Кіріспе

Американдық журналист (1897–1969)

Эндрю Рассел Пирсон (13 желтоқсан 1897 – 1 қыркүйек 1969) – американдық колоннашы, «Вашингтон Мерри Го Раунд» атты синдикаттық газет бағанымен әйгілі болған. Ол сонымен қатар NBC радиосында «Дрю Пирсон пікірлері» деген бағдарлама жүргізді. Ол сенаторлар, министрлер кабинетінің мүшелері, генералдар және АҚШ президенттері сияқты жоғары лауазымды саясаткерлермен қарым-қатынас жасау тәсілімен танымал еді.

Ерте өмір және мансап

Пирсон Иллинойс штатының Эванстон қаласында, квакер ата-анасы – Норт-Уэстерн университетінің ағылшын тілі профессоры Пол Мартин Пирсон мен Эдна Рейчел Вулф Пирсон отбасында дүниеге келді. Пирсон 6 жасқа толғанда, оның әкесі Свартмор колледжінің профессорлық құрамына қоғамдық сөйлеу профессоры ретінде қабылданып, отбасы Пенсильвания штатына көшіп, сол кезде колледжке байланысты болған Достар қоғамына қосылды. Пирсон Филипс Эксетер академиясында білім алғаннан кейін 1915 жылдан 1919 жылға дейін Свартморда оқыды, онда ол студенттік газетті – «Фениксті» редакциялады. 1919 жылдан 1921 жылға дейін Пирсон Америкалық Достар қызмет комитетінде жұмыс істеп, сол кезде Сербияның құрамында болған Печ қаласында соғыстан кейінгі қайта құру жұмыстарын басқарды. 1921-1922 жылдары Пенсильвания университетінде география пәнінен лекция оқыды. 1923 жылы Пирсон Жапония, Қытай, Жаңа Зеландия, Австралия, Үндістан және Сербияға саяхат жасап, бірнеше газетті өзінің саяхаттары туралы мақалалар сатып алуға көндірді. Ол сондай-ақ Американың «Дүниежүзілік синдикатынан» «Еуропаның он екі ең ұлы адамы» атты сұхбаттар жинағын жасауға тапсырыс алды. 1924 жылы Колумбия университетінде өнеркәсіптік географиядан сабақ берді. 1925 жылдан 1928 жылға дейін Пирсон халықаралық оқиғалар туралы, соның ішінде Қытайдағы ереуілдер, Женевадағы теңіздік конференция, Гаванадағы Панамерикандық конференция және Парижде Келлог-Бриан пактісіне қол қою туралы хабарлар жасауды жалғастырды. 1929 жылы «The Baltimore Sun» газетінің Вашингтондағы тілшісі болды. Бірақ 1931 және 1932 жылдары Роберт С. Алленмен бірге ол «Вашингтон Мерри Го Раунд» және оның жалғасын жасырын түрде жариялады. «Сан» газеті Пирсонның осы кітаптардың авторлары екенін білгенде, оны дереу жұмыстан шығарды. 1932 жылдың соңында Пирсон мен Аллен «Вашингтон Мерри Го Раунд» бағанасын тарату үшін Scripps-Howard синдикаты, United Features компаниясымен келісімшарт жасады. Ол алғаш рет Элеонора «Сисси» Паттерсонның «Вашингтон геральдында» 1932 жылдың 17 қарашасында жарық көрді. Бірақ Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс күшейген кезде Пирсонның Паттерсон мен «Геральдтың» оқшауланған ұстанымына қарсы Франклин Д. Рузвельттің ықпалды қолдауы Пирсон мен Алленнің «Геральдпен» келісімшартын аяусыз бұзуға әкелді. 1941 жылы «The Washington Post» «Вашингтон Мерри Го Раунд» келісімшартын қабылдады.

Радио, кино және басқа да ақпарат құралдары

1935 жылдан 1936 жылға дейін Аллен мен Пирсон «Mutual Broadcasting System» радиоарнасында аптасына екі рет 15 минуттық бағдарлама таратты. Олар 1939–1940 жылдары 30 минуттық музыка және жаңалықтар шоуы «Американы тыңдаңыз» бағдарламасын жалғастырды, бұл серіктестік 1941 жылы аяқталды. Олар сонымен қатар 1939 жылдан 1943 жылға дейін Джек Спарлинг, ал 1943 жылдан бастап Аль Пластино салған «Хеп Хоппер, Вашингтон тілшісі» комиксін жазды. Пирсон 1941 жылдан 1953 жылға дейін NBC арнасында «Дрю Пирсон пікірлері» бағдарламасын әртүрлі демеушілермен (Serutan, Nutrex, Lee Hats, Adam Hats) жүргізді. Оның пікірлері 1968 жылға дейін қазір тоқтатылған «Intermountain Network» желісінде таратылды. Радиодан басқа, Пирсон Голливудтың бірнеше фильмінде ойнады, мысалы, RKO-ның 1945 жылғы пропагандалық фильмі «Шығыстан келген сатқындық» және 1951 жылғы ғылыми-фантастикалық фильмі «Жер тоқтаған күн». Алғашқы фильмде Пирсон жапон-американдықтардың жапондық конспирацияға қатысы бар екенін айыптаған мәлімдемеге сілтеме жасады, олар тыңшылық және терроризм актілеріне қатысқан деген күдік болды. Фильм 1943 жылы Алан Хайндтың «Шығыстан келген сатқындық: Америкадағы жапон тыңшыларының ішкі тарихы» атты бестселлер кітабы негізінде түсірілді. Сонымен қатар, Пирсон «Өзен арғы жағындағы қала» (1949) фильмінде өзінің ролінде ойнады. Соңғы фильмде Пирсон (өзін-өзі ойнайды) – Вашингтон шетелдік келуші Клаату қашып кеткеннен қорқып, әріптестерінің тудырған үрей мен паранойяға қарсы бейбітшілік пен сабырға шақыратын жалғыз журналист. 1952 және 1953 жылдары Пирсон ABC және DuMont телеарналарында «The Drew Pearson Show» бағдарламасын жүргізді. 1950 жылдың 8 қаңтарында CBS радиосының «The Jack Benny Program» бағдарламасында Пирсон әйгілі әзілдің ортасында болды. Жариялаушы Дон Уилсон Джек Дрю Пирсонның бағдарламасында жаңа костюм сатып алғанын естігенін айтқысы болған, бірақ Пирсонның атын қате айтты: «Дриар Пусон». Кейінірек бағдарламада Бенни комедиялық актер Фрэнк Нельсоннан қақпашы ма деп сұрады. Нельсон бағдарлама жазушылары оған жасырын берген сөзге жауап берді: «Сендер мені кім деп ойлайсыңдар? Дриар Пусон?» деді.

"Вашингтонның ойын-сауық алаңы"

"Merry Go Round" бағаны Пирсонның 1931 жылы "Washington Merry Go Round" кітабын анонимді түрде жариялағаннан кейін пайда болды. Кітап "The Christian Science Monitor" газетінің Вашингтон бюросының басшысы Роберт Алленмен бірлесіп жазылған еді. Бұл кітап сол кездегі журналистика кодексіне қарсы келген, қоғамдық өмірдегі маңызды тұлғаларға қатысты сенсациялық ақпараттарды жинақтаған туынды болды. 1932 жылы "Көңілділік жалғасуда" атты екінші кітап жарық көрді. Олардың баспагерлер екені анықталғаннан кейін лауазымдарынан кетуге мәжбүр болса да, кітаптарының сәттілігі Пирсон мен Алленге сол жылы "Merry Go Round" атты синдикаттық бағанының авторлары болуға мүмкіндік берді. Сондай-ақ 1932 жылы кітаптың түпнұсқасы Джеймс Круздың режиссерлігімен, Ли Трейси мен Констанс Каммингстің қатысуымен "Washington Merry Go Round" деген атпен Columbia Pictures студиясымен фильмге түсірілді. Бір кездегі серігі Джек Андерсонның айтуынша, Пирсон журналистиканы қоғамдық мүддеге қарсы әрекет ететін деп санайтындарға қарсы күресу құралы ретінде қарастырған. Ол өзінің принциптерін пайдадан жоғары қоятын адам ретінде танымал болды. Қорлаудан сақтандыруға ие болмаған немесе өзіне қарсы қорлау істерін қаржыландыру үшін синдикатының қолдауын алмаған Пирсонның журналистикасы салдарынан оған қарсы 120-дан астам қорлау ісі қозғалды. Алайда, ол тек бір сот ісінде ғана төлемақы төлеуге мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пирсонның бағанында ғана емес, сонымен қатар Рузвельт әкімшілігінің соғыс жүргізу саясатын, әсіресе Иосиф Сталин мен Кеңес Одағына қатысты АҚШ-тың сыртқы саясатын сынады. Кеңес Одағының нацистік Германияға қарсы күресін қолдаған Пирсон 1943 жылы одақтас әскерлерінен Еуропада екінші майдан ашуды талап етті. Оның талаптары орындалмаған соң, ол Мемлекеттік хатшы Корделл Халл, Джеймс Данн және басқа да Мемлекеттік департаменттің қызметкерлерін ашық сынады, оларды Кеңес Одағын жек көрумен айыптады. Пирсонның бір бағанында Мемлекеттік хатшы Халл мен оның орынбасарларын "Ресейді ақ қанға құйдыру" саясатын жүргізуде айыптағаннан кейін, президент Рузвельт баспасөз мәслихатын өткізіп, Пирсонды "бастан аяғына дейін" жалған мәлімдемелер жариялағанын, Біріккен Ұлттар Ұйымының бірлігіне нұқсан келтіргенін және өз еліне қарсы жаман ниетті әрекет жасағанын айыптады. Президент сөзін Пирсонды "созбен өтірік айтушы" деп атап аяқтады. Пирсон 1943 жылы генерал Джордж С. Паттонның солдат Чарльз Кулды шапалақтап ұрғанын алғашқы болып хабарлады. Бұл Паттонның шапалақтап ұрған екі оқиғаның біріншісі болды. Паттон жауынгерлік стресс реакциясының бар екенін мойындамай, әскери госпитальдарда тексеруден өткен солдаттарды ұрып-соғып, қорлаған. Одақтас штабы Паттонға ресми сөгіс немесе далалық командалықтан шеттетілгені туралы хабарлама жоқ екенін, бірақ Паттонның солдатты қолғаппен шапалақтап ұрғанын растады. Паттонды қайта шақырып, үйге қайтару туралы талаптар Конгресте, сондай-ақ елдің әртүрлі газеттерінде жарияланған мақалалар мен редакциялық материалдарда көтерілді. Алайда, қоғамдық пікір көбінесе Паттонға жағымды болды. Паттон кейіннен басқа қызметке ауыстырылып, мансабының өсуі баяулағанмен, қызметтен босатылмады және Еуропа театрында қызметін жалғастырды, онда ол кейіннен АҚШ-тың үшінші армиясына қолбасшылық етті. Пирсонның хабарламасы және Паттонның осы әрекеттері туралы мақаласы соғыс министрі Генри Л. Стимсонның күмәнін оятып, ол армия генералы Джозеф Т. Макнарниден "Соғыс департаментіне инспектор жіберіп, ақпаратты кімдер ақтарып жатқанын тексеруді" сұрады. "Пирсонның мақалаларының үштен екі бөлігі жалған, бірақ оларда шындықтың бір тұқымы бар, оны біреу берген болуы керек". Пирсон генерал Дуглас Макартурдың өзінің мансабына көтерілуі үшін үгіт-насихат жүргізіп жатқанын хабарлағаннан кейін, Макартур Пирсонды жала жабу үшін сотқа берді, бірақ Пирсон Макартурдың өзінің еуразиялық сүйіктісі Изабел Розарио Куперге жазған махаббат хаттарын жариялаумен қорқытқаннан кейін істі тастады.

Соғыстан кейінгі тергеулер

1946 жылдың ақпан айында Пирсон атом бомбасы туралы құпия ақпаратты берген кеңес тыңшыларының канадалық желісінің бар екендігін ашты және бұл тыңшылық скандалы АҚШ-қа да таралуы мүмкін екенін айтты. АҚШ үкіметі бұл жаңалықты бірнеше ай бойы құпия сақтады, бірақ Пирсон радио хабарлары арқылы осы оқиғаны жариялады. Тарихшы Эми Найттың сөзінше, АҚШ халқының пікірін Кеңес Одағына қарсы бұруды көздеген үкіметтік шенеунік, тіпті ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер оған ақпарат берген болуы мүмкін. Пирсон 1948 жылы Нью-Джерси конгрессмені Джон Парнелл Томас, Америкаға қарсы қызмет жөніндегі Палата комитетінің төрағасының қызметтен шеттелуіне де ықпал етті. Пирсонның бағанасында жарияланған мәліметтерден кейін Томас тергелді және кейіннен АҚШ үкіметін алаяқтауға қатысқаны үшін сотталды. Ол ешқашан жұмыс істемеген достарын жұмысқа алып, олардың жалақысын жеке шоттарына аударған. Пирсон сенатор Джозеф Маккартидің әрекеттеріне және Конгрестің үкімет пен БАҚ-та кеңестік және коммунистік ықпалды тексеруге жасаған басқа да тырыстарына қатысты қарсы болды, сондай-ақ сенатор Маккарти мен Палата комитетінің айыптауларын қызу түрде сынады. 1948 жылдың мамырында Пирсон Престон Такер мен оның «Такер Корпорациясының» бизнес ахуалы туралы хабарлаған журналистердің қатарында болды. Тыйым салу дәуірінде полиция қызметкері болған Такер өзінің күшімен автокөлік дизайнері мен кәсіпкер атанды. Ол машиналарын жобалау және қауіпсіздігін қамтамасыз ету жоспарларын қаржыландыруға тырысып, «әдеттен тыс тәсілдермен ақша жинауға тырысты, соның ішінде әлі жоқ машинаға дилерлік құқықтарды сату да бар еді». 1947 жылы АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) және Әділет министрлігі бұл істі тергей бастағанда, оның алғашқы жылдық есебі, ол бастапқыда ұсынудан бас тартқан, 5 651 208 долларлық тапшылықты көрсетті. Такер соңғы тергеу туралы жаңалықты газеттерге жариялап, толық беттік жарнама берді: «Менің серіктестерім, өзім және «Такер Корпорациясы» бірнеше рет тергелдік. Енді тағы да тергелдік». Алдамшылық айыптарынан ақталғанына қарамастан, 1950 жылы Такердің фирмасы банкротқа ұшырады.

Джеймс Форрестал

Дрю Пирсон және Уолтер Винчелл сияқты журналистер АҚШ қорғаныс министрі Джеймс В. Форресталға қатысты жасаған сыни есептері үшін сынға ұшырады. Президент Гарри С. Трумэн отставкаға кетуге мәжбүрлеген Форрестал Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз ауруханасының психиатриялық клиникасында болғанда өзін-өзі өлтірді. Өзін-өзі өлтіруден кейін оның медициналық қызмет көрсетудегі даулы мәселелерін анықтау мақсатында тергеу жүргізілді. Бұрын өмірін құртуға тырысқан оқиға туралы дәрігерлеріне айтқан Форресталға натрий амиталмен ем жасалды. Осы емнен кейін бірнеше апта өткен соң инсулин шок терапиясы қолданылды. Екі емнің де салдары күшті реакцияларға әкелді: "Осы уақыттан бастап, таңғы астан бұрын он бірлік инсулин, түстен бұрын тағы он бірлік инсулин берілді, сондай-ақ түстен кейін және кешке қосымша тамақтандыру жүргізілді". Оның ұйқысыздығын басу үшін тыныштандыратын дәрілер қолданылды. Тергеу барысында Форресталдың дәрігерлері пациенттің өмірін құрту кезінде бас психиатр неліктен ауруханадан тыс болғанын және пациентке қойылған көптеген шектеулер неліктен алынып тасталғанын түсіндіруге тиіс болды. Басқа сұрақтар жоғары өзін-өзі өлтіру қаупі бар пациенттің осы аурухана мұнарасының он алтыншы қабатындағы бөлмеге орналастырылуымен байланысты болды. Бас психиатр әріптесінің алаңдаушылығын жеткізді: "Кең таралған жариялық, егер осындай медициналық проблеманы шешу кезінде қажетті тәуекелдер мен қауіп-қатерлерді толық түсінбесе, Әскери-теңіз психиатриясының сапасына нұқсан келтіруі мүмкін". Оның қорытындысы Форресталдың қиын қызметтік міндеттерінен шаршағаны және қызметтен шеттетілуінен зардап шеккені болды. Өзін-өзі өлтіру түндегі оқиғаны қысқаша баяндауға екінші мүмкіндік сұраған ол, енді ғана кейбір БАҚ есептері пациентінің көңіл-күйіне кері әсер ететінін айтты. Тергеу соңында АҚШ Әскери-теңіз ауруханасы мен оның қызметкерлері күдіктен тазаланып, оның дәрігерлері мен бөлімшелері Форресталдың өліміне жауапты емес екені мәлімделді.

Сенатор Маккартиге қарсы сөйлеу

1950 жылы Пирсон сенатор Джозеф Маккартиге қарсы бағандар сериясын бастады, себебі Маккарти Мемлекеттік департаментте американдық коммунистік партияның мүшелері болып саналатын 205 адамның тізімі бар екенін мәлімдеді. Қызығы, Пирсон өзінің әріптесі Джек Андерсон арқылы Маккартиді басқа саясаткерлер туралы ақпарат алу үшін құпия көз ретінде пайдаланған. Пирсон Маккартидің ашқандарын өзінің бағандарында бір ерекшелікпен қолданды – Маккарти мен оның командасы анықтаған АҚШ үкіметінде жұмыс істейтін күдікті коммунистер туралы материалдар. Карр 1943 жылы Америкаға қарсы қызмет жөніндегі комиссияда коммунистік газет «The Daily Worker»-де екі жыл жұмыс істегені анықталды. Жауап ретінде Пирсон Каррдің тегін бейсбол ойындарына қатысу үшін ғана «Daily Worker»-ге қосылғанын мәлімдеді. Карр «Daily Worker» үшін «Янки» командасының үйдегі ойындарын жариялаған, бұл газет спорт жанкүйерлерімен танымал емес еді, бірақ оның басқа қызметтері сол кезде белгісіз қалды. Бірақ бірнеше жылдан кейін ФБР-дің 1944 жылғы маусымдағы «Венона» шифрын ашу арқылы Каррдың НКВД үшін ақпарат көзі болғаны белгілі болды. Пирсонның тағы бір қызметкері Эндрю Ольдер, оның әйелімен бірге, 1951 жылы Сенаттың ішкі қауіпсіздік жөніндегі кіші комитеті алдындағы куәлігінде коммунистік партияның мүшесі ретінде танылды. Ольдердің қарындасы Джулия Ольдер де Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасады деген күдік туды. 1950 жылдың желтоқсан айында Маккарти мен Пирсон Вашингтондағы Сулгрейв клубында физикалық төбелес жасады. Кейін Пирсон төбелесте алған жарақаттары үшін Маккартиді сотқа берді, ол Пирсонның айтуынша, «мойнынан ұсталып, шатқабына тебілген». Келесі айда Маккарти Сенатта сөйлеген сөзінде Пирсонды «коммунистердің құралы» деп атады. 1953 жылдың қазан айында сенатор Маккарти әскерге коммунистік идеологияның енуін тергеуді бастады. Маккартидің армия министрі Роберт Стивенстің беделін түсіруге жасаған әрекеті президент Дуайт Эйзенхауэрді ашуландырды, ол Армия департаментіне Маккартиге қарсы болған журналистерге оның зиянды ақпаратын беруді бұйырды. 1952 жылдың 15 желтоқсанында Пирсон Эйзенхауэрдің командасымен бірлесіп, Маккарти туралы ақпаратты жариялап, оған ауыр соққы берді.

Өлім және мұра

1969 жылы Вашингтон қаласында Пирсон жүрек талмасынан қайтыс болған кезде, оның бағаны 650-ден астам газетке таратылып, басқа бағаналардан екі есе көп, шамамен 60 миллион оқырманға жетіп, зерттеу журналистикасының ерекше стилімен танымал болды. Time журналының тапсырысымен жүргізілген Harris сауалнамасы Пирсонның қайтыс болған кезде Америкадағы ең танымал газет бағанашысы болғанын көрсетті. Бағанды Джек Андерсон, кейін Дуглас Кон және Элеонора Клифт жалғастырды, олар пікірлерді тарихи тұрғыдан қарастырумен үйлестірді. Бұл – Америкадағы үздіксіз жарияланып келе жатқан ең ұзақ мерзімді газет бағаны. 1992 жылы Америка университетінің кітапханасы елдің айналасындағы газеттерге таратылған бағаналардың қолжазба көшірмелерін алды. Содан кейін кітапхана осы жинақты цифрлық форматқа көшіру жобасын бастады.

Жеке өмір

Дрю Пирсонның бір қызы болды, Эллен Кэмерон Пирсон (1926–2010), ол 1925–1928 жылдар аралығындағы қысқа некеде Felicia Gizycka-ға үйленді, ол газет мұрагері Сисси Паттерсон мен Польша графы Джозеф Гиззикидің қызы еді. Содан кейін Пирсон бұрынғы қайын анасымен шиеленіскен қарым-қатынасты сақтап, олар жиі басылымдарда өткір сын айтысып тұрды. Оның екінші әйелі Луви Мур Абелл (Эдит Кермит Кароудың туысы) болды, ол 1936 жылы үйленді; осы одақтан өмір бойы жақын болған Тайлер Абелл деген әкесінің баласы дүниеге келді. Кейіннен Абелл президент Линдон Б. Джонсонтың бас хатшысы болды. Пирсон 1969 жылдың 1 қыркүйегінде 71 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Марапаттар мен мойындау

Пирсон Норвегияның Святой Олав орденімен, Францияның Құрмет легионы орденімен, Италияның Ынтымақтың жұлдызы орденімен және екі құрметті ғылыми дәрежемен марапатталды. Ол сондай-ақ "Дрю Пирсон шоуы" бағдарламасы үшін Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызға ие болды, бұл заманауи оқиғалар туралы алғашқы бағдарламалардың бірі болатын. Кейіпкер актері Роберт Ф. Саймон 1977 жылы NBC телефильмінде – АҚШ сенаторы Джозеф Р. Маккартидің (Висконсин штаты) өмірбаянындағы "Tail Gunner Joe" фильмінде Пирсон рөлін сомдады.