты ХХІІІ-нің айыптауларын қарастыруда ұлттық көзқарас ұстанды. Бұл дау үкіметтің басқа мәселелеріне де әсер ете бастады. IDS 2001 жылдың маусым айында коалициядан бірінші болып шықты. Рачан 2002 жылдың 5 шілдесінде коалициялық серігі HSLS бірлесіп иелік ететін Кршко атом электр станциясының мәртебесі туралы маңызды келісімді ратификациялауға кедергі келтіргеннен кейін ресми түрде отставкаға кетті. Бұл партияның екіге бөлінуіне әкелді, HSLS-тің негізгі фракциясы биліктегі коалициядан шығып, екінші фракция LIBRA деп аталатын жаңа партия құрды, ол үкіметте қалуды таңдады. Бұл Рачанға 2003 жылғы келесі сайлауға дейін билікте қалатын сәл өзгертілген үкімет құруға мүмкіндік берді. Рачанның ең үлкен жетістіктері сыртқы саясат саласында болды. Ол Хорватияны Туджман дәуіріндегі жартылай оқшауланудан алып шығып, елді Еуропалық Одаққа қатысу жолына қойды. Премьер-министр болған кезінде Хорватия Конституциясына түзетулер енгізіліп, Хорватия жартылай президенттік жүйеден парламенттік демократияға айналды және парламент пен премьер-министрге көбірек билік берілді. Басқа нәрселермен қатар, Рачан үкімет жұмысын "ашық есік күні" арқылы халыққа ашты және үнемі баспасөз конференцияларын өткізді, бұл бұрынғы үкіметтердің көп бөлігі бұқаралық ақпарат құралдарының назарынан қашуға тырысқандарымен қатысты. Рачан 2002 жылы Австрияның Блейбург қаласына барып, Блейбург репатриациясының жылдық еске алу рәсіміне қатысты. Оның билік ету кезеңінде Хорватияның экономикасы да өзгерді. Батысқа ашылу жаңа капитал ағынын әкелді, бұл Хорватияның ЖІӨ өсуіне көмектесті, ол Рачан үкіметінің жылдарында жылына шамамен 5% құрады – бұл бұрынғы жылдармен салыстырғанда жоғары көрсеткіш. Үкімет сондай-ақ мемлекеттік және үкіметтік секторларда бірқатар реформалар жүргізіп, қолжетімді тұрғын үй бағдарламасы және екі ірі қаланы байланыстыратын А1 тасжолының құрылысы сияқты ірі құрылыс жобаларын бастады. Осы кезеңде Рачан Хорватия мен көрші Сербия және басқа да бұрынғы Югославия республикалары арасындағы ажырымды жазып бастады. Ол сондай-ақ сол кездегі ХХІІІ тергеулеріне байланысты көптеген сынға ұшырады. Оңшыл саяси спектрде оны патриоттық емес және ұлттық мүдделерге сатқын деп айыптады, ал либералды-солшыл спектрде оңшыл экстремизммен күресте жеткілікті іс-қимыл жасамағаны және туджманизацияны қамтамасыз етуде аз жұмыс істегені үшін кінәлады. 2001 жылдың ақпан айында ол сол кезде қашып кеткен Мирко Норакқа қатысты ХХІІІ айыптау актісі шыққанда үлкен қоғамдық наразылыққа ұшырады. Оқиғаның ең басты шамасы 100 мың адам Сплит Риваға үкіметке қарсы наразылық білдіру үшін келген кезде болды. Рачан Карла Дель Понтемен келісім жасасқаннан кейін оқиға тынышталды, бұл Норактың Хорватияда сотталатынына кепілдік берді. 2001 жылдың шілдесінде Анте Готовинаға айыптау актісі шығарылды, бірақ Рачан оны қабылдауды кейінге қалдырды, өйткені ол айыптау актісінің кейбір бөліктері қате жазылған және Хорватияның Тәуелсіздік соғысына қатысты жағымсыз деп санады. Готовина сол кезде тұтқындалмағандықтан немесе тіпті қадағалау астында болмағандықтан, ол 2005 жылы тұтқындалғанға дейін сүргінге қашып кетті. Бұл Хорватияның ЕО-мен келіссөздер процесіне ауыр соққы болды. Соңғы маңызды ХХІІІ жанжалы 2002 жылдың қыркүйегінде Янко Бобеткоға қатысты айыптау актісі шыққанда болды. Бобетко сол кезде нашар денсаулық жағдайында болғандықтан, ол үйінен шығудан бас тартып, өзін қарулы адамдармен қоршады. Рачан Бобетко Гаагаға тасымалдау кезінде қайтыс болса, бұл оңшыл халық арасында ұлттық тәртіпсіздікке әкелуінен қорқады. Рачан айыптауды қабылдамады және Хорватия сол кезде халықаралық оқшаулану қаупіне тап болды. Рачан Бобеткомен үйінен шығып, ауруханаға баруға көндірді. Жағдай 2003 жылдың сәуір айына дейін, Бобетко қайтыс болғанға дейін шиеленісті болды. Оның қайтысынан кейін айыптау алынып тасталды және Хорватия келіссөздерді жалғастырды. Рачан 2001 жылы Пиран шығанағына қатысты Словениямен жасаған ратификация келісімі үшін де сынға ұшырады. Рачан ЕО келіссөздері үшін қажет болғандықтан Словениямен қарым-қатынасты жақсартуға тырысты, сондықтан ол Словенияға шығанақтың 80% аумағын және халықаралық суларда шығу құқығын берген келісім жасады, бірақ Хорватия Италиямен шекараны сақтап қалды. Келісім сол кездегі парламент спикері Златко Томчич айтқандай, Slobodna Dalmacija газетінде жаңа шығанақ картасы шыққанша Словенияға қанша аумақ берілгенін білмеді. Келісім кейіннен қабылданбады және премьер-министр қол қоймады, сондықтан ол іске аспады.

In August 1998, Račan and Budiša signed a coalition agreement and later won the 2000 elections, dislodging HDZ from power after a decade. Following the election, Račan became Prime Minister of Croatia and formed a six party centre left government with ministers from SDP, HSLS, the Croatian Peasant Party (HSS), the Liberal Party (LS), the Croatian People's Party (HNS), and the Istrian Democratic Assembly (IDS). Račan, like the newly elected president Stjepan Mesić, was initially hailed as a new, reformist leader who would symbolize the break with Croatia's authoritarian and nationalist past. While a democrat, Račan was, however, inefficient in running a government comprising six parties, the first coalition in modern Croatian history. His style of governance, sometimes described by the phrase "Odlučno možda" ("Decisively maybe" in English), plagued his government with factional struggles. Račan had to adopt a compromise making attitude which limited the government's ability to commit fully to what should be done. Račan faced problems when his main coalition partner Budiša lost in the 2000 Croatian presidential election. This made Budiša lose any significant role in the government so he became frustrated and started making trouble. This led to the break up with Budiša who took a more nationalist approach to dealing with the issues of ICTY indictments against Croatian Army generals. This rift began to affect Račan's government on other issues. IDS was the first to leave the coalition in June 2001. Račan formally resigned on 5 July 2002, after their coalition partner HSLS obstructed the ratification of a vital agreement with Slovenia on the status of the co owned Krško Nuclear Power Plant. This led to a party split which saw the main faction of HSLS leave the ruling coalition and a dissenting faction which formed a new party called LIBRA which opted to stay in the government. This enabled Račan to form a slightly modified government that would remain in power until the next elections in 2003. Račan's best achievements were in foreign policy. He successfully brought Croatia out of the semi isolation of the Tuđman era and set the country on the road towards membership of the European Union. During his term as prime minister, the Constitution of Croatia was amended, turning Croatia from a semi presidential system to a parliamentary democracy and granting more power to the parliament and prime minister. Among other things, Račan opened up the government's workings to the public with an "open doors day" at the government and scheduled regular press conferences, which was in sharp contrast to previous governments who for the most part shunned media attention. Račan visited Bleiburg, Austria, in 2002 and attended the annual commemoration of the Bleiburg repatriations. During his term in office, Croatia also changed economically. The opening to the West brought fresh inflows of capital which helped jump start Croatia's GDP growth, amounting to around 5% per year during the years of the Račan government – high compared to previous years. The government also undertook a series of reforms in the public and government sectors and started large building projects, such as an affordable housing program and the construction of the A1 highway connecting the two biggest cities Zagreb and Split, which had been long desired due to its importance for tourism. During this period, Račan also began to heal the rifts between Croatia and its neighbour Serbia and other former Yugoslav republics. He also endured much criticism during that time when it came to the ICTY investigations. On the right wing political spectrum he was attacked as being non patriotic and a traitor to the national interests while on the liberal left spectrum he was accused of not doing enough in fighting right wing extremism and doing little on ensuring de Tudjmanisation. In February 2001, he faced a massive public uproar when the indictment from ICTY came for Mirko Norac, who at the time was a runaway. The incident came to a peak when 100,000 people came to protest on the Split Riva against the government and a fear of a Coup d'état was at stake. The incident was calmed down when Račan made a deal with Carla Del Ponte which assured that Norac would be prosecuted in Croatia. In July 2001, came the indictment for Ante Gotovina but Račan delayed accepting it because he felt that some parts of the indictment were wrongly written and negative about the Croatian War of Independence. Since Gotovina was not arrested or even under surveillance during that time, he made his escape to exile which lasted until his arrest in 2005. It was a heavy blow in the Croatian negotiations process with the EU. The last major ICTY scandal happened in September 2002 when the indictment for Janko Bobetko came. Bobetko at the time was in a bad health condition, so he refused to leave his home and surrounded himself with armed people. Račan was afraid that if Bobetko died during the transport to The Hague, it would cause a national riot with the right wing population. Račan rejected the indictment and Croatia faced a risk of international isolation at that point. Račan persuaded Bobetko to leave his house and go to the hospital. The situation was tense until April 2003 when Bobetko died. After his death, the indictment was dropped and Croatia continued with the negotiations. Račan was also criticized for his ratification agreement with Slovenia over the Gulf of Piran in 2001. Račan attempted to improve relations with Slovenia which were needed for the EU negotiations so he made an agreement which gave Slovenia 80% of the gulf territory and an exit in international waters but Croatia would still have the border with Italy. The agreement was heavily attacked by the public and the parliament speaker at the time, Zlatko Tomčić, claims that he did not know how much territory was given to Slovenia until the new gulf map came out in the newspaper Slobodna Dalmacija. The agreement was later rejected and not signed by the prime minister so it never came to a realization.

Оппозицияға қайта оралды (2003-2006)

Рачанның солшыл орталық коалициясы 2003 жылғы қарашада өткен сайлаудан кейін парламентте көпшілігін жоғалтты. СДП бұрынғы сайлаулардағыдай үлкен коалиция құрмады, бұл оларға дауыс жоғалтуына себеп болды. ХСС жеке өзі сайлауға қатысып, сайлауда жеңіске жеткен партияға қосылуға шешім қабылдады. Бұл шешім олар үшін өте жағымсыз салдарға әкелді. Рачан HNS-пен коалиция құруды белгісіз себептермен қабылдамады, бұл да қателік болды. Рачан сайлау қорытындысы жарияланғаннан кейін көп ұзамай жеңілісті мойындады. Бұрынғы коалициялық серіктестері оның жеңілісті осылай ерте мойындағанына наразылық білдірді, себебі олар тағы бір үлкен коалиция құруға тырыса алады деп ойлады. Бірақ Рачан мұның мүмкін емес екенін, тіпті болған жағдайда да мұндай үлкен коалицияда тұрақтылық болмайтынын айтты. Ол 23 желтоқсан 2003 жылы Хорватия Парламенті оның орнын басатын Иво Санадерді (ХДЗ) осы лауазымға бекіткен кезде премьер-министр қызметінен ресми түрде кетті. 4 сәуірде жүргізілген тексерулер оның миында метастаздар бар екенін көрсетті. 2007 жылғы 12 сәуірде оның жағдайы оң иығындағы қатерлі ісікті жоюға жасалған бірнеше хирургиялық операциядан кейін туындаған асқынулар салдарынан "өте ауыр" деп сипатталды. Сол күні Загреб радиостанциясы Radio 101 "партия ішіндегі екі дереккөзден алынған ресми емес ақпаратқа" сүйене отырып, оның қайтыс болғаны туралы бұрыс хабарлады, бірақ СДП өкілдері бұл ақпаратты жоққа шығарды. Кейін оның жағдайының ауыр екені, сөйлей алмайтыны және күшті дәрілік седацияда екені хабарланды. 29 сәуір 2007 жылы таңғы сағат 3:05-те Ивица Рачан Загреб клиникалық ауруханасында қайтыс болды. Қайтыс болу себебі – миына тараған бүйрек қатерлі ісігі болды. Ол 2 мамырда Мирогой зиратындағы крематорийде жерленді. Оның тілегі бойынша, қанағаттанған он екі жақын досы мен отбасы мүшелері (әйелі мен екі ұлы қоса) ғана қатысты. СДП Лисинский концерт залында жеке еске алу шарасын ұйымдастырды, онда президент, премьер-министр, көптеген басқа да лауазымды тұлғалар мен партия мүшелері қатысты. Рачанның ауруының үш айы бойы хорват БАҚ оның жағдайы туралы үнемі хабарлады, себебі бұл мәселеге қоғамдық қызығушылық өте жоғары болды. Рачан өзінің ауруын жариялағаннан кейін көпшілік алдында пайда болған жоқ, бірақ БАҚ-қа СДП өкілдері арқылы үнемі ақпарат беріліп отырды. Бұл Хорватияда бұрын-соңды болмаған жағдай еді, әсіресе марқұм президент Туджманның өлімімен салыстырғанда, оның ауруының егжей-тегжейі құпия сақталған болатын. Рачан партия басшысы лауазымынан кеткен кезде, ол өзінің ізбасарына қатысты ешқандай пікір білдірмеді, керісінше, партия мүшелері жаңа басшыны сайлайтын сайлау съезін өткізуді сұрады. 2007 жылғы қарашада өтетін сайлауға байланысты бұл партияның сайлау нәтижелеріне әсер етеді деп күтілді.

Račan's centre left coalition lost its majority in parliament following the November 2003 election. SDP did not create a big coalition like in the previous elections which cost them the votes. HSS decided to go alone and join the party which won the elections. Those tactics proved to be devastating for them. The coalition with HNS was rejected by Račan for reasons unknown which also proved to be a mistake. Račan conceded the defeat soon after election results were announced. His former coalition partners attacked him for conceding victory so early because they thought that they could try to enforce another great coalition but Račan said that it was unlikely to happen and even if it would happen, there would be no stability in such a great gathering. He officially ceased to be prime minister on 23 December 2003 when the Croatian Parliament approved his successor, Ivo Sanader of the HDZ, to take up that post. On 4 April it was announced that tests showed metastases in his brain. On the morning of 12 April 2007, his condition was described as "critical" due to complications which occurred after he had a couple of surgical procedures to remove the cancer in his right shoulder. That same day, Zagreb radio station Radio 101 wrongly reported his death based on "unofficial information from two sources within the party", but SDP officials denied this. After that, he was reported to be in a critical condition, unable to communicate and under heavy sedation. On 29 April 2007 at 3:05 am, Ivica Račan died at the Clinical Hospital Centre Zagreb. The reported cause of death was kidney cancer that had spread to his brain. He was buried on 2 May, at the Mirogoj Cemetery crematory. Per his request, only twelve closest friends and members of the family (including wife and both sons) were present. A separate commemoration was organized by SDP at the Lisinski Concert Hall, which was attended by the president, prime minister, a host of other dignitaries and many party members. Throughout the three months of Račan's illness, the Croatian media regularly reported on his status due to the huge public interest. Račan himself made no public appearances after the day he announced his illness, but the media was regularly informed through SDP's spokespeople. This was a situation previously unknown in Croatia, particularly in comparison to the death of the late President Tuđman, when the details of his illness had been well guarded. When Račan resigned as the party leader, he made no indication as to his preference for his successor but instead requested that an election convention be held, where the new leader would be elected by the party membership. Because of the upcoming November 2007 election, this was widely speculated to be relevant for party's poll results.

Жеке өмір

Рачан үш рет үйленген және бірінші некесінен Иван және Зоран есімді екі ұлы болды. Оның бірінші әйелі Агата Шпишич Хорватия Конституциялық сотының судьясы болды. Оның екінші әйелі Елена Ненадич 1980-ші жылдары Кумровце саяси мектебінде кітапханашы қызметін атқарды, ал үшінші әйелі Дияна Плештина Огайо штатындағы Вустер колледжінде саяси ғылым профессоры болды. Ол өзін агностик деп жариялады.