Кіріспе

Калуга (Калу́га) – Ресейдің Калуга облысының әкімшілік орталығы. Ол Ока өзенінің жағасында, Мәскеудің оңтүстік-батысында орналасқан. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 337 058 адамды құрайды. Калуганың ең танымал тұрғыны, ғарыш саяхатының пионері Константин Циолковский 1892 жылдан 1935 жылға дейін осы қалада мектеп мұғалімі болып жұмыс істеген. Калугадағы Циолковский атындағы ғарыш тарихы мемлекеттік мұражайы оның теориялық жетістіктеріне және олардың қазіргі ғарыш зерттеулеріндегі қолданысына арналған. Сондықтан қаланың гербіндегі ұран: «Колыбель Космонавтики» («Ғарыш зерттеулерінің алғабасы»).

Тарих

14 ғасырдың ортасында Мәскеу ұлы княздығының оңтүстік-батыс шекарасындағы шекаралық бекініс ретінде салынған Калуга, алғаш рет 14 ғасырдың жылнамаларында Колуга деп тіркелген. Атауының шығуы көне орыс тіліндегі "калуга" сөзімен байланысты, ол "батпақ, құмды дала" деген мағына береді. Татар шапқыншылығы кезінде Калуга, Ока өзенінің бойындағы қорғаныс желісінің батыс ұшы болды. Ұлы тұру шайқасы осы өзеннің батысында болған. Орта ғасырларда Калуга, Воротынский князьдеріне қарасты шағын елді мекен еді. Осы князьдердің атамекені қазіргі қаланың оңтүстік-батысында орналасқан. 1777 жылдың 19 қаңтарында Калуга драма театры, губернатор-генерал Михаил Кречетниковтің тікелей қатысуымен алғашқы театрлық маусымын ашты. Калуга, Мәскеумен теміржолмен және ежелгі тас жолмен – Калуга жолы (қазіргі уақытта Мәскеудің ішіндегі Ескі Калуга тас жолы және A101 тас жолы) арқылы байланысты. Бұл жол 1812 жылдың күзінде Наполеонға Мәскеуден қашуға қолайлы бағытты ұсынды. Бірақ генерал Кутузов Наполеонның осы бағыттағы шабуылын тойтарды және француз әскерін бұрын Ресейге басып кіргенде қиратылған Смоленск жолына қайтаруға мәжбүр етті. Ресей империясы тұсында Калуга бірнеше рет саяси қуғын-сүргіншілер мен тұтқындардың мекені болды, соның ішінде соңғы Қырым ханы Шахин Гирей (1786), Қырғыз сұлтаны Аригази Абдул Азиз (1828), Грузин ханшайымы Текла (1834–1835) және Авар көшбасшысы Имам Шамил (1859–1868). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскері, Мәскеу шайқасының шешуші кезеңінде, "Барбаросса" операциясы аясында Калуганы қысқа мерзімге басып алды. Қала 1941 жылдың 12 қазанынан 30 желтоқсанына дейін толық немесе жартылай оккупацияда болды. 1944 жылы Кеңес үкіметі жергілікті әскери ғимараттарды жүздеген поляк әскерін ұстау үшін пайдаланды – олар Вильнюс маңындағы аймақта Совет майданының әскерлері ұстаған Польшаның жер асты әскерінің "Отандық армиясының" сарбаздары еді.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Калуга облыстың әкімшілік орталығы болып табылады. Әкімшілік-аумақтық бөлініс шеңберінде, ол жетпіс екі ауылдық елді мекенмен бірге Калуга қаласы құрамына кіреді – аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік.

Экономика

Мұнда Калуга турбина зауыты және Калуга машина жасау зауыты орналасқан, ол теміржол машиналарын шығарады. Соңғы жылдары Калуга Ресей автомобиль өнеркәсібінің маңызды орталығына айналды, нәтижесінде бірнеше шетелдік компаниялар аймақта құрастыру зауыттарын ашты: 2007 жылдың 28 қарашасында Volkswagen Group Калугада жаңа құрастыру зауытын ашты, ол 2009 жылға қарай одан әрі кеңейтілді. Инвестиция көлемі 500 миллион еуродан асты. Зауытта Volkswagen Passat, Škoda Fabia және Škoda Rapid автомобильдері құрастырылды. 2007 жылдың 15 қазанында Volvo Group жаңа жүк көліктерін құрастыру зауытының құрылысын бастады, ол 2009 жылдың 19 қаңтарында пайдалануға берілді, оның жылдық қуаты 10 000 Volvo және 5 000 Renault жүк көлігін құрауға жетеді. 2007 жылдың 12 желтоқсанында PSA Peugeot Citroën компаниясы Калугада жаңа құрастыру зауытын салу туралы шешім қабылдады.

Көлік

Қалаға Грабцево әуежайы қызмет көрсетеді. 1899 жылдан бері Калуга мен Мәскеу арасында теміржол қатынасы бар. Қоғамдық көлік троллейбустар, автобустар және маршруткалар (маршруттық таксилер) арқылы ұсынылады.

Климат

Калугада ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfb) басым, жаздары жылы және ылғалды, ал қыстары ұзақ, суық және қарлы. Қыстағы ең төменгі температура көрсеткіші дейін түсуі мүмкін, ал жазғы ыстық дейін жете алады, бірақ Калугада қыс айларындағы қалыпты ауытқулар және жаз айларындағы қалыпты ауытқулар аралығында болады.