Кіріспе
Голландиялық теңіз офицері Корнелис Мартенсзуон Тромп, Сёльвесборг графы (3 қыркүйек 1629 – 29 мамыр 1691) – Голландия теңіз флотында генерал-лейтенант, ал қысқа мерзімге Корольдік Дания-Норвегия теңіз флотында генерал-адмирал қызметін атқарған. Тромп Англия-Голландия соғыстары мен Скания соғысындағы әрекеттерінің арқасында Голландия теңіз тарихындағы ең танымал және даулы тұлғалардың бірі болып саналады. Оның әкесі – белгілі лейтенант-адмирал Мартен Тромп.
Cornelis Maartenszoon Tromp, Count of Sølvesborg (3 September 1629 – 29 May 1691) was a Dutch naval officer who served as lieutenant admiral general in the Dutch Navy, and briefly as a general admiral in the Royal Danish Norwegian Navy. Tromp is one of the most celebrated and controversial figures in Dutch naval history due to his actions in the Anglo Dutch Wars and the Scanian War. His father was the renowned Lieutenant Admiral Maarten Tromp.
Ерте өмір
Корнелис Маартенсзуон Тромп 1629 жылдың 9 қыркүйегінде Голландия тарихи үстемдік еткен аймағындағы Роттердам қаласында дүниеге келген. Ол Мартен Тромп пен Дина Корнелисдохтер де Хаас екінші ұлы. Оның аты Маартенсзуон, кейде қысқартылып Маартенсз деп жазылады, бұл әкесінің атынан туындаған есім. Оның Харпер мен Йохан деген екі толыққанды бауыры болған. 1633 жылы, оған төрт жас толғанда анасы қайтыс болды. 1634 жылы әкесі қайтадан үйленді, ал 1640 жылы тағы да үйленді. Екі некеден Тромптың төрт жартылай бауыры мен бес жартылай сіңлісі болды. Әкесі Лабиринт Әскери-теңіз күштерінде офицер болып қызмет еткен. 1634 жылы адмирал-лейтенант Филипс ван Дорппен туған жанжалдан кейін Мартен Тромп флотты тастап, диакон болып жұмыс істеуге кірісті. Ван Дорп лауазымынан алынғаннан кейін.
Әскери-теңіздегі алғашқы мансабы
1643 жылы 1 қыркүйекте ол әкесінің флагманы "Эмилия" кемесіне қосылды. 1645 жылдың қыркүйегінде ол лейтенант болып тағайындалды және Барбариялық қарақшыларды қуу үшін шағын эскадрильяға қолбасшылық етті. 1649 жылы 22 тамызда ол толыққанды капитан болды. Ол Бірінші ағылшын-голланд соғысында қызмет етті, Легхорн шайқасына қатысты, бірақ Жохан ван Галеннің қайтысынан кейін Жерорта теңізі флотының басшылығына тағайындалмады, тек 1653 жылдың 11 қарашасында сүйікті әкесі Мартеннің қайтысынан кейін де Мезе адмиралтейшілігінде контр-адмирал болып тағайындалды. 1656 жылы Гданьск қаласын құтқаруға қатысты. 1658 жылы ол кемелерін сәндік тауарлармен сауда жасау үшін пайдаланғаны анықталды; осының салдарынан оған айыппұл салынды және 1662 жылға дейін активті басқаруға рұқсат берілмеді. Екінші ағылшын-голланд соғысының алдында ол 1665 жылдың 29 қаңтарында вице-адмирал болып тағайындалды. Лоустофт шайқасында ол флоттың басым бөлігінің қашуына жағдай жасап, флот басқаруын өз қолына алып, тотальдік апаттың алдын алды.
Адмирал-лейтенант
Кенеттен танымалдылыққа ие болған ол 1665 жылғы 23 шілдеде конфедерация флотының лейтенант-адмиралы ретінде уақытша жоғарғы басқару құқығын алды, бірақ келесі айда бұл қызметтен (бірақ шенінен емес) лейтенант-адмирал Михель де Рюйтердің пайдасына бас тартуға мәжбүр болды; ол 1666 жылғы 6 ақпанда Амстердам адмиралтейлігіне ауыстырылды. 1666 жылдың тамызында Ньюпорттағы сәтсіздік үшін Де Рюйтер оны кінәлады, сол себепті ол үкіметті құлатуға қастандық жасады деген күдікпен қызметтен босатылды, бірақ 1673 жылдың сәуірінде Оранждықтар билікті басып алғаннан кейін Вильгельм Оранждың бұйрығымен қайтадан қызметке орналастырылды. Ол үшінші ағылшын-голландия соғысында генерал-лейтенант-адмирал Михель де Рюйтердің басшылығымен өткен үш теңіз шайқасына қатысты, 1673 жылдың тамызындағы Шонвельд және Тексель шайқастарында көзге түсті, өзінің жеке жауы Эдвард Спраггемен қаһармандық күресті өткізді, ол суға батып қайтыс болды. Осы соғыс кезінде оның флагманы 82 зеңбіректі "Гуден Лиу" болды. 1674 жылы Тромп басқаруымен голландиялық флот француз жағалауында әрекет етті. Ол 27 маусымда Бретань жағалауындағы Белль-Иль аралына шабуыл жасап, оның жағалаудағы бекіністерін басып алды. Голландиялықтар екі күннен кейін аралды тастап кетті, себебі 3 мың француз сарбазы аралдың мықты бекінісіне тығылған болатын, ал оны қоршауға көп уақыт кетпек еді. Бірнеше күннен кейін, 4 шілдеде Нойрмутье аралына шабуыл жасалды. Ұзаққа соқпаған шайқастан кейін жүзден астам голланд сарбазы жарақаттанды, француздар Пуатуға шегінді, аралды, оның қамалын, жағалау батареяларын, 30-дан астам артиллериялық құралдар мен бірнеше кемелерді голландтардың қолына қалдырды. Шамамен үш апта бойы голландиялық ту француз бекінісінің қабырғаларынан желбіреді, ал голланд флоты осы уақыт ішінде көптеген француз кемелерін басып алды. Бресттен Байонға дейінгі аймақ дүрбелеңге түсті, голландтардың жағаға түсуіне жол бермеу үшін бірнеше француз әскерлері жиналды. 23 шілдеде голландтар қаланы жарып, жағалау батареяларын қиратқаннан кейін Нойрмутье аралы тасталды. Франция жағалауы біраз уақыт бойы үрейде болды, бірақ Жерорта теңізін аралағаннан кейін Тромп флоты 1674 жылдың соңында Голландияға оралды. Ол 1672 жылы Йохан де Витт пен Корнелис де Витттің өлтірілуіне тікелей қатысты. 1675 жылы Англияға сапар шегіп, Англия королі II Карлдан ағылшын барондығы мен голланд ерфриддерлігін алды, бірақ Оксфордқа барғанда құрметті докторлық атағынан бас тартты.
Дания-Норвегия теңіз флоты және Сканния соғысы
1676 жылғы 8 мамырда ол Дания-Норвегия флотының генерал-адмиралы және Піл орденінің кавалері атанды; 1677 жылы Солвесборг графы – сол кездегі Дания дворяндық атағы. Скания соғысы кезінде ол швед теңіз күштерін Оланд шайқасында жеңіп шықты. Тромп 1677 жылғы маусымда Сканниядағы Истадқа сәтті шабуыл жасады, онда шведтер қаладан шығып, қаланы Дания қолына қалдырғанға дейін шағын, бірақ маңызды шайқастар болды. Тромп жергілікті Дания ақсүйектерін өз иеліктерінде тұрып, ешқандай проблема тудырмауға уәде беру үшін шақырды. Содан кейін ол екі аптаға Барон Йорген Краббеге тиесілі Креггольм (қазіргі Крагехольм) қамалында, Алетофилден (Оллуф Розенкранц?) солтүстікке қарай, Истад маңында демалыс алды. Осы кезеңде Тромп жергілікті Дания сот орындаушыларына жергілікті Дания жасақтары мен шерифтер бригадаларына мүмкіндігінше көп ер адамдарды жұмысқа алуға рұқсат берді. Тромп жергілікті сот тізімдерінде Бендикс Клаузен есімді шерифке алты округте (жүздіктерде) адамдарды жұмысқа алуға лицензия бергені айтылады, және осы әскерлер мен шведтер арасында қызу шайқастар болды. Клаузен мен оның адамдарын шведтер қылмыстық «шнапханар» деп атады. Сондықтан Тромп шнапханарға да көмектесті, олар негізінен жергілікті қарсылық күші және Данияның жартылай әскери жасақтары болды.
Генерал-лейтенант-адмирал
1679 жылдың 6 ақпанында ол Республиканың генерал-адмиралы болды, бірақ бұл лауазымда ешқашан соғыспады, себебі Уильям III-нің жаңа үкіметі үшін ол қиындыққа айналды. Ол 1691 жылы Амстердамда қайтыс болды, алкогольге әуес болу және өкініш салдарынан ақыл-есі бұзылып, Голландия флотының ресми қолбасшысы қызметінде болған күйі қайтыс болды, бірақ бір кезде Корнелис Эвертсен кішісі оны алмастырған болатын.
Кейіпкер
Тромп өте агрессивті эскадрилья командирі болды, ол жеке өзі шайқасқа құштарлық танытты, тікелей шабуылды, жағдайдың артықшылығын пайдаланып, ұрыс формациясынан әлдеқайда артық санады. Осының салдарынан ол жиі кемелерін ауыстыруға мәжбүр болды: Төрт күндік шайқаста – төрт рет, Схоневельдте – үш рет, ал Текселде – екі рет. Ол өзінің экипаждары арасында танымал болды, қауіпке қарамастан, оның қарапайым мінезі мен Йохан де Витттің штаттық режиміне қарсы Оранж үйінің мүддесін қолдауы себеп болды. Дегенмен, ол өзінің теңдестеріне де, жоғары лауазымды офицерлеріне де көбінесе үлкен жеңілтексіздікпен қарады. Тромп өзінің бағынбауымен әйгілі, бірақ осы контексте жиі айтылатын екі мысал – Төрт күндік шайқастың екінші күні Де Руйтерді еріп бармауы және Сент-Джеймс шайқасында ағылшынның арттық күштерін қууы – адал қателіктер болған сияқты көрінеді. Ол Де Руйтерге қызғанышпен қарады, бірақ оны тым қарапайым санаса да, оған құрметпен қарым-қатынас жасады. 1667 жылы Тромп бай, егде жастағы жесір Маргарета ван Раефорстқа үйленіп, ақсүйектердің өмір салтын ұстануға тырысты. Оның балалары болған жоқ. Үйде, шайқаспен айналыспағанда, Корнелис, немесе оны әдетте Кис деп атағандай, тез жалықты да, жалқаулыққа берілді. Ол көп ішетін адам ретінде танымал болды, тіпті сол кездегі көптеген таверналар оның құрметіне аталды. Тромп мақтанғақ адам болды, өзін жоғары бағалап, осы пікірін басқалармен бөлісуден тартынбады. Ол атақты әкесінің ұлы ретінде теңіз батыры атағына лайық екенін сезінді. Өмірінде ол кем дегенде 22 суретшінің туындыларында бейнеленді, бұл 17 ғасыр үшін рекордты көрсеткіш, соның ішінде Фердинанд Бол сияқты көрнекті суретшілердің жұмыстары да бар. Оның өнер туындылары оның қазасынан соң ұзақ жылдар бойы «Тромпенбург» деп аталған, әскери кеме нысанында салынған сарайында қойылды. Оның туыстары Оранжтың ең жақтастары болғандықтан, ол олардың көптеген жоспарларына қатысты, әсіресе оның қайын інісі Йохан Киевиттің, ақылды және принципсіз интригашының схемаларына. Алайда, Тромптың құпия жоспарлауға құштарлығы болмады; өмірінің соңында ол көптеген ісіне өкінді. Ол қатты рухани күйзелісте қайтыс болды, өзінің қылмыстары үшін жаза ретінде тозаққа түсетініне сенді.
Мұра
Голландия Қорғаныс министрлігі Мартен Тромп пен Корнелис Тромпты теңіз батырлары деп жариялайды. 1777 жылдан бері олардың құрметіне тоғыз әскери кеме «Тромп» деп аталып келді, соңғысы – фрегат.