1666 жылғы Англия-Голландия теңіз шайқасы: Голландия жеңісі
Four Days' Battle
1666 ж. Англия-Нидерланд теңіз шайқасы: Төрт күндік шайқас. Нидерландтың жеңісі, ауыр шығындар, көптеген кемелердің жоғалуы және мыңдаған қаза тапқандар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1666 жылдың маусым айында Англия мен Нидерланды арасындағы ірі теңіз шайқасы; Голландия жеңісі.
Large naval battle in June 1666 between England and the Netherlands; Dutch victory
Төрт күндік шайқас – 1666 жылдың 11-14 маусымында (ескі стиль бойынша 1-4 маусым) Екінші ағылшын-голландия соғысы кезінде өткен теңіз шайқасы. Ол Фламанд жағалауынан басталып, Англия жағалауына жақын аяқталды және тарихтағы ең ұзақ теңіз шайқастарының бірі болып саналады. Корольдік теңіз күштері (флот) айтарлықтай зардап шекті, барлығы жиырмаға жуық кемесі жойылды. Тұтқындарды қоса алғанда, қаза тапқандардың саны 5000-нан асты, оның ішінде 1000-нан астам адам, соның ішінде екі вице-адмирал – сэр Кристофер Мингс және сэр Уильям Беркли қаза тапты. Вице-адмирал Джордж Айскуды қоса алғанда, шамамен 2000 адам тұтқынға алынды. Голландиялықтар төрт кемені өрттен жоғалтты және 2000-нан астам адам қаза тапты немесе жараланды, олардың ішінде лейтенант-адмирал Корнелис Эвертсен, вице-адмирал Абрахам ван дер Хюльст және контр-адмирал Фредерик Стахувер болды. Голландиялықтардың жеңісі айқын болғанымен, аман қалған ағылшын кемелері шілде айының басында Темза сағасында оларды бекітілген жерде жоюға жасалған әрекеттің алдын алды. Жылдам жөндеуден кейін, 25 шілдеде ағылшындар Сент-Джеймс күні шайқасында голландиялықтарды жеңді.
The Four Days' Battle was a naval engagement fought from 11 to 14 June 1666 (1–4 June O. S.) during the Second Anglo Dutch War. It began off the Flemish coast and ended near the English coast, and remains one of the longest naval battles in history. The Royal Navy suffered significant damage, losing around twenty ships in total. Casualties, including prisoners, exceeded 5,000 with over 1,000 men killed, including two vice admirals, Sir Christopher Myngs and Sir William Berkeley. Almost 2,000 were taken prisoner including Vice admiral George Ayscue. Dutch losses were four ships destroyed by fire and over 2,000 men killed or wounded, among them Lieutenant Admiral Cornelis Evertsen, Vice Admiral Abraham van der Hulst and Rear Admiral Frederik Stachouwer. Although a clear Dutch victory, the surviving English ships were able to beat off an attempt to destroy them at anchor in the Thames estuary in early July. After quickly refitting, on 25 July the English defeated the Dutch in the St. James's Day Battle.
Теңіз тактикасы
Желкенді кемелердің, кейіннен майдан кемелері деп аталған, қалың қаруланған, зеңбіректермен жабдықталған, төрт бұрышты мачталары бар кемелердің енгізілуі теңіз тактикасындағы біртіндеп өзгерістерге әкелді. Бірінші Голландия соғысына дейін және оның барысында флоттық кездесулер хаостық сипатта болды және екі тараптың жеке кемелері немесе эскадрильялары бір-біріне шабуыл жасап, мүмкіндік туғанда екі жақтан да атып, көбінесе жау кемелерін басып алуға тырысты. Әр эскадрильяның кемелері алдымен сол эскадрильядағы, әсіресе штаб-офицерлерін қолдауға тиіс болды. Дегенмен, шайқас дауылда кемелер бір-бірінің ату аймағын кесіп өтіп, соқтығысу жиі кездесетін. Лейтенант-адмирал Мартен Тромп 1639 жылы 18 қыркүйектегі шайқаста испан флотына қарсы желі құрғанмен, бұл жоспарланған құрылым емес, әлдеқайда басым, бірақ нашар ұйымдастырылған жауды тежеуге жасалған әрекет болды. Бірінші Голландия соғысының алғашқы теңіз шайқастары көбінесе шешімсіз аяқталды, бірақ соғыстың соңында Роберт Блейк және Джордж Монк әр эскадрильяға өз штаб-офицерлерімен бірге желіде тұруға нұсқау берді. Портленд шайқасында Тромптың ағылшынның арт жағын басып алуға әрекеті, бүкіл флотын оған шоғырландырып, сүйікті тактикасы – басып алуға тырысуы Габбард шайқасында ағылшынның арт жағында қалуымен сәтсіз аяқталды. Ағылшын флоты алдыңғы қатарда тұрып, голландиялықтарды артиллериялық шайқасқа мәжбүр етті, нәтижесінде 17 голландиялық кемесі батып немесе алынды. Бірінші және екінші соғыстар арасында голландиялықтар "Жаңа флотты" құрды, онда алпысқа жуық үлкен кемелер, ауыр қару-жарақтар, шамамен қырық зеңбірек болды. Алайда, Нидерландының жағалауындағы судың тереңдігі оларға ең үлкен ағылшын кемелері сияқты үлкен кемелерді салуға мүмкіндік бермеді. Сонымен қатар, бірдей өлшемдегі ағылшын кемелері голландиялық кемелерге қарағанда көбірек және ірі қару-жарақтармен жабдықталған. Дегенмен, голландиялықтардың көпшілігі салыстырмалы түрде шағын конвойларды сүйемелдеуге арналған фрегаттар болды. Оларды алпыс ауыр кемемен ауыстыру жоспарланған, бірақ жоспарланғандардың барлығы 1665 жылы соғыс басталғанға дейін аяқталмады немесе жабдықталмады. Екінші Голландия соғысы кезінде ағылшын флотында да сигнал беру жүйесі болды, ол әлі де қарапайым болғанымен, голландиялықтардың желіде шайқасуға арналған тұрақты нұсқауларына қарағанда жақсырақ еді. Лоустофт шайқасында және Сент-Джеймс күніндегі шайқаста алдыңғы қатарда шайқасқан ағылшын флоты голландиялықтарды жеңді. Де Руйтер жаудың бір бөлігіне шабуылды шоғырландырып, содан кейін кемелерді басып алуға тырысты. Алайда, Төрт күндік шайқаста голландиялықтар көбінесе желіде шайқасты, ал ағылшын флоты шайқастың маңызды кезеңдерінде солай істемеді. 17 ғасырдың басынан бері голландиялық флот өрт кемелерін кеңінен қолданды. Бірінші ағылшын-голландиялық соғыста Шевенинген шайқасында голландиялық өрт кемелері екі ағылшын және бір голландиялық соғыс кемесін өртеп жіберді. Голландиялықтар екінші ағылшын-голландиялық соғыс басталғаннан кейін өрт кемелерінің санын арттырды, бірақ Лоустофт шайқасында екі ағылшын өрт кемесі бір-бірімен соқтығысып, бір-біріне тіреліп қалған алты голландиялық соғыс кемесін өртеп жіберді. Алайда, ашық суда қолданылатын өрт кемелерінің шектеулілігі Төрт күндік шайқаста көрсетілді, онда көптеген кемелер жақсы қаруланған, еркін маневр жасай алатын кемелерге шабуыл жасауға тырысқанда жойылды. Ағылшын кемелерінің бірнеше голландиялық өрт кемелерінен шабуылға ұшырағаннан кейін, олардың паникалық жағдайынан туындаған салдарынан басып беруі, өрт кемелері ашық теңізде қозғала алмайтын, бірақ тұрақтанған немесе жабық портода тұрған соғыс кемелеріне қарсы тиімді екенін көрсетті. Алайда, бұл шайқастағы жалпы сәтсіздік екі тарапқа да өз флоттарына көбірек өрт кемелерін қосуға кедергі жасамады.
The introduction of sailing ships with a square rig, of a type later called the ship of the line, which were heavily armed with cannon, brought about a gradual change in naval tactics. Before and during the First Dutch War, fleet encounters were chaotic and consisted of individual ships or squadrons of one side attacking the other, firing from either side as opportunities arose but often relying on capturing enemy ships by boarding. Ships in each squadron were supposed to support those in the same squadron, particularly their flag officer, as their first priority. However, in the melee of battle, ships of the same squadron frequently blocked each other's fields of fire and collisions between them were not uncommon. Although Lieutenant Admiral Maarten Tromp had formed a line against the Spanish fleet in 1639 in the action of 18 September 1639, this was not a planned formation but a desperate attempt to hold off a greatly superior, but badly organised, enemy. The initial sea battles of the First Dutch War were largely indecisive melees, but later in that war Robert Blake and George Monck issued instructions for each squadron to stay in line with its flag officer. At the Battle of Portland Tromp's attempt to overwhelm the English rear by concentrating his whole fleet against it and using his favourite tactic of boarding was frustrated by the English rear remaining in line ahead at the Battle of the Gabbard, the English fleet in line ahead forced the Dutch into an artillery duel that defeated their more lightly armed ships with a loss of Dutch 17 ships sunk or captured. Between the first and second wars, the Dutch built the "New Navy", some sixty larger ships with heavier armament, about forty cannon, although the shallow waters around the Netherlands prevented them building ships as big as the largest English ones: additionally, English ships of the same size tended to have more and larger guns than their Dutch equivalents. However, many of those the Dutch built were relatively small convoy escorts, frigates by English standards. It was intended to replace these by sixty heavier vessels but not all those planned had been completed or fitted out by the start of the war in 1665. At the time of the Second Dutch War, the English fleet also had a signalling system which, if still rudimentary, was better than the Dutch reliance on standing instructions to fight in line. In the Battle of Lowestoft and the St. James's Day Battle, the English fighting in line ahead defeated the Dutch who did not. De Ruyter favoured the tactic of concentrating his attack on a portion of the enemy's line, so achieving a breakthrough, and the capture of ships by boarding. However, in the Four Days' Battle the Dutch generally fought in line, and the English fleet did not do so, at important stages in the fighting. From early in the 17th century, the Dutch navy had used fireships extensively, and in the First Anglo Dutch War at the Battle of Scheveningen, Dutch fireships burned two English warships and an English fireship burned a Dutch warship. The Dutch in particular increased the number of their fireships after the outbreak of the Second Anglo Dutch War but, at the Battle of Lowestoft, it was two English fireships that burned six Dutch warships which had collided and become entangled with one another. However, the limitations of fireships when used in open waters was demonstrated during the Four Days' Battle, where many where destroyed while trying to attack well armed ships able to manoeuvre freely. The surrender of the English when attacked by several Dutch fireships after it had run aground because of the panic this attack caused only demonstrated that fireships were useful against warships that were stationary or in confined harbours, but not those able to move in the open sea. However, this overall lack of success in this battle did not prevent both sides adding more fireships to their fleets.
1665 жылғы соғыс
Екінші ағылшын-голландия соғысы 1664 жылы Англия мен Нидерланд арасындағы коммерциялық шиеленістердің күшеюінен туындады, Солтүстік Америка мен Батыс Африкадағы ағылшын провинцияларына байланысты. Соғыстың басталуын болдырмау үшін келіссөздер 1664 жыл бойы жүргізілді, бірақ екі тарап та осы екі аймақта және Азиядағы өмірлік мүдделерінен бас тартпады, сонымен қатар соғыстан аулақ болуға жасалған дипломатиялық күш-жігерге қарамастан, жаулық әрекеттер жалғасты. Францияның Людовик XIV испандық Нидерландыны басып алуға ниеттенді және 1662 жылы голландтықтармен қорғаныс шартына қол қойды, Франция Габсбург аймақтарына шабуыл жасаса, басқа елдердің араласуын болдырмау мақсатымен. Бұл келісім голландтықтардың маңызды ұступтар жасаудан бас тартуын күшейтті, өйткені Йохан де Витт Англияның соғыс жариялауына жол бермейтініне сенді. Карл II және оның министрлері, біріншіден, Людовикке голландтық келісімнен бас тартуға және оны ағылшын-француздық одақпен алмастыруға көндіруге үміттенеді, бірақ мұндай келісім Людовиктің испандық Нидерланды жоспарларына көмектеспейді, екіншіден, Швеция және Даниямен ағылшын қарым-қатынастарын нығайтуға тырысты. Екеуі де сәтті болмаса да, Людовик ағылшын-голландия соғысын қажетсіз деп санады және Габсбург аймақтарын басып алу жоспарларына кедергі келтіруі мүмкін деп ойлады. Карлдың Франциядағы елшісі француздар мұндай соғысқа қарсы екенін хабарлады, бұл Карлға голландтықтарды соғыс жариялауға итермелеген жағдайда, француздар келісім міндеттемелерін орындамай, Голландия Республикасына шабуыл жасалса ғана Англиямен теңіз соғысына қатысады деген үміт берді. Соғыс 1665 жылдың 4 наурызында голландтықтардың соғыс жариялауымен басталды, бұл Кадис маңында және Англия жолағындағы екі голландтық конвойына жасалған ағылшын шабуылдарынан кейін болды. Де Витт сонымен қатар көптеген жаңа соғыс кемелерін аяқтады, соғыстың басында 21 кемеге тапсырыс берілді, ал 1664 жылы 64 кеме жоспарланды, оның ішінде бірнеше үлкен флотилиялық флагмандық кемелер, қару-жарағы жағынан ең үлкен ағылшын кемелерімен салыстырылатын. Бұларға конструкциялық беріктігі мен кең корпусы беріліп, ауыр қаруларды орнатуға мүмкіндік берілді. Бұл кемелердің бірнешеуі Лоустофт шайқасында голландтық флотына қол жетімді болмаса да, содан кейін аяқталып, жабдықталды. Голландтық флот 1665 жылдың маусымында Лоустофт шайқасында ағылшын флотымен шайқасқанда жеңіске сенімді болды, бірақ ол үш ағылшын-голландия соғысының барлығында ең нашар голландтық жеңіліске ұшырады, кем дегенде он алты кеме жоғалып, оның үштен бір бөлігі қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Де Витт адамдардың маңызды екенін, материалдық емес екенін тез түсінді: ол үш капитанды өлім жазасына кесті, ал басқаларын жер аударып, жұмыстан босату арқылы капитанның бағынбаушылығымен, тәртіпсіздігімен және айқын қорқынышымен күресуге тырысты. Де Витт де Руйтерге бұрылды, бұрын уақытша командалық берілген Корнелис Тромп емес, голландтық флотты басқару үшін оның ағалығы мен саяси бейтараптығына байланысты: де Руйтер 18 тамызда 1665 жылы командалық міндетін қабылдады және 6 мамырда 1666 жылы жаңадан тағайындалған Zeven Provinciën-ге туын ауыстырды. Ағылшындар Лоустофтте голландтықтарды жеңсе де, олар жеңісті толыққанды пайдаланбады. Кемелердің жоғалуына және кем дегенде 5000 адамның қаза табуына, жаралануына немесе тұтқынға алынуына қарамастан, голландтық флотының көп бөлігі қашуы Англияның соғысты бірден жеңіске жеткізу мүмкіндігін жоққа шығарды. Соғысты ертерек және сәтті аяқтау туралы ағылшын үміттеріне қарамастан, 1665 жылдың тамызындағы Vågen шайқасында оған шабуыл жасаған ағылшын флотилиясын жеңгеннен кейін, бай голландтық дәмдеуіш флоты аман-есен үйіне оралды. Голландтық әскери-теңіз флоты тарихтағы ең ірі құрылыс бағдарламасы арқылы айтарлықтай кеңейтілді. 1665 жылдың тамызында ағылшын флотына тағы да қарсылық көрсетілді, бірақ үлкен шайқастар болмады. 1666 жылы ағылшындықтар голландтық теңіз флотын өте күшті болып кетпес бұрын толықтай жоюға асықты және ағылшын теңіз саудасының құлдырауымен күресе бастаған голландтық шабуылшылардың қызметін тоқтатуға тырысты. Лоустофттан кейін ағылшындық әскери кемелер мен каперлер голландтық сауда кемелерінің шоғырланған үш негізгі кіру және шығу нүктелерін, атап айтқанда Тексель, Маас өзені және Зеландиядан тыс жерлерді блокадалады, бұл Голландияның шетел саудасын уақытша тоқтатты және голландтық бизнес сенімділігін әлсіретті. Бес адмиралты коллегиясының болуы, әрқайсысының кеме құрылысы және қару-жарақ бойынша өз саясаты болды, әрқайсысы жергілікті командирлерін жақтады және тиімділігі әртүрлі болды, сондай-ақ Ұлы Пенсионер Йохан де Витттің оранжист офицерлерін тағайындаудан бас тартуы, бірыңғай флот құруға қиындықтар тудырды. Лоустофтте ағылшын флотына Йорк герцогі, Карл II-нің інісі және Англияның Лорд Адмиралы басшылық етті. Ағылшын офицерлері мен ақсүйек еріктілер арасындағы көптеген қаза болғандықтан, оның ішінде герцогтың жанында үш адам қаза тапқандықтан, Карл өзінің інісі теңіздегі командалық міндетін тоқтатуын талап етті. Ағылшын флотының командалық міндеті осылайша Карлдың туысы және Йорк герцогі, сондай-ақ Альбемарл герцогіне бірлесіп сеніп тапсырылды.
The Second Anglo Dutch War arose from an escalation of existing commercial tensions between England and the Netherlands in 1664, involving English provocations in North America and West Africa. Although negotiations to avoid the outbreak of war took place throughout much of 1664, both sides refused to compromise on what they considered were their vital interests in these two areas and in Asia, and hostile acts by each side continued despite diplomatic efforts to avoid war. Louis XIV of France was intent on conquering the Spanish Netherlands and had signed a defensive treaty with the Dutch in 1662, with the intention of dissuading other countries from intervening if France invaded the Habsburg territories there. The existence of this treaty strengthened the Dutch resolve not to make significant concessions, as Johan de Witt believed it would prevent England declaring war. Charles II and his ministers hoped, firstly, to persuade Louis to repudiate the Dutch treaty and to replace it with an Anglo French alliance, although such an arrangement would not assist Louis' plans for the Spanish Netherlands and, secondly, to strengthen English relations with Sweden and Denmark, both of which had significant fleets. Although neither plan succeeded, Louis considered an Anglo Dutch war unnecessary and likely to obstruct his plans to acquire Habsburg territory., Charles' ambassador in France reported the French opposed such a war and this gave Charles the hope that, if the Dutch could be provoked into declaring war, the French would evade their treaty obligations which only applied if the Dutch Republic were attacked, and refuse to be drawn into a naval war with England. The war commenced with a declaration of war by the Dutch on 4 March 1665, following English attacks on two Dutch convoys off Cadiz and in the English Channel. De Witt also achieved the completion of many new warships, with twenty one ordered during the early stages of the war to augment the existing fleet and sixty four planned in 1664, including several large flotilla flagships comparable in armament to the all but the largest English ones. These had been given greater constructional strength and a wider beam to support heavier guns. Although several of these ships had not been available to the Dutch fleet at the Battle of Lowestoft, they had been completed and fitted out after it. The Dutch fleet had been confident of victory when it sought out and fought the English fleet in the Battle of Lowestoft in June 1665, but it suffered the worst Dutch defeat in any of the three Anglo Dutch wars, with at least sixteen ships lost, and one third of its personnel killed or captured. De Witt quickly saw that men were critical, not materiel: he sought to deal with the insubordination, lack of discipline and apparent cowardice among captains by executing three and exiling and dismissing others. De Witt also turned to de Ruyter, rather than Cornelis Tromp who had previously been given temporary command, to lead the Dutch fleet because of his seniority and political neutrality: de Ruyter assumed command on 18 August 1665 and he transferred his flag to the newly commissioned Zeven Provinciën on 6 May 1666. Although the English had defeated the Dutch at Lowestoft, they failed to take full advantage of their victory. Despite the loss of ships and at least 5,000 men killed, wounded or captured, the escape of the bulk of the Dutch fleet frustrated the possibility of England ending the war with a single overwhelming victory. In another reverse to English hopes of an early and successful end to the war, the rich Dutch Spice Fleet managed to return home safely after defeating an English flotilla that attacked it at the Battle of Vågen in August 1665. The Dutch navy was enormously expanded through the largest building programme in its history. In August 1665 the English fleet was again challenged, though no large battles resulted. In 1666, the English became anxious to destroy the Dutch navy completely before it could grow too strong and were desperate to end the activity of Dutch raiders which threatened the collapse of English maritime trade. After Lowestoft, English warships and privateers blockading the three main entry and exit points where Dutch merchant shipping concentrated, namely the Texel, the Maas river and off Zeeland temporarily paralysed Dutch overseas trade and weakened Dutch business confidence. The existence of five admiralty colleges, each with its own policies on ship construction and armaments, each favouring its local commanders and with variable levels of efficiency, and the reluctance of Grand Pensionary Johan de Witt to appoint Orangist officers, all led to difficulty in creating a unified navy. At Lowestoft, the English Fleet was commanded by James, Duke of York, who was heir presumptive to his brother Charles II as well as Lord High Admiral of England. In view of the significant number of casualties among senior English officers and noble volunteers, including three killed next to the Duke, Charles insisted that his brother should no longer command at sea. The command of the English fleet was therefore entrusted jointly to Prince Rupert, a cousin of Charles and James, and the Duke of Albemarle.
Францияның араласуы
1664 жылдың шілде және тамыз айларында Людовик соғыс жариялануын болдырмау үшін делдалдыққа тырысты, бірақ Англия оның ұсынысын қабылдамады. Лоустофт шайқасынан кейін, голланд флотының толықтай жойылған жағдайы ағылшын флотына испандық Нидерландыдағы оның жоспарларына кедергі келтіру мүмкіндігін береді деп алаңдаған Людовик тағы делдалдық ұсынды. Алайда, ол голландтарға көмек үшін Нидерландыға француз әскерлерін жіберген және Англияға қысым көрсету мақсатында Данияны Голландия Республикасы және Франциямен одақтастыруға тырысқандықтан, оның делдал ретіндегі сенімділігі күмән тудырды. Оның делдалдық ұсынысын қабылдамауына жауап ретінде Людовик XIV 1666 жылдың 16 қаңтарында Англияға соғыс жариялады. Француз флотының көп бөлігі Дюк де Бофор басқаратын Жерорта теңізінде орналасқан еді, ал Людовик оның көп бөлігін Атлантикаға әкеліп, Абрахам Дюкен басқаратын Атлантика эскадрильясымен біріктіруді жоспарлады. Біріктірілген француз флоты ағылшын арнасында голланд флотымен қосылып, ағылшын флотынан сандар жағынан басым болуы тиіс еді. Людовик жоспарлары голланд флотының ағылшын флотының батыс ағылшын арнасындағы әлсіз француз флотына шабуыл жасауына жол бермес үшін уақытында теңізде болуы керек деген болжамға негізделген. Бірақ, голландтар 21 мамырға дейін Бофортты қорғау үшін теңізде бола алмады. Осының салдарынан, 1666 жылдың сәуір айында 32 жауынгерлік кемемен Тулоннан шыққан Бофорт, Төрт күндік шайқас кезінде Лиссабонда алты аптаға тоқтап қалды. Бастапқыда 8, кейін 12 кемесі болған Дюкенге Бофортпен Лиссабонда қосылуға бұйрық берілді, біріктірілген француз флоты голландтармен қосылар алдында ағылшын шабуылына ұшырамас үшін, алайда екеуі кездеспеді, Дюкен Брестке қайтып келді, ал Бофорт Рошфортта тоқтады.
Louis had tried to act as mediator in July and August 1664 to prevent war being declared, but England did not accept his offer. After Battle of Lowestoft, and concerned that the complete destruction of the Dutch fleet would leave the English fleet in a position to interfere with his plans in the Spanish Netherlands, Louis again offered mediation, but as he had already sent French troops into the Netherlands to assist the Dutch, and had also attempted to bring Denmark into an alliance with the Dutch Republic and France that was designed to put pressure on England, his credibility as mediator was undermined. In response to its rejection of his mediation, Louis XIV declared war on England on 16 January 1666. The greater part of the French fleet was in the Mediterranean under the duc de Beaufort, and Louis intended that much of this would be brought into the Atlantic to join up with the Atlantic squadron commanded by Abraham Duquesne. The combined French fleet would then, it was intended, link up with the Dutch in the English Channel and the two would outnumber the English fleet. Louis' plans were based on the assumption that the Dutch fleet would be at sea in time to be able to prevent the English fleet attacking the weaker French fleet in the western English Channel. However, the Dutch could not undertake to be at sea to provide cover for Beaufort until 21 May. As a result, Beaufort, who left Toulon in April 1666 with 32 fighting ships, delayed at Lisbon for six weeks while the Four Days' Battle was fought. Duquesne, who initially had 8 and later 12 ships, was ordered to join Beaufort at Lisbon so that the combined French fleet would be less vulnerable to a possible English attack before it could join the Dutch, although the two failed to meet and Duquesne returned to Brest while Beaufort stopped at Rochfort.
Әкеменің бөлінісі
Француздардың Жерорта теңізіндегі флотының басым бөлігін Дюнкерктегі голландиялық флотқа қосылу ниеті 10 мамырда принц Рупертке мәлім болды және 13 мамырда Карл мен оның Жеке Кеңесі талқылады. Келесі күні екі кеңесші Альбемарлмен бұл мәселені талқылауға жіберілді. Олар Альбемарлдің принц Руперт басқаратын эскадрильяны Довер бұғазын блокадалауға қарсы емес екенін, егер ол голландиялықтармен шайқасу үшін кем дегенде 70 кеме қалдырса, хабарлады. Руперт флотынан 20 жылдам немесе жақсы қаруланған кемені таңдап, Портсмут пен Плимуттен қосымша кемелер жинауға бұйрық берді. Рупертке алғашқыда Бофорт флотына шабуыл жасау тапсырылды, оның бастапқы 32 кемесінің ішінде нашар қаруланған, жеткіліксіз экипаж немесе баяу кемелер де болды. Алайда, Дукейн эскадрильясы Бофортқа қосылуға ниеттенгені белгілі болғаннан кейін, Рупертке француз флоты тікелей тұрғанда немесе жағаға шабуыл жасауға тырысқанда ғана шабуыл жасау, ал қалған жағдайда Бофортпен кездескен немесе француз флоты қауіпті жақын болмаса, негізгі флотқа қайта оралу нұсқауы берілді. Француз флоты пайда болған жоқ. Альбемарл флотты бөлуге жауапты деп айыпталғанымен немесе Руперт эскадрильясының жоғалуын қабылдауда бейжай болғанымен, ол Руперттің 20 кемеден тұратын эскадрильясы бөлінгеннен кейін де голландиялық флотқа қарсы күресу үшін кем дегенде 70 кемеге ие болады деп есептегені анық. 14 мамырда ол Жеке Кеңесшілермен сөйлескенде, бірлескен командирлерге бекітілген флоттың номиналды саны тоқсаннан асты, бірақ кем дегенде он екі кеме Темза аузында флотқа қосылмады, ал үш кеме кейін портқа қайтып келді. Жоғалған кемелердің төртеуі жөнделді, бірақ флотқа қосылу үшін толық экипаж жинауға уақыт жетпеді, үшеуі жөндеуде болды, ал мамыр айында қосылуы күтілген бес жаңа салынған кеме экипаж жинау және жабдықтау қиындықтарына байланысты кешіктірілді. Мәселенің көп бөлігі Карл II және оның министрлерінің қысқа соғыс жоспарлағанында, бірақ Лоустофттың ішінара жеңісінен кейін бір жыл бойы үлкен флотты сақтап тұру 1666 жылы ағылшын мемлекеттік қаржысына мүмкін емес талаптар қойды. Альбемарл мамыр айында Темза аузындағы өзінің қол астындағы кемелердің аздығына алаңдады, әсіресе голландиялық флот порттарынан шығуға дайындалып жатқаны туралы хабар алғаннан кейін. 26-28 мамыр аралығында ол үш рет Әскери-теңіз Кеңесіне және Карл II-нің мемлекеттік хатшыларының бірі лорд Арлингтонға хат жазды. Әр хатында ол 70 кемемен голландиялық флотқа қарсы күресуге бейілді екенін қайталады, бірақ 27 мамырда оның 54 кемесі, ал 28 мамырда 56 кемесі болғандықтан, ол әлдеқайда басым голландиялық флотпен шайқасуға тура келе ме, әлде кері шегінуге бола ма, деген шешімді сұрады. Арлингтонға жазған соңғы хатында, егер санының айырмашылығы сақталса, шайқастан бас тарту туралы нақты нұсқау сұрады. Йорк герцогының жауабында Альбемарлға 70 кемеден кем болса, шайқастан бас тарту туралы нұсқау берілмеді, бірақ ол шешім қабылдауға еркіндік берді. Бұл, бір жағынан, Шарль мен оның министрлерінің голландиялықтардың француз флотына қосылу үшін Шотландияның солтүстігін айналып өтуді жоспарлағандығына сенгендіктен болды, сондықтан Альбемарлдің флотының көлемін ұлғайтуға уақыты болды. Алайда, алынған ақпарат дұрыс емес еді және шайқастың басында Альбемарлдің басқаруындағы 56 кемеден тұратын ағылшын флоты лейтенант-адмирал Михель де Рюйтер басқарған голландиялық флоттың 85 әскери кемесінен кем болды. Бес кеме 3 және 4 маусымда Альбемарлге қосылды, Руперт эскадрильясы қайтып келгенге дейін. Соғыстың алдындағы күні голланд флотында 72 ірі соғыс кемесі, фрегаттар ретінде жіктелетін 13 кіші соғыс кемесі, 9 өрт кемесі және 8 депештік яхта мен жиырма галереядан тұратын көмекші күш болды. Де Рюйтерге сол күні швед сауда кемесі екі күн бұрын Кент жағалауында ағылшын флотын, оның шамамен 80 кемесін көргенін хабарлады.
The French intention to bring the bulk of their Mediterranean fleet to join the Dutch fleet at Dunkirk was known to Prince Rupert by 10 May and discussed by Charles and his Privy Council on 13 May. The next day, two privy councillors were delegated to discuss the matter with Albemarle. The delegates recorded that Albemarle would not object to detaching a squadron under Prince Rupert to block the Strait of Dover, provided he were left with at least 70 ships to fight the Dutch. Rupert selected 20 generally fast or well armed ships from the fleet and was instructed to collect any extra ships that might be available at Portsmouth or Plymouth. Rupert's initial instructions were to attack Beaufort's fleet, whose original 32 ships included several weakly armed, poorly manned or slow vessels. However, once it was known that Duquesne's squadron was intended to join Beaufort, Rupert was instructed only to attack the French fleet if it was at anchor or was attempting an invasion, but otherwise to rejoin the main fleet as soon as he had encountered Beaufort or had credible information that the French fleet was not close enough to be a danger. In the event the French fleet did not appear. Although Albemarle has been accused either of the responsibility for dividing the fleet or complacency for accepting the loss of Rupert's squadron, it is clear that he counted on having at least 70 ships to face the Dutch fleet, even after Rupert's squadron of 20 ships had been detached. When he spoke to the privy councillors on 14 May, the nominal strength of the fleet assigned to the joint commanders was over ninety, although at least a dozen of these had not joined the fleet at the mouth of the Thames and three ships then with the fleet later returned to port. Four of the missing vessels had been refitted but could not be fully manned in time to join the fleet, three were being repaired and five newly constructed ships which had been expected to join in May were delayed by difficulties in manning and victualing them. Much of the problem was that Charles II and his ministers had planned for a short war, but keeping a large fleet in being for a year after the partial victory of Lowestoft put demands on English public finances in 1666 that were almost impossible for it to meet. Albemarle became increasingly concerned about the small numbers of ships under his command at the mouth of the Thames as May progressed, particularly after he received intelligence that the Dutch fleet was preparing to leave its harbours. He wrote three times between 26 and 28 May to the Navy Board and to Lord Arlington, one of Charles II's Secretaries of State. In each case, he reiterated his commitment to fight the Dutch fleet with 70 ships but, as he had only 54 ships on 27 May and 56 ships on 28 May, he requested a decision on whether he had to fight a much superior Dutch fleet or could retreat. His final letter, to Arlington, amounted to him asking for specific instructions to decline battle if this disparity in numbers persisted. The response from the Duke of York contained no instruction for Albemarle to decline battle if he had less than 70 ships, but left him discretion to make the decision. In part, this was because Charles and his ministers believed that the Dutch intended sail around the north of Scotland to join the French fleet before attacking the British fleet, so that Albemarle had time to increase the size of his fleet. However, the intelligence relied on was faulty and, at the start of the battle the English fleet of 56 ships commanded by Albemarle was outnumbered by the 85 warships in the Dutch fleet commanded by Lieutenant Admiral Michiel de Ruyter. Five ships joined Albemarle on 3 and 4 June, before the return of Rupert's squadron. On the day before the battle, the Dutch fleet comprised 72 large warships, 13 smaller warships classed as frigates, 9 fireships and an auxiliary force of 8 despatch yachts and twenty galleys, disposing of 4,200 guns and manned by 22,000 crewmen, constituting the largest and most powerful Dutch fleet up to that time. De Ruyter had been informed that day by a Swedish merchant ship that it had seen the English fleet, which it estimated at 80 ships, off the Kentish coast two days before.
Бірінші күн, таңертең
Альбемарл Руперттің кемелерінің бөлініп кетуіне байланысты өз флотының эскадрильяларын қайта ұйымдастырды және 30 мамырдағы әскери кеңесте флаг-офицерлер тағайындалуына қатысты өзгерістерді жасады. Келесі күні, голланд флоты Ниупорттың солтүстігінде болғанда, де Руйтер де соңғы бұйрықтарды алу үшін капитандырын өз флагманына шақырды. Голланд флоты сол күні кешке аяқтағанда, ағылшын флотынан 25 миль қашықтықта болды. 1 маусым күні таңертең екі флот та ерте сапарға шықты, шамамен сағат 7-де ағылшын флоты голланд кемелерін көріп қалды. Таң бойы Альбемарлге кем дегенде 80 голланд соғыс кемесі бар екені анық болды: ол өз флаг-офицерлерімен кеңесіп, голландтардың тығыз қуып жететінін ескеріп, Темзаға қайту қиын болады, сондықтан шайқасуға түсуге тура келеді деп шешті. Алайда, қатты жел мен толқынысты теңіз шайқасуға қолайсыз болғандықтан, ауа райы жақсарғаннан кейін ғана соғысуды күтті. Альбемарл сондай-ақ Рупертке Кент арқылы мүмкін болса, оған қосылуын сұрап хабар жіберді. Таңертеңгі ауа райы голланд флотын тоқтатып, түске қарай Альбемарл голланд флоты тоқтағанын және дайын емес екенін түсініп, қолайсыз ауа райына қарамастан, голланд орталық және ван бөлімдері араласпай тұрып, лейтенант-адмирал Корнелис Тромп басқаратын голландтың артқы эскадрильясына шабуыл жасау мүмкіндігін пайдалануға шешім қабылдады. Ағылшын флоты тұрақты шайқас тәртібінде болмады, бірақ сағат 12:30-да Альбемарл өзінің қызыл эскадрильясымен және Джордж Айскудің ақ эскадрильясымен бірігіп, ал Томас Теддиманның көк эскадрильясы арттан шабуылға көшуге бұйрық берді. Де Руйтер ағылшын флотының жел мен теңіз жағдайында шабуыл жасайтынын күтпеген, көптеген кемелері төменгі қару батареяларын қауіпсіз пайдалана алмайтындықтан, бұл шабуыл оны толығымен таң қалдырды. Бірақ ағылшын флотына ең жақын болған Тромп кемелеріне кабельдерін кесуге бұйрық берді, олар оңтүстік-шығысқа қарай жүзіп, голланд флотының қалған бөлігі де оларды ілесіп өтті. Голланд флоты арттағы Тромптан басталып, Корнелис Эвертсен Аға басқаратын ванға дейін солтүстік-шығысқа қарай тізіліп орналасқандықтан, Тромптың арт бөлігіндегі 30-40 кеме және де Руйтердің орталық бөлігінен бірнеше кеме ғана бастапқыда бүкіл ағылшын флотына қарсы соғыс желісін құра алды. Ағылшын флоты ауа райын бақылап тұрғандықтан, бастапқыда саны аз болған голландтарға шабуыл жасай алатын, бірақ көптеген ағылшын кемелері жақын шайқасқа түсе алмады. Бұл сәтсіздік және Тромптың бөлімін жылдам әрекетке келтіруі Альбемарлдің Тромп эскадрильясын әрекетсіз қалдыруға жасаған тырысынан айырды. Екі тарап та бірін-біріне көп зиян келтірмеген үш сағаттан кейін, Эвертсен эскадрильясы шайқасқа қатыса бастады және ағылшын көк эскадрильясының арасындағы бос орындардан өтіп немесе оның соңынан кесіп өту арқылы ағылшын флотының сол бөлігіне қарсы ауа райын бақылауға ие болды.
Albemarle reorganised the squadrons of his fleet on account of the detachment of Rupert's ships and made the consequent changes in flag officer appointments at a council of war in 30 May. The next day, when the Dutch fleet was north of Nieuwpoort, de Ruyter also called his captains to his flagship to receive their final orders. When the Dutch fleet anchored that evening, it was only 25 miles from the English fleet. On the morning of 1 June, both fleets set sail early and, around 7am, some Dutch ships were sighted by the English fleet. During the course of the morning it became clear to Albemarle that there were at least 80 Dutch warships: he consulted his flag officers and they decided that, as it would be difficult to withdraw into the Thames estuary with the Dutch in close pursuit, they would have to fight. However, as the high winds and rough sea were disadvantageous for fighting, they expected to do so only after the weather improved. Albemarle also sent a message to Rupert by the Kent to rejoin him if possible. The weather conditions in the morning had caused the Dutch fleet to anchor, and around noon Albemarle, realising that the Dutch fleet was at anchor and unprepared, decided to exploit the opportunity to attack the Dutch rear squadron under Lieutenant Admiral Cornelis Tromp despite the adverse weather, in the hope it could be crippled before the Dutch centre and van could intervene. The English fleet was not in regular battle order, but at 12.30 Albemarle ordered it to attack, with his red squadron and George Ayscue's white squadron mixed together in the lead and Thomas Teddiman's blue squadron forming the rear. De Ruyter, who did not expect the English fleet would attack in wind and sea conditions in which many of its ships could not safely operate their lower gun batteries, was taken completely by surprise by this attack, but Tromp who was closest to the English fleet ordered his ships to cut their cables, and they sailed to the south east, followed by the rest of the Dutch fleet. The Dutch fleet had been anchored in a line running north east from Tromp in the rear to its van under Cornelis Evertsen the Elder, so only 30 or 40 ships of its rear under Tromp and some from its centre under de Ruyter could initially form a battle line against the whole English fleet. As the English fleet held the weather gauge, it could have pressed an attack on the initially outnumbered Dutch but many English ships failed to come into close action. This failure, and Tromp's prompt action in getting his division underway, frustrated Albemarle's attempt to put Tromp's squadron out of action. After three hours during which neither side inflicted much damage in the other, Evertsen's squadron started to come into action and, by sailing through gaps in the English blue squadron or crossing its wake, gained the weather gauge against that part of the English fleet.
Бірінші күн, түстен кейін
Сағат 5-ке қарай голланд флоты санда басымдыққа ие болды, ағылшынның көк эскадрильясына екі жағынан шабуыл жасады. Осы шамада екі голланд кемесі өртеніп кетті: Эверсен эскадрильясының «Хоф ван Зеланд» және Тромптың «Дюйвенворде» кемелері. Екеуі де экипаждарының көп бөлігімен бірге жоғалып кетті, ал тағы екі голланд кемесінде ауыр өрт болды. Кейбір аман қалғандар бұл кемелерге «отты оқтар» тигенін айтты, және тұтанғыш заттармен толтырылған қуыс мыс доптарынан жасалған оқ-дәрілер болған, бірақ басқа голланд куәгерлері екі кеменің өзінің қаруларынан шыққан, қатты желмен соққан отты мақталар өрттің себебі болды деп ойлады. Екі флот та Фландрия жағалауының жақын суларына бет алғандықтан және оның көк эскадрильясы қатты шабуылға ұшырағандықтан, Альбемарл сағат 17:30 шамасында қызыл және ақ эскадрильялардың кемелеріне солтүстік-батысқа бұрылуға бұйрық берді. Қызыл эскадрильяның көп бөлігі сигналды көріп, бірінен соң бірі бұрылды. Ақ эскадрилья, қызыл эскадрильяның бірнеше кемелерімен бірге, вице-адмирал сэр Уильям Беркли басқаратын, оңтүстік-шығыс бағытында тағы бір сағат бойы жол тартты, өйткені оның өзінің мәселелері болды. Сағат 18:30-да Альбемарл ақ эскадрильяны бастап, көк эскадрилья солтүстік-батысқа қарай Эверсен эскадрильясына қарсы шығып, оны жақын аралықтан шабуылдады. Қарсыластары болмаған Де Руйтер эскадрильясы уақытша жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін мүмкіндікті пайдаланды, Альбемарл мен Эверсеннің кемелері де бір-бірін өткеннен кейін солай істеді. Оңтүстік-шығыста Тромптың «Лифде» кемесі «Грот Холландиямен» соқтығысып, екеуі де қатардан шығып кетті. Вице-адмирал сэр Уильям Беркли бұлды Лоустофттағы батыл болмағаны үшін айыптаулармен зақымдалған беделін қайта жаңарту мүмкіндігі ретінде қарастырып, өзінің кемесімен, басқа ағылшын кемелерінен аз қолдау алып шабуыл жасады. Сол сәтте Калланцог пен Рейгер өз командирін құтқарып, ағылшын кемесінің такелажын тізбекті оқтармен қиратты; Рейгер алдымен кері қайтарылғаннан кейін «Свифтшур» кемесіне шабуылдай алды. Беркли мушкеттен келген оқтан жараланып қайтыс болды, содан кейін «Свифтшур» тұтқындалды. Кеме лейтенанты ұнтақ қоймасында мойны кесілген күйде табылды; ол кемені жарытуға тырысқан, бірақ экипажы ұнтақты суға батырғаннан кейін, тұтқынға түсуден гөрі өз мойнын кесіп алған. Ақ эскадрильяның тағы екі кемесі «Свифтшурдың» тағдырымен бірге болды. «Лоял Джордж» «Свифтшурға» көмектесуге тырысты, бірақ ол да тұтқындалды, ал зақымдалған «Седьмой Дуб» (бұрынғы «Севенвольден») «Бешермер» кемесімен тұтқындалды. Берклидің денесі Гаагада көрсетілгеннен кейін, Англияға қайтарылды, Штаттар Генералының адмиралдың батылдығын мақтаған хатымен бірге. Голланд флотын алғаш көрген барлаушылардың бірі «Радуга» HMS оқшауланып, бейтарап Остендке қашып кетті, Тромп эскадрильясының он екі кемесі оны қуды. Кешкі 19:00-ге қарай Де Руйтер эскадрильясы жөндеу жұмыстарын аяқтады және ол Эверсен мен Тромптың қолдауымен Альбемарлдің кемелеріне шабуыл жасады, олар ақ эскадрильямен күшейтілген. Біріккен флоттар екі рет бір-бірімен соғысты, голланд флоты алдымен оңтүстік-шығысқа, содан кейін солтүстік-батысқа қарай, ал ағылшын флоты кері бағытта жүзіп кетті. Бір ағылшын кемесі, контр-адмирал Харманның флагманы «Генри», екі мачтасын жоғалтып, қатты зақымдалды және Альбемарл флотының қалған бөлігі солтүстік-батысқа бұрылғанда қалдырылды. Ол жөндеу жұмыстарын бастағаннан кейін және флотқа қайта қосылуға тырысқаннан кейін голландтық оттық кемелер шабуылға ұшырады. «Генри» үш оттық кемені жоққа шығарды, бірақ өртеніп кетті және экипаждың үштен бірі үрейленген күйде теңізге секірді. Харман Эверсеннің берілу ұсынысынан бас тартты және Альбемарлге баратын жолды бөгеген голланд кемелеріне жасаған соңғы оқ Эверсенді екіге бөлді, содан кейін «Генри» Олдбороға қашып кетті. Екі флот бір-бірінен алыстап, түнгі сағат 22:00 шамасында тоқтағанда, голландтар Эверсен эскадрильясын зәкірде немесе британдық флоттан артық болған кезде құлатуға тырысқаннан аман қалғанына және үш ағылшын кемесін тұтқындап, тағы үш кемені шайқастан шығаруға мәжбүр болғанына қанағаттанды. Өз кезегінде олар өрттен екі кемесін жоғалтты, ал екі жақта да көптеген кемелер зақымдалды және бірнеше голланд кемелері жөндеу үшін портқа қайтып келді. Эверсеннің қазасы да зор қайғыға ұшыратты. Алайда, Тромп негізгі голланд флотымен бір уақытта тоқтамады, сондықтан оның эскадрильясы де Руйтермен байланысын жоғалтты.
By 5pm, the advantage of numbers had passed to the Dutch fleet, which was attacking the English blue squadron in the rear on both sides. Around this time, two Dutch ships caught fire, the Hof van Zeeland of Evertsen's squadron and the Duivenvoorde of Tromp's. Both were lost with most of their crews and two other Dutch ships had to deal with serious fires. Some survivors later claimed that these ships had been hit by "fiery bullets", and a type of ammunition consisting of hollow brass balls filled with a flammable substance did exist, however other Dutch eyewitnesses thought that flaming wads from the two ships' own guns, blown back by the strong wind, had caused the fires. As both fleets were heading for the shallow waters off the Flemish coast, and as his blue squadron was under heavy attack, Albemarle ordered ships of the red and white squadrons to wear to the northwest at around 5.30pm. Most of the red squadron saw the signal and wore in succession. The white squadron, with some red squadron ships in support, under Vice Admiral Sir William Berkeley continued on a south easterly course for another hour, as it had its own problems to deal with. By 6.30, Albemarle was leading the white squadron followed by the blue squadron northwest against Evertsen's squadron sailing southeast and engaged it at close range. De Ruyter's squadron facing no opponents, used the respite to make temporary repairs, and Albemarle and Evertsen's ships did the same after passing each other. To the southeast, Tromp's ship Liefde was in collision with Groot Hollandia, and both fell out of line. Vice Admiral Sir William Berkeley saw this as an opportunity to redeem his reputation, damaged by accusations of cowardice at Lowestoft, and attacked with his own ship, , with little support from other English ships Immediately, Callantsoog and Reiger came to the rescue of their commander, destroying the rigging of the English ship with chain shot; the Reiger then managed to board the Swiftsure after first being repulsed. Berkeley was fatally wounded in the throat by a musket ball, after which the Swiftsure was captured. The ship's lieutenant was found in the powder room with his throat cut; it was claimed that he had tried to blow up the ship but, after his own crew had drenched the powder, he had cut his own throat rather than being taken prisoner. Two other ships from the white squadron shared the fate of the Swiftsure. The Loyal George had tried to assist the Swiftsure but was also captured and the damaged HMS Seven Oaks (the former Sevenwolden) was captured by the Beschermer The embalmed body of Berkeley, after being displayed in The Hague, was later returned to England under a truce, accompanied by a letter of the States General praising the Admiral for his courage. HMS Rainbow, one of the scouts who had first spotted the Dutch fleet, became isolated and fled to neutral Ostend, chased by twelve ships from Tromp's squadron. By 7pm, De Ruyter's squadron had completed its repairs and it advanced with the support of Evertsen and Tromp to attack Albemarle's ships, which had been reinforced by the white squadron. The reunited fleets twice engaged each other, with the Dutch fleet first sailing southeast then northwest, with the English fleet sailing in the opposite directions. One English ship, the Henry, the flagship of Rear Admiral Harman, was badly damaged losing two masts and left behind when the rest of Albemarle's fleet turned northwest. It was attacked by Dutch fireships after she had undertaken repairs and had tried to rejoin the fleet. The Henry managed to fight off three fireships although being set aflame and a third of her crew jumping overboard in panic. Harman refused an offer by Evertsen to surrender and a last shot at the Dutch ships barring the route to Albemarle cut Evertsen in two before Henry escaped to Aldborough. As the two fleets drew apart and anchored for the night around 10pm, the Dutch could feel satisfied with having survived the attempt to cripple Evertsen's squadron while at anchor or when it was outnumbered by the British fleet, and with having captured three English ships and forced three more out of the battle against a loss of two of their own to fire, although others on both sides were damaged and several Dutch ships had returned to port for repairs. The loss of Evertsen was also greatly mourned. However, Tromp had failed to anchor at the same time as the main Dutch fleet, and his squadron consequently lost contact with de Ruyter.
Екінші күн: Альбемарлдің шабуылы
2 маусым күні таңертең күн ашық, жылы болды, және оңтүстік-батыстан жеңіл жел соқты. Таң атқанда де Руйтердің тікелей басқаруында 53 ғана әскери кеме болды, себебі Тромп және оның тағы он екі кемесі түнде бөлініп кеткен еді. Тромп таңнан кейін көп ұзамай көрінді, бірақ шайқас басталғанда флоттың қалған бөлігінен бірнеше шақырым қалып қойды. Тағы он екі голланд кемесі "Радуганы" Остендке қарай қуа жөнелді және күнінің көп бөлігінде хабарсыз кетті, ал екі жақтан да басқа кемелер жөндеуге портқа қайтып келді. Соның салдарынан де Руйтер мен Тромп 65 кемемен Альбемарлдың 48 кемесіне қарсы тұруға мәжбүр болды. Альбемарл голланд флотының көлемінің айтарлықтай азайғанын ағылшын оқтарының салдары деп ойлау қатесін жасады және таңғы сағат 6-да тікелей шабуыл жасап, голланд флотын жоюға тырысты. Алдымен Тромпты оқшаулау ниетімен оңтүстікке, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай жүзді, ал голланд флотының басты бөлігі солтүстік-батысқа қарай жылды. Шамамен сағат 7.30-да екі флот бір-бірін өте келе жақын аралықта шайқас бастады. Таң бойы, жеңіл желмен екі флот бірнеше рет өтісіп, қайтадан өтісті, соның салдарынан әр тараптан кемелер кейде бірінші жақтың қатарын бұзып өтетін. Осы кезеңде Тромп голланд қатарының соңына қосыла алды. Ағылшын флоты мұны жаңа кемелердің күшеюі деп ойласа да, сол шамада Альбемарл Руперт пен оның эскадрильясы қайтып келе жатқаны туралы хабар алды және олар келгенде көмектеседі деп күтті. Алғашқы екі өту ағылшын флоты үшін жақсы болмады, HMS Anne, HMS Bristol және жалға алынған Балтимор Темзаға зақымданып қайта оралуға мәжбүр болды. Осыдан кейін, шамамен сағат 10-да, екі флот ажырасып, жел мүлдем тоқтады және бір сағат бойы толқындарсыз қалды. Шайқас қайта басталғанда, де Руйтер голланд кемесі De Zeven Provinciën-де ағылшын қатарын кесіп өтіп, оңтүстік-шығысқа қарай жүзіп бара жатқанда, жел бағытын анықтады. Оның мақсаты – тікелей қатарда тұру тактикасын тастап, ағылшындарға толыққанды шабуыл жасап, кемелерін басып алып, қолға түсіру болды және осы ниетін білдіру үшін қызыл ту көтерілуіне бұйрық берді.
The morning of 2 June was sunny and warm, with a light south westerly breeze. At dawn, de Ruyter had only 53 warships under his direct command, as Tromp with twelve others had been separated when night fell. Tromp came into sight soon after dawn but was some miles astern of the rest of the fleet when fighting started. Another twelve Dutch ships had chased the Rainbow towards Ostend and were missing for most of the day, and others on both sides had returned to port for repairs, leaving de Ruyter and Tromp with 65 ships to face Albemarle's 48. Albemarle made the understandable mistake of believing that the significant reduction in the size of the Dutch fleet in sight was the result of English gunfire, and attempted to destroy the Dutch fleet by a direct attack starting at 6am, initially sailing south in the hope of isolating Tromp, then to the southeast, with the main Dutch fleet moving northwest. At about 7.30, the two fleets began fighting at close range as they passed each other. During the morning, in light winds, the two fleets passed and re passed several times, with ships from each side sometimes breaking through the other's line during these passes: Tromp able to join the rear of the Dutch line during this period. Although the English fleet thought these were a reinforcement of new ships, about the same time Albemarle received a message that Rupert and his squadron were returning and would provide welcome assistance when they arrived
The first two passes went badly for the English fleet, with HMS Anne, HMS Bristol and the hired Baltimore forced to return disabled to the Thames. After this, at about 10am, the wind died just as the two fleets had separated and they were becalmed for an hour. When fighting resumed, de Ruyter in Dutch ship De Zeven Provinciën crossed the English line which was sailing to the southeast, and gained the weather gauge. His intention was to abandon line ahead tactics and to make an all out attack on the English, boarding and capturing their ships, and had ordered the red flag to be raised, to signal this intention.
Екінші күн: Тромптың қиындықтары
Ол жаудың желісіне шабуыл жасамас бұрын, де Руйтерге Тромп пен артқы эскадрильяның жеті немесе сегіз кемесі ауа райының басымдығын ала алмағаны және енді қолдаусыз, ағылшын қызыл эскадрильясының жел соққан жағында оқшауланғандығы, сондай-ақ вице-адмирал сэр Джозеф Джорданның кемелерінен шабуылға ұшырағаны анық болды. Тромп де Руйтердің сигналдық жалауларын көрмеген бе, әлде оның бұйрықтарын орындамауға шешім қабылдаған ба, белгісіз. Бірақ бірнеше минут ішінде оның негізгі кемелерінің алтауы, оның ішінде жаңа флагманы «Провинция Утрехт» мачталарына ауыр зақым алды және ағылшын өрт кемелеріне ұшырады, олар оның бұрынғы флагманы «Лифде» кемесін өртеп жіберді. Вице-адмирал Абрахам ван дер Хюльст мылтықтан атқан оқтан қаза тапқан «Шпигель» кемесіне қызыл эскадрильяның үш ағылшын кемесі шабуыл жасап, оны жарамсыз қалдырды. Де Руйтер вице-адмирал Йохан де Лифдемен бірге ағылшын көк эскадрильясын бұзып өтіп, Тромпқа шабуыл жасаған ағылшын кемелерін кері шегіндірді, ал Арт ван Нес басқарған голланд флотының қалған бөлігі оңтүстікке қарай бет алды, Джорданға қосылып Тромпқа шабуыл жасауына жол бермеді. Де Руйтердің мұқият жоспарлауы, ол Тромпты құтқарып жатқанда ағылшын флотының ортасы мен артқы бөлігін ұстап тұруы, Берклидің күнгі ашуланған әрекеттеріне қарсы болды. Дегенмен, ол үлкен тәуекелге барды, өйткені Джордж Айску де Руйтер мен Тромпты осал күйде көріп, ақ эскадрильясын солтүстікке бұрып, оларды оқшаулауға тырысты. Айску тәртіпсіз голландтарды тығыз қыспағаны үшін сынға ұшырады, бірақ оның кемелері де ван Неске зиян тигізуі мүмкін еді, ол солтүстікке қарай бұрыла бастаған және егер де Руйтерге шабуыл жасалса, тез арада қосылуы мүмкін еді. Тромп төртінші кемесіне ауысып, де Руйтерге құтқаруы үшін алғыс айту үшін барды, бірақ оны көңілсіз күйде тапты. Де Руйтер Тромпты құтқару үшін өзінің ағылшын флотына жасау жоспарланған шабуылын тоқтатуға мәжбүр болды, осы уақытта вице-адмирал ван де Хюльст пен контр-адмирал Фредерик Стахувер қаза тапты. Голланд флотынан кетіп бара жатқан кемелердің саны артып келеді: «Голландия» Гелдерланд, Делфт, Рейгер Асперен және Бесшермермен бірге үш тұтқынға алынған ағылшын кемесін күзету үшін үйге жіберілді. Енді зақымдалған «Пацификати», «Вригейд», «Провинция Утрехт» және «Калланцог» кемелері де портқа қайтуға мәжбүр болды. «Шпигель» азырақ зақымдалған «Вреде» кемесімен сүйретіліп, зақымдалған «Магд ван Энхуйзен» келесі күні Нидерландыға жөнелтілді. Де Руйтердің флоты, жоғалтулар салдарынан 57 кемеге дейін азайды, 43 ағылшын кемесіне қарсы тұру үшін желісін қайта құрды, олардың кейбіреулері тиімді болмады, ал екі флот бір-бірімен қарама-қарсы бағытта үш рет өтті. Екінші өту кезінде «De Zeven Provinciën» өзінің негізгі жоғарғы мастысын жоғалтты және де Руйтер кемесін жөндеуді қадағалау үшін шайқастан шықты, уақытша командалықты лейтенант-адмирал Аерт ван Неске тапсырды. Кейіннен ол Ван Неске белгісіз күрес нәтижесінде жеңіліске жауаптылықты жүктеуге тырысқан деп айыпталды, бірақ сол кезде адмиралдар кемені ауыстырған кезде белгіленген ереже болған жоқ: Альбемарл алдыңғы күні «Корольдік Чарльз» кемесінде қалған, ол жауынгерлік іс-қимылдар кезінде жөндеу үшін тоқтағанда оның мінез-құлқы сұраққа түспеген. Де Руйтерде Голландияның жоғарғы қолбасшысының қазасынан Голландияның командалық құрылымының қирауына әкелген Лоустофт шайқасының қайталануын болдырмау үшін қажетсіз тәуекелдерден сақтануға қатысты Штаттар Генералынан қатаң жазбаша бұйрықтар болды. Ван Нес голланд флотына келесі үш өтуде басшылық етті. Ол желдің соққан жағында болғандықтан, оның қаруларының ауқымы артық болды, сондай-ақ оның басым күштерімен бірге, күндізгі нәтиже әсер ету арқылы анықталуы мүмкін екенін көрсетті. Кейбір ағылшын кемелері қатты зақымдалды, сауда кемесі «Лоял Субъект» және тағы бір кеме өз порттарына қайтты, ал HMS «Black Eagle» (бұрынғы голландтық «Гронинген») қиындық тудырды, бірақ оған түскен көптеген су астындағы тесіктерден бұрын экипажы кемеден шыға алмады. Сағат 6-ға қарай Альбемарлдің флоты, шайқаста әлі де 41 кемесі бар, құлауға жақын болды, көптеген кемелер қатты зақымдалды және көптеген жандар зардап шекті, ал кейбіреулерінде оқ-дәрі аз қалды.
Before he could attack the enemy line, it became apparent to de Ruyter that Tromp and seven or eight ships of the rear squadron had not gained the weather gauge and were now isolated to the leeward side of the English red squadron without support, and under attack from ships of that squadron under vice admiral Sir Joseph Jordan. It is unclear whether Tromp had not had seen De Ruyter's signal flags or had decided not to follow his orders, but within minutes six of his major ships, including his replacement flagship Provincie Utrecht had suffered major damage to their masts and were vulnerable to English fireships, which managed to burn his former flagship Liefde. The Spieghel, on which Vice Admiral Abraham van der Hulst was killed by a musket shot, was attacked by three English ships of the red squadron and left disabled. However, the remainder of Tromp's ships were saved by de Ruyter who, with Vice Admiral Johan de Liefde, broke through the English blue squadron and drove off the English ships attacking Tromp while the rest of the Dutch fleet under Aert van Nes headed south, preventing the English blue squadron and the remainder of the red from joining Jordan in attacking Tromp. De Ruyter's careful planning, keeping the centre and rear of the English fleet occupied while he rescued Tromp was in contrast to Berkeley's impetuosity of the previous day. However, he had taken a considerable risk, as George Ayscue, seeing the de Ruyter and Tromp in a vulnerable position, had turned his white squadron north to try to isolate them. Ayscue was criticised for not pressing the disordered Dutch more closely, although his ships were also vulnerable to van Nes who had begun to turn north and could have joined de Ruyter quite quickly if the latter were attacked. Tromp, switching to his fourth ship already, then visited de Ruyter to thank him for the rescue but found him in a dark mood. De Ruyter had been forced to call off his plan for an all out attack in the English fleet so that Tromp could be rescued, during which time Vice Admiral van de Hulst and Rear Admiral Frederick Stachouwer had both been killed. The list of ships leaving the Dutch fleet was growing: the Hollandia had been sent home together with the Gelderland, Delft, Reiger Asperen and Beschermer in order to guard the three captured English vessels. Now the damaged Pacificatie, Vrijheid, Provincie Utrecht and Calantsoog had also to return to port. The Spieghel had to be towed by the less damaged Vrede and, the damaged Maagd van Enkhuizen left next day for the Netherlands. De Ruyter's fleet, reduced by its losses to 57 effectives, re formed its line to face 43 English ships, some hardly effective, and both fleets now passed each other three times on opposite tacks. On the second pass De Zeven Provinciën lost its main topmast and De Ruyter withdrew from the fight to supervise repairs to his ship, delegating temporary command to Lieutenant Admiral Aert van Nes. He was later accused of attempting to pass the responsibility for any defeat in the uncertain contest to van Nes, but there was no established rule at that time about when admirals should change ships: Albemarle had remained on the Royal Charles the previous day when it anchored to refit during the fighting without his conduct being questioned. De Ruyter had strict detailed written orders from the States General to avoid unnecessary risks, to prevent a repeat of the events of the Battle of Lowestoft when the loss of the supreme commander had wrecked the Dutch command structure. Van Nes commanded the Dutch fleet on its next three passes. As it held a leeward position, its guns had greater range which, with its superior numbers, made it clear by the early afternoon that the day's outcome could be decided by attrition. Some English ships were dreadfully damaged, the merchantman Loyal Subject and another ship withdrew for their home ports and HMS Black Eagle (the former Dutch Groningen) raised the distress flag, but it sank from the many below water shot holes it had suffered before any ships' boats could take off its crew. By 6pm, Albemarle's fleet, reduced to 41 ships still in action, was near to collapse, with many ships badly damaged and with significant casualties, and some with little powder and shot left.
Екінші күн, Нидерланды күшейткіштері
Ағылшын қиындықтарын арттыру үшін, түстен кейін немесе кешкі уақытта оңтүстік-шығыс көкжиегінде он екі кемеден тұратын жаңа голланд контингенті пайда болды. Альбемарл бұл күштің қосымша бөлігі деп ойлады, себебі Голландиядағы ағылшын тыңшылар желісі голландтар төртінші эскадрильяны тактикалық резерв ретінде сақтайтынын хабарлаған еді. Расында, мұндай мүмкіндік талқыланған, бірақ Де Руйтер шайқасқа дейін басқа адмиралдарды үш эскадрильяны ғана пайдалануға көндірген. Шындығында, бұл он екі кеме – Тромп эскадрильясының кемелері еді, олар бірінші күні «Радуганы» Остендеге қуған және енді шайқасқа қайта қосылған. Бұл күшейткіштер қараңғы түскенше голланд флотына қосыла алмайтыны белгілі болғанмен, Руперттің қайда екені әлі белгісіз болғанда, ағылшын флотының 35 кемемен, оның ішінде алты ауыр зақымдалған кемемен үшінші күні шайқасуы мүмкін емес еді. Альбемарл шегінуге бұйрық берді. Әйгілі болғандай, ағылшын флоты солтүстік-батысқа бет алып, оңтүстік-шығысқа қарай бет алған голланд флотын басып өтті, сондықтан флотты Галлопердің солтүстігіне және Темзаға қарай жететін терең су арнасына бұру үшін үлкен өзгеріс жасау қажет болмады. Ван Нес голланд флотына қарсыласына қарсы тағы бір шабуыл үшін бірінен соң бірі бұрылуға бұйрық берді, бірақ ағылшын флоты қашып бара жатқанын байқағаннан кейін бұл бұйрықты кері тартпады және барлық кемелерін бірдей бұруға бұйрық бермеді, себебі бұл жағдайды ушықтыруы мүмкін еді. Бұл Альбемарлға төрт-бес шақырымдық артықшылық берді, ол голландтарға қараңғы түскенше оны қуып жете алмайтын еді, себебі күн батып, жел басылып бара жатқан. Шегіну кезінде Альбемарл өзінің «Корольдік Чарльз» кемесін қоса алғандағы, ең мықты және аз зақымдалған 15 кемесін артқы күзет ретінде тізімге қойды және ең ауыр зақымдалған алты кемені өздігінен портқа баруға бұйырды. «Сент-Пол» (бұрынғы голландтық «Синт-Паулус») кемесіне басқа кемелермен бірге жүруге тым көп су жиналды, сондықтан экипажты эвакуациялағаннан кейін оны жауыздан сақтау үшін өртеп жіберді. Екінші күні екі тарап та шешуші соққы беру мүмкіндігін жіберіп алды. Біріншіден, Альбемарлдің таңертеңгі шабуылы, Тромп эскадрильясының болмауына байланысты, сәтсіз аяқталды. Содан кейін Де Руйтер толық қанағаттанбады, себебі ол Тромпты құтқаруға мәжбүр болғандықтан, ағылшын флотына қарсы толыққанды шабуылды бастай алмады. Бұл құтқару Тромптың кемелерін жойылмай сақтады, бірақ Ван Нестің голланд флотын жылдам кері бұруға тырыспауы голландтарға көптеген зақымдалған ағылшын кемелерін басып алу мүмкіндігінен айырды. Ағылшын флоты аз болғанымен жақсы шайқасты, жеңіліске ұшырап, шегінгенімен, толығымен жойылған жоқ. Дегенмен, оның тек 28 кемесі жөндеуге және одан әрі соғысу үшін қайта жабдықталуға жарамды болды. Түнде екі флот та шамамен бес шақырымдай қашықтықта қалып, жөндеу жұмыстарын жүргізді.
To add to the English troubles, in the late afternoon or early evening, a new Dutch contingent of twelve ships appeared on the southeast horizon. At the time, Albemarle believed that these were part of a fresh force, the English intelligence network in Holland having reported that the Dutch would retain a fourth squadron as a tactical reserve. Indeed, this option had been discussed but De Ruyter had just before the battle been convinced by the other admirals to use only three squadrons. In fact, the twelve were the ships of Tromp's squadron that had chased the Rainbow into Ostend in the first day and were now re joining the fight. Although it was clear this reinforcement could not join the Dutch fleet before dark, there was no question of the English fleet continuing the battle for a third day with only 35 ships, besides six badly damaged ones, when Rupert's whereabouts were still unknown. Albemarle gave the order to retreat. Fortunately, the English fleet was heading northwest and had passed the Dutch fleet heading southeast, so no major change of course was necessary to take the fleet north of the Galloper Sand and into the deep water channel leading into the Thames Van Nes had given the order for the Dutch fleet to tack in succession to begin another pass against their opponent before he realised that the English fleet were escaping. He decided not to rescind this order and replace it with one for all his ships to tack together, reversing the order of sailing, as this might cause confusion. This gave Albemarle a four or five mile head start, too much for the Dutch to overtake him before nightfall, as the sun had almost set and the wind was dying away. During his retreat, Albemarle placed 15 of his strongest and least damaged ships including his Royal Charles in line abreast as a rear guard, and ordered the six most badly damaged to make their own way to port. The St Paul (the former Dutch Sint Paulus) had taken on too much water to keep with the other ships and was burned to prevent capture after its crew had been taken off. Both sides had missed chances to strike decisive blows on the second day. First, Albemarle's morning attack on the Dutch fleet, reduced by the absence of Tromp's squadron, had been unsuccessful. Then de Ruyter could not have felt entirely satisfied, as had later been unable to launch his desired all out attack on the English fleet because he had to rescue Tromp. Although this rescue prevented Tromp's ships being overwhelmed, it and the failure van Nes to reverse the Dutch fleet quickly, lost the Dutch the chance of capturing many damaged English ships. The outnumbered English fleet had fought well and, although clearly defeated and in retreat, it had not been annihilated. However, it had only 28 ships that could be repaired and refitted for further combat. During the night, the two fleets lay becalmed about five miles apart making repairs.
Үшінші күн
Солтүстіктен соққан жеңіл жел түндегі тыныштықты күн шығуға дейін алмастырды, ал ағылшын флоты солтүстік-батысқа қарай сәл бұрылып, кері шегінуді жалғастыруға шешім қабылдады. Ван Нес соғыс кеңесін шақырды, себебі де Руйтер әлі де артта қалды: кеңес ағылшын флотын қатарласып, оларды жеңіп алу мақсатымен қууға келісті, бірақ таңға дейін олар қол жеткізбеді. Түске қарай жел күшейіп, шығысқа соқты, сондықтан ең жылдам голланд кемелері ағылшын флотын қуып жете алу үшін жіберілді. Алайда, ағылшын арьергардының 15 кемесінің барлығы үлкен және күшті болды, әрқайсысы бірнеше ірі (32 фунттық) зеңбіректермен жабдықталған, ал ең үлкен голланд кемелерінде алға қарай атуға болатын тек екі орта калибрлі зеңбірек болды. Сондықтан ағылшын флоты голланд кемелерін қашықтықта ұстап, қиындықсыз жолын жалғастырды. Сағат 15:00-ге жуық Руперттің эскадрильясы оңтүстік-батыстан солтүстікке қарай келе жатқан ағылшын кемелерімен көрілді. Ван Нес мұны көргенде, Руперттің эскадрильясы өзінің флотына күш қосудан бұрын Альбемарлдің кемелерін шайқасқа тартуға тырысты. Альбемарлдің навигаторлары оның флоты мен Руперттің эскадрильясы Галопер құмының солтүстігінде деп ойлады, және шамамен сағат 17:00-де олар Рупертке қосылу үшін батысқа бұрылды. Алдыңғы қатардағы ағылшын кемелері шағын болды, және олардың аз суға батуы Галопер құмынан қиындықсыз өтуге мүмкіндік берді, бірақ бірнеше кеме құмға отырды. Бірінші екеуі жылдам босады, бірақ үлкен «Принс Роял», ақ эскадрильяның флагманы, тығырыққа түсті. Көп ұзамай оны бірнеше голланд кемелері, соның ішінде екі өрт кемесі қоршап алды. Вице-адмирал Джордж Айску голланд шабуылына қарсы тұруды қалады және экипажына тыныш болуға және жақындап келе жатқан өрт кемелерін кері қайтаруға шақырды. Алайда, экипаж үрейленді, және Ламбеттің бірі туды түсірді, Айскуды Гудадағы Тромпқа жеңілуге мәжбүр етті. Бұл тарихтағы ең жоғары шенді ағылшын адмиралының теңізде тұтқындалуының жалғыз жағдайы болды. Тромп «Принс Роял» кемесін жүлде ретінде сақтап қалғысы келді, ал де Руйтер кешкі сағат 7-де өзінің флотына жеткенде, бастапқыда қарсылық білдірмеді. Алайда, су көтерілген кезде, рулі мен рульдік басқаруы зақымдалғаны анықталды, сондықтан ол өзін-өзі басқара алмады. Қайта құрастырылған ағылшын флоты шабуылға дайындалып жатқанда, де Руйтер «Принс Роял» кемесін бірден өртеп жіберуді бұйырды, себебі оны қайта басып алуға тырысуы мүмкін еді. Де Руйтерде мұндай жағдайларда жүлделерді өртеу туралы Штаттар Генералынан нақты жазбаша нұсқаулар болды. Тромп бұрынғы бұйрыққа қарсы жүлделерді үйіне жібергендіктен, ешқандай қарсылық білдіруге батылы бармады, бірақ кейін ол осы құнды жүлдесінің жоғалуына байланысты наразылығын еркін білдірді және 1681 жылы өтемақы алуға тырысты. Руперт 29 мамырда негізгі флотты тастағаннан кейін, Альбемарл өзінің портынан шығып, теңізде жүрген, одан әлдеқайда көп голланд флотының бар екендігі туралы хабар алды. Бұл хабар патша мен оның кеңесшілеріне жеткізілді, олар Рупертке 31 мамырда эскадрильясын қайтаруға бұйрық берді: бұл бұйрық 1 маусымда Уайт аралынан оған жетті. Оның эскадрильясы 2 маусымда Доверге жетті, бірақ жеңіл жел мен теріс ағыс келесі таңға дейін кешіктірді. «Принс Роял» кемесінің жоғалуынан және 6 ауыр зақымдалған кемені портқа жіберуден кейін Альбемарлде 27 кемесі ғана қалды. Руперт 26 кеме әкелді, 29 мамырдағы 20 кемесі, 29 мамырға дейін флоттан бөлінген Кент және Хэмпшир, сондай-ақ төрт өрт кемесі. Рупертпен бірге Темзадан тағы үш кеме – «Конвертин», «Санкта Мария» және «Центурион» да флотқа қосылды. Осылайша, ағылшын флоты 52 әскери кемеден, олардың жартысына жуығы зақымдалмаған және толық экипажмен, ал алты өрт кемесінен тұрды, ал оларға 69 голланд әскери кемесі, 57 ірі кемесі, қалғаны фрегаттар және алты немесе жеті өрт кемесі қарсы қойылды. Руперттің келгенінен кейін Альбемарл соғыс кеңесін шақырды, ол голландтықтардан нашар болғанына қарамастан, келесі күні шайқасты қайта бастауға келісті. Осыны түсінген де Руйтер, ван Нестен командалық міндетін қайта алған, флотын шығысқа қарай жөндеу жұмыстарын жүргізу және төртінші күндік ұрысқа дайындық жасау үшін алып кетті. Де Руйтер көптеген кемелерінің зардап шеккеніне және оқ-дәрілердің жетіспеушілігіне қарамастан, оның санының артықшылығы әлі де шешуші болуы мүмкін деп есептеді. Альбемарл мен Руперт ағылшын флотын қайта ұйымдастырды. Руперттің жаңа экипажмен бірге зақымдалмаған, жылдам кемелерінен тұратын эскадрильясы оның басқаруымен жаңа ақ эскадрильяның алғы шебін құрады, ал сержанттары сержант Кристофер Мингс және сержант Эдвард Спрагге болды. Сержант Роберт Холмс тұтқындалған Айскудың орнына бұрынғы ақ эскадрильяның қалдықтарына басшылық етті, қазіргі кезде оның бастапқы жиырма кемесінің арасында сегізден онға дейін кемеден тұрды. Холмстың кемелері Альбемарлдің орталық бөлігінің бұрынғы құрамына кірген болуы мүмкін, бірақ оның нақты орны белгісіз, ал сержант Томас Теддиман басқаратын азайттылған көк эскадрилья артты құрады. Голландтықтар сияқты, ағылшын флоты да кешкі және түнгі уақытта мүмкіндігінше зақымды жөндеуге жұмсады.
A light breeze from the northeast replaced the overnight calm before sunrise, and the English fleet decided to continue its retreat, steering slightly north of west. Van Nes called a council of war, as de Ruyter was still far astern: this agreed to pursue the English fleet in line abreast and with the intention of engaging and overwhelming the English fleet, although it remained out of reach through the morning. By midday the wind strengthened and became easterly, so the fastest Dutch ships were released to try to overtake the English fleet. However, as the 15 ships of the English rearguard were all large and powerful, each with several large guns (32 pounder cannon) mounted in their sterns, whereas even the largest Dutch ships had only two medium calibre guns that could fire forward, the English fleet was able to keep the Dutch ships at a distance, and continued on their way without difficulty. Shortly before 3pm, Rupert's squadron was sighted to the southwest by the leading English ships, heading north. When van Nes saw this, he tried to bring Albemarle's ships into action before Rupert's squadron could reinforce his fleet. Albemarle's pilots assumed that both his fleet and Rupert's squadron were already north of the Galloper Sand and, at about 5pm, they steered to the west to join Rupert. The leading English ships were small, and their shallow draught allowed them to pass over the Galloper Sand without difficulty, but , and grounded on the sandbank. The first two managed to get free quickly, but the larger Prince Royal, flagship of the white squadron, was stuck fast. It was soon surrounded by several Dutch ships, including two fireships. Vice Admiral George Ayscue wished to resist any Dutch attack and begged his men to stay calm and repulse the approaching fireships. However, the crew panicked and a certain Lambeth struck the flag, forcing Ayscue to surrender to Tromp on the Gouda, the only time in history an English admiral of so high a rank was captured at sea. Tromp wished to keep the Prince Royal as a prize, and when de Ruyter finally caught up with his fleet at about 7pm, he initially raised no objection. However, when it floated as the tide rose, its rudder and steering were found to be damaged so it could not steer itself. As the recombined English fleet was preparing to attack, de Ruyter ordered the Prince Royal to be burned at once, as it was possible that an attempt would be made to recapture it. De Ruyter had explicit written instructions from the States General to burn prizes in such situations. Tromp did not dare to make any objections because he had already sent home some prizes against orders; but later he would freely express his discontent, still trying to get compensation for the loss of this valuable prize in 1681. After Rupert had left the main fleet on 29 May, Albemarle received information that a Dutch fleet which significantly outnumbered his had left its ports and was at sea. When this was passed to the king and his advisers, they sent Rupert an order for his squadron to return on 31 May: this reached him off the Isle of Wight on 1 June. His squadron reached Dover on 2 June but was delayed by light winds and adverse tides until the next morning. Albemarle had only 27 ships remaining after the loss of the Prince Royal and sending six badly damaged ships to port. Rupert brought 26 ships, the 20 he had on 29 May together with Kent and Hampshire which had been detached from the fleet before 29 May and four fireships. Three more ships from the Thames, the Convertine, Sancta Maria and Centurion also joined the fleet at the same time as Rupert. The English fleet therefore consisted of 52 warships, nearly half of them undamaged and with full crews, and six fireships facing some 69 Dutch warships, 57 major ones and the rest frigates, and six or seven fireships. Soon after Rupert's arrival, Albemarle convened a council of war which agreed to resume the battle in the following day, despite being weaker than the Dutch. Realising this, de Ruyter, who had resumed command from van Nes took his fleet eastward to make repairs and prepare for a fourth day of combat. De Ruyter considered that, despite the casualties suffered by many of his ships and shortages of ammunition, his superiority in numbers could still be decisive. Albemarle and Rupert reorganised the English fleet. Rupert's squadron of undamaged fast ships with fresh crews took the van as the new white squadron under his own command, with Sir Christopher Myngs and Sir Edward Spragge as his vice admiral and rear admiral. Sir Robert Holmes replaced the captured Ayscue in charge of the remains of the former white squadron, now consisting of between eight and ten of its original twenty ships. Holmes' ships probably former part of the centre under Albemarle, although its exact position is unclear, and a reduced blue squadron under Thomas Teddiman, its vice admiral, commanding in the absence of its admiral formed the rear. Like the Dutch, the English fleet spent much of the evening and night repairing damage as far as possible.
Төртінші күн, алғашқы кездесулер
4 маусым күні бұлтты болды, оңтүстік-батыстан жел соқты. Екі флот та бағыттарын өзгешелеу таңертең бір-бірін көре алмады, бірақ ағылшын барлау кемелері голландиялықтарды оңтүстікке қарай таба алды. Ол ағылшын флоты үш жерде бір мезгілде голландиялықтардың қатарын бұзуды көздеді, ал өзінің эскадрильясын алдыңғы қатарда орналастырды, де Врис (Эвертсеннің ізбасары ретінде) – орталықта, ал Тромп – артта. Оның ниеті – голландиялықтардың қатарын үш жерде бірдей бұзып, сызықтық құрылымда соғысудың орнына, бірден шабуылға көшу болатын. Ағылшын флоты оңтүстік-шығысқа қарай беттегенде, голландиялықтар ауа райының бағытын иеленді және солтүстікке қарай сызық құрып жүрді, содан кейін ағылшын флотына көлбеу орналасты, сондықтан бастапқыда голландиялықтардың артқы және ағылшын алдыңғы қатарлары ғана бір-біріне жеткілікті жақын болды. Бұрынғы күндердегідей, флоттар бір-бірін өтіп, содан кейін бағыттарын өзгертіп, кері жүрді. Де Руйтер ағылшын қатарында пайда болатын кез келген тіректі пайдаланып, жоспарын іске асыру үшін күтті, бірақ шамамен сағат 7:30-да флоттардың екінші өту кезінде, Руперттің эскадрильясы батысқа қарай жүзіп, вице-адмирал Йохан де Лифденің басқаруындағы голландиялық кемелерге қарсы ауа райының бағытын иелену үшін жарысты, ал «Ridderschap van Holland» оның флагманы болды. Де Лифденің тікелей қарсыласы вице-адмирал Мингс болды. Мингстің голландиялық қатарды бұзуға жасаған тырысысына де Лифде қарсылық көрсетті, бірақ Мингс өзінің дивизиясын де Лифденің кемелерінің ортасына енгізе алды. Жақын шайқаста Мингс жараланып, қаза тапты, ал зақымдалған «Victory» үш кемемен қоршалып, солтүстікке қарай шегінуге мәжбүр болды. «Ridderschap van Holland» жартылай құлап, басқару мүмкін болмай қалды, бірақ Руперт (голландиялық қатарды бұзуға ниеттенген) өзінің соғыс кемелеріне сапта тұруға бұйрық берді және оны өртеп жіберу үшін өрт кемесін жіберді, бірақ ол тек голландиялық өрт кемесін тұтандыруға ғана қол жеткізді. Содан кейін «Ridderschap van Holland» зақымдалғандықтан портқа қайтарылды. Руперттің голландиялық қатарды бұзуға жасаған тырысы сәтті аяқталды, өйткені ол де Лифденің кемелерінен үлкен және жақсы қаруланған еді, ал Руперттің және Альбемарлдың көптеген кемелері ол жасаған тіректен өтіп, өздерінің жолын жасады. Алайда, Тромптың артқы эскадрильясы Теддиманның көк эскадрильясын бұзып, оны шатастырды. Теддиманның эскадрильясына қауіп төнгенін көріп, Альбемарл мен Руперт тәуелсіз әрекет етіп, бағыттарын өзгертіп, Тромпқа басым күшпен шабуыл жасады. Тромп оңтүстік-батысқа қарай жалғаса алмады, өйткені Теддиманның кемелері сол бағытта болды: оның ең көп дегенде 12-14 кемесі болды, олардың бірнешеуі кішкентай болды және тек солтүстікке қарай шегінуге мүмкіндік болды. Осылай істеп жүргенде, оның екі кемесі соқтығысып, біреуі – «Landman» ағылшын өрт кемесімен өртенді, бұл «Gouda» кемесіне де қатты зақым келтірді. Де Руйтер таңертеңгі уақытта ағылшын қатарын толығымен бұзу мақсатына жетті, бірақ оның өз флоты да тәртіпсіздікке ұшырады және бұл араласып кеткен ағылшын флотын пайдалана алмады. Тромп кері қайтқаннан кейін, атыс қысқа уақытқа тоқтады, ал тәртіпсіз флоттар соғысты жалғастыру үшін өздерін қайта орналастыруға тырысты. Ағылшын флотында Теддиманның артқы эскадрильясын бірінші кезекте сапқа келтіру қажет болды. Алайда, ағылшын соғыс қатары аяқталғаннан кейін, де Руйтерде оған қарсы тұру үшін ең көп дегенде 35 кеме болды, мүмкін, одан да аз. Тромп, ван Нес (Мингстің бұрынғы эскадрильясының төрт кемесін қуып шығуды шешкен) және де Врис бәрі біршама қашықтықта болды, ал ағылшын флоты олардың және де Руйтердің арасында болды. «Victory», қазір оның лейтенанты Джон Нарборо басқарып, оның үш серігі Тромп пен ван Нес 25 кемемен шабуылға түсті, бірақ тұтқынға түспеу үшін маневр жасауға тырысты және бәрі шайқастан аман қалды. Де Врис бұл жарысқа қатыспады және де Руйтерге қайта қосылуға тырысты. Мүмкін 32 кемеден, ал 35 кемеден аспаса да, 48 ағылшын кемесіне қарсы күресуге мүмкіндік берген де Руйтер, Альбемарл мен Руперт Тромпқа шабуыл жасағанда, ауа райын қайта иеленді. Таңертеңгісін және кешкісін екі флот бір-бірін қайталап, бір-бірін жойып, бір-бірін қайталап жүрді. Альбемарл де Вристің голландиялық негізгі флотқа қосылуына кедергі жасамады, ол түскі уақытта болды. Бірінен соң бірі өтіп бара жатқан кезде ағылшын флоты басым күшпен және ауыр қарумен голландиялықтарға жақындауға тырысты, бірақ де Руйтер кемелерін абайлап қашықтықта ұстады, сондықтан кейбір өткелдерде ағылшын кемелері, кейбіреулері өткен күнгі шайқастардан кейін олардың оқ-дәрісі түгесіп, отынды тоқтатуға мәжбүр болды. Де Руйтердің шыдамдылығы ван Нес пен Тромптың 25 кемесінің кейбіреулері немесе барлығы негізгі шайқасқа оралуына байланысты болды, олар шамамен сағат 3-тен бастап ағылшын флотының жел соққан жағынан орала бастады. Жауап ретінде, Альбемарл шамамен 37 кемемен, оның ішінде Руперттің ақ эскадрильясынан Спраг дивизиясы ван Нес пен Тромпқа шабуыл жасады, ал Руперт шамамен он кемемен де Руйтерді ұстап тұруға маневр жасады. Альбемарлдің ниеті – оқ-дәрісі мен күн бату уақыты бітер алдында шешуші соққы беру болатын.
The 4 June was cloudy with a brisk south westerly wind. Both fleets had moved east of the Galloper Sand on divergent courses and were out of sight of each other at dawn, but English scouting ships soon found the Dutch to the south. When the main English fleet following the scouts was sighted, de Ruyter called his flag officers together to discuss a new arrangement for their nine divisions, with his own squadron in the van, de Vries (as successor to Evertsen) in the centre and Tromp in the rear. His intention was to break the English line in three places simultaneously rather than fight in line ahead. When the English fleet approached, sailing in a south easterly direction, the Dutch had the weather gauge and sailed in line abreast in a northerly direction before forming line rather obliquely to the English fleet, so that only the Dutch rear and English van were initially within range of each other. As on previous days, the fleets started by passing each other then reversing course. De Ruyter waited to exploit any gaps that might arise in the English line to carry out his plan of breaking through it, but about 7.30 on the second pass of the fleets, he was forestalled when Rupert's squadron, sailing west, raced for the weather gauge against the leading Dutch ships under Vice Admiral Johan de Liefde with the Ridderschap van Holland as his flagship. De Liefde's immediate opponent was Vice Admiral Myngs on Myngs' attempt to break the Dutch line was opposed by de Liefde trying to break the English one, but Myngs managed to force his division into the middle of de Liefde's ships In close quarters fighting, Myngs was shot and fatally wounded and the disabled Victory with three ships protecting it was forced to the north. The Ridderschap van Holland was partly dismasted and unmanageable, but Rupert (who was intent on breaking the Dutch line) ordered his warships to stay in line and sent a fireship to burn it, although it only succeeded in setting fire to a Dutch fireship. The Ridderschap van Holland was then sent to port as being too damaged to continue fighting. Rupert's attempt to break the Dutch line succeeded as was larger and more strongly armed than any of de Liefde's ships, and many others of Rupert's and Albemarle's ships followed through the gap it had created, or forced their own way through. However, Tromp's rear squadron broke through Teddiman's blue squadron, throwing it into confusion. Seeing the danger to Teddiman's squadron, both Albemarle and Rupert acted independently to reverse course and attack Tromp with superior numbers. Tromp could not continue on a south westerly course, as Teddiman's ships were in that direction: he had at most 12 to 14 ships, several of which were small, and could only withdraw to the north. While doing so, two of his ships collided and one the Landman was burned by an English fireship, which also damaged the Gouda severely. De Ruyter had achieved his objective of completely disrupting the English line by late morning, but his own fleet was also in disorder and so unable to take advantage of the confused English fleet. After Tromp withdrew, gunfire ceased briefly while the disordered fleets tried to rearrange themselves to continue fighting. In the English fleet, Teddiman's rear squadron had first to be brought into line. However, once the English battle line was completed, de Ruyter had at most 35 ships with him, and possibly fewer, to oppose it. Tromp, van Nes (who had decided to chase the four ships from Myngs' former squadron) and de Vries were all some distance away and the English fleet was between them and de Ruyter. The Victory, now commanded by its lieutenant, John Narborough, and its three consorts were attacked by Tromp and van Nes with around 25 ships but managed to manoeuvre to avoid capture and all survived the battle. De Vries ignored this contest, and attempted to rejoin de Ruyter. Despite having possibly as few as 32 and certainly not more than 35 ships to fight as many as 48 English ones, de Ruyter had regained the weather gauge while Albemarle and Rupert were attacking Tromp. During the late morning and early afternoon, the two fleets passed and repassed each other. Albemarle made no attempt to keep de Vries from joining the main Dutch fleet, which he did around noon. During the successive passes, the English fleet with superior numbers and heavier guns attempted to close with the Dutch, but de Ruyter prudently kept his ships at such a distance that, on some passes, the English ships, some with their magazines depleted by the previous days' fighting, withheld their fire. De Ruyter's patience was based on the probability that some or all of van Nes and Tromp's 25 ships would return to the main action, which they began to do on the lee side of the English fleet from around 3pm. In response, Albemarle with some 37 ships including Sprague's division from Rupert's white squadron concentrated on van Nes and Tromp while Rupert with around a dozen ships manoeuvred to hold off de Ruyter. Albemarle's intention was to strike a decisive blow before his ammunition and daylight ran out.
Төртінші күн: де Руйтердің шабуылы
Альбемарл мен Руперт де Руйтер желге қарсы және қашықтықта қалатынын күтті, сонда Руперттің кемелері оларды Альбемарл Тромп пен ван Несті жеңуге дейін тоқтата алады. Альбемарл жақыннан шабуылдап, өртке толы кеме жіберді, бұл голландтар арасында жаңсақтық тудырды. Теддиманның «Royal Katherine» кемесі Тромптың «Wapen van Utrecht» кемесіне ауыр зақым келтірді, сол себепті Тромп отставкаға кетіп, қайтадан шайқасқа қатыса алмады; «Dom van Utrecht» кемесі «Royal Charles» кемесіне бас иді, ал бірнеше кемелер жарамсыз қалды. Альбемарлдың саясаты үлкен кемелеріне тұтқынға алынған немесе зақымдалған кемелерді иеленуге тоқтау салуға тыйым салды, бірақ ол кейіннен фрегаттары оларды өртеп жіберуі керек екенін айтты. Осыған қарамастан, Альбемарл голланд флотының көп бөлігін әрекетсіз қалдырды және жеңісіне сенімді болды. Де Рютер үш шақырым жерде жел бағытымен алаңдап қарады. Ол Тромп пен ван Нестің қосылуын бірнеше сағаттан бері күтіп келді, бірақ олар бірнеше минут ішінде жеңіліске ұшырады. Кейін ол шайқастың жоғалғанын ойлағанын растады, бірақ вице-адмирал Адриан Банкертпен кеңескеннен кейін, шығысқа қарай бет алған Руперттің эскадрильясы батысқа қарай жүзіп бара жатқан флоттан өтіп, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай Альбемарлдың арт жағына қарай Руперттің ізімен жүрді. Альбемарл бастапқыда де Руйтер ван Неспен бірігіп, мүмкіндігінше көп голланд кемелерімен қашып кетуді жоспарлап отыр деп ойлады. Де Рютердің күтпеген шабуылы, Альбемарл Тромптың эскадрильясын жоюға жақын болған кезде, британдық капитанның кейбіреулерінің рухын құлатты және ағылшын флоты үшін жағдай нашарлай бастады. Руперт «Royal James» және оның эскадрильясы де Рютер кері шегініп жатыр деп ойлап, жөндеу жұмыстарын бастады; әсіресе «Royal James» кемесінің мачталары мен тораптары қатты зақымдалды. Голландтықтар Альбемарлге шабуыл жасағанын түсінген соң, Руперт кемелеріне де Рютерге шабуыл жасауға бұйрық берді, ол олардың және негізгі ағылшын флотының арасында қалады. Дерлік бірден «Royal James» басты жоғарғы мачтасын, мизен мачтасын және бірнеше негізгі жарақтарды жоғалтты: ол енді әрекетке жарамсыз болды және эскадрильяның қалған бөлігі голландтарға қарсы күресудің орнына, флагмандық кемесін қорғауға және батысқа қарай сүйреп әкетуге кетті. Руперт кейіннен алмастырушы флагмандық кемесі болмағанын мәлімдеді, бірақ куәгерлер басқа кемелердің бар екенін айтты. Осыны көріп, де Рютер шайқаста жеңіске жетуге болатынын түсінді және ағылшынның арт жағына шабуыл жасау үшін қызыл туды көтерді. Альбемарлдың флагмандық кемесі «Royal Charles» алдыңғы және басты жоғарғы мачталары зақымдалған, жел жағынан оқ тиген, сондықтан Альбемарл мачталарын жоғалтудан немесе кемесі суға батуынан қорқып, арт жаққа көмектесе алмады. Ол сондай-ақ, кенеттен болған жағдай өзгергеніне ашуланған капитандықтары, егер «Royal Charles» оларды бастамаса, оның сигналына бағынбайды деп сенді. Теддиман эскадрильясының ағылшын кемелері мен тылдағы басқалары Альбемарлдың батысқа қарай ұшуына мүмкіндік алды, өйткені голландтар қарсыластары сияқты оқ-дәріге жетпеді және оларды жағалап, тұтқындауға тырысты. Руперт бір мачтаны жоғалтты, бірақ оны қуып жеткендерге қарсы тұрды, алайда фриз контр-адмиралы Хендрик Брансвелт «Convertine» сауда кемесін тұтқынға алды, ол бұрынғы голландтық HMS «Black Bull» кемесімен байланысып қалды, ол кейіннен батып кетті. Брунсвельттің вице-адмиралы Рудольф Коендерс Гроннингенде HMS «Clove Tree» (бұрынғы VOC кемесі «Nagelboom») басып алды.
Albemarle and Rupert gambled that de Ruyter would remain to windward and at a distance, so that Rupert's ships could hold them off for long enough for Albemarle to crush Tromp and van Nes. Albemarle attacked at close range and sent in a fireship, both of which caused confusion among the Dutch. Teddiman's Royal Katherine so damaged Tromp's Wapen van Utrecht that Tromp was forced to retire and was unable to return to action; the Dom van Utrecht was forced to surrender to the Royal Charles and several other ships were disabled. Albemarle's policy prohibited his larger ships stopping to take possession of these captured or disabled ships, but he later claimed that his frigates should have set fire to them. Despite this, Albemarle had put a large proportion of the Dutch fleet out of action and his victory seemed certain. De Ruyter, three miles to windward, looked on anxiously. He had been waiting for several hours for Tromp and van Nes to join him, but they had been routed in a few minutes. He later confirmed that he had thought he had lost the battle, but after consulting Vice Admiral Adriaen Banckert, he waited until Rupert's squadron sailing east had passed his fleet sailing west then crossed Rupert's wake sailing northeast towards Albemarle's rear. At first, Albemarle thought that de Ruyter intended to link up with van Nes and escape with as many Dutch ships as possible, and his exhausted forces with little ammunition left did not move to oppose this manoeuvre. De Ruyter's unexpected attack, when Albemarle appeared to be on the point of destroying Tromp's squadron, caused some British captains to lose their nerve, and things began to go badly for the English fleet. Rupert in the Royal James and his squadron at first assumed that de Ruyter was withdrawing and had started to make repairs; the masts and rigging of the Royal James in particular had been badly shaken. As soon as he realised that the Dutch were attacking Albemarle, Rupert ordered his ships to attack de Ruyter, who would be trapped between them and the main English fleet. Almost immediately, the Royal James lost its main topmast, its mizzen mast and several major yards: it was now disabled and the rest of the squadron, rather than continuing against the Dutch, withdrew to defend their flagship and tow it westward. Rupert later claimed that there was no other ship he could use as a substitute flagship, but eyewitnesses claimed there were. Seeing this, de Ruyter realised that he could win the battle and raised the red flag as the signal for an all out attack, concentrating on the English rear. Albemarle's flagship, the Royal Charles had a damaged foremast and main topmast, and had suffered shot holes to windward, so Albemarle was unable to tack to assist the rear for fear of losing masts or flooding. He also believed that his captains, unnerved by the sudden change of fortune, would not tack at his signal unless the Royal Charles led them. Those English ships of Teddiman's squadron and others in the rear that stayed in line were able to follow Albemarle westwards, as the Dutch were as short of gunpowder as their opponents, and aimed to board and capture them. The Rupert lost a mast, but managed to fight off her pursuers, however the Frisian Rear Admiral Hendrik Brunsvelt captured the merchant Convertine, which was entangled with and the former Dutch HMS Black Bull which' later sank. Brunsvelt's vice admiral, Rudolf Coenders in Groningen captured HMS Clove Tree (the former VOC ship Nagelboom).
Төртінші күн: ағылшындар шегінді
Ағылшын арғы жағы басылғаннан кейін де Руйтер өзінің флотының көп бөлігін Альбемарл мен Рупертті қууға жетектеді, олардың бірігіп күш көрсетуіне жол бермеуді үміттене отырып. Ағылшын флоты Темза сағасына апаратын терең су жолына қарай батысқа қарай бағытталды. Альбемарл мен Руперт кейіннен олардың кері шегінудің бастапқы мақсаты бірігу екенін, ал қажет болған жағдайда келесі күні шайқасты қайта жаңғырту екенін мәлімдеді, бірақ көптеген кемелердің нашар жағдайы мен оқ-дәрінің жетіспеуі оларды үйге қайтуға мәжбүр етті. Дегенмен, басқа ағылшын офицерлері голландтар ағылшын флотын екі сағат бойы қуғаннан кейін ғана өз портына қайтуға шешім қабылдағанын айтты. Кейін де Руйтер ағылшын флотын қууды тоқтатқанын, себебі қалың тұман кеме жүргізуді қиындатқан, әйтпесе ол кемелерді олардың портына дейін ертіп апарғанын мәлімдеді. Діни нанымы терең де Руйтер күтпеген, маусымға сай келмейтін тұманды Құдайдың белгісі ретінде қабылдады, және күнделігіне "Ол жаудың ғана мақтанышын басып, толық құрылыстан сақтап қалғысы келді" деп жазды. Бірақ тұман уақытша ғана болды, және де Руйтердің тікелей бағынуында шамамен 40 кеме болды, ал қалғандары бұзылып, Нидерландыға қайтып келді немесе олжамен айналысты. Альбемарлде де шамамен сондай кемелер болды, оның ішінде бірнеше ірі кемелер де бар еді, бұл шаршаған голланд флоты үшін елеулі қауіп төндірді. Үшінші күннің соңына қарай де Руйтер стратегиялық жеңіске қол жеткізді, себебі кемелердің жоғалуы мен қалғандарына келген зақым ағылшын флотының Голландияның Шығыс Үнді саудасына араласуына немесе француз флотының голландтарға қосылуына кедеріс келтіретін еді. Тіпті ол төртінші күні түстен кейін шегінсе де, Альбемарл мен Руперттің ойынша, ол ағылшын флотына шектеулі тактикалық жеңіске ғана жол берер еді және өзінің флотының көп бөлігін сақтап қалар еді. "Король Джеймс" кемесін жарылту де Руйтердің пайдаланған мүмкіндігі болды, бірақ Альбемарлға шабуыл жасау әлі де үлкен тәуекел болды, егер Руперттің қалған эскадрильясы батысқа шегінудің орнына оған шабуыл жасағанда, ол сәтті аяқталар ма еді, белгісіз еді.
Once the English rear had been subdued, de Ruyter led most of his fleet in pursuit of Albemarle and Rupert, hoping to prevent them joining forces. The English fleet maintained a westward course towards the deep water channel leading to the Thames estuary. Albemarle and Rupert later claimed that their initial aim of their withdrawal was to unite and, if necessary renew the fight the next day, but the poor condition of many ships and their lack of ammunition decided them to continue homeward. However, other English officers said that the Dutch pursued the retreating English fleet for two hours before deciding to retire back to their own harbours. De Ruyter later claimed that he had called off the pursuit of the English fleet because of a thick fog which made navigation difficult, otherwise he would have followed the ships as far as their home ports. The deeply religious De Ruyter interpreted the sudden unseasonal fog bank as a sign from God, writing in his logbook "that He merely wanted the enemy humbled for his pride but preserved from utter destruction". However, the fog was only temporary and de Ruyter had only around 40 ships under his immediate command, with others disabled and returning to the Netherlands or dealing with prizes, and Albemarle had almost as many, including several large vessels, which posed a significant risk to the exhausted Dutch fleet. By the end of the third day de Ruyter had already secured strategic victory, as the loss of ships and damage to the remainder would have prevented the English fleet interfering with the Dutch East Indies trade or preventing a French fleet joining the Dutch. Even had he retreated on the fourth afternoon, as Albemarle and Rupert thought, he would only have conceded a limited tactical victory to the English fleet and preserved most of his own fleet. The dismasting of Royal James was an opportunity that de Ruyter seized, but his attack on Albemarle was still a considerable gamble that might not have succeeded if the rest of Rupert's squadron had attacked him rather than withdrawing to the west.
Бағалау
Екінші ағылшын-голланд соғысының ең үлкен теңіз шайқасы және желкенді кемелер дәуірінде, екі тарап бастапқыда жеңіске жеткендерін мәлімдегенімен, бұл голландтардың жеңісі болды. Дегенмен, голланд флоты үшін алғашқы үш күн бойы өзінен әлдеқайда нашар болған ағылшын флотын жеңу қиынға соқты, және екінші, әсіресе төртінші күні голландтар жеңіліске ұшырау қаупінде болды. Голландтар көбінесе төрт кемесі өртеніп, көптеген сарбаздарын жоғалтты. Француз флотының болмауы ағылшын флотының толықтай жойылмауына себеп болды, сондықтан нәтиже кейде белгісіз деп сипатталады. Голландтар алғаш рет тізім бойынша шайқасу тактикасын қолданғанмен, бұл толыққанды табысқа жетпеді, себебі бағынышты командирлер мен жеке капитан кейде осы жаңа тактиканы толыққанды пайдалану үшін жеткілікті тәртіпті сақтамады. Голландтардың төртінші күнгі жеңісі Де Руйтер голландтардың көпшілігіне таныс "ескі үлгідегі" шабуыл туралы сигнал бергеннен кейін ғана мүмкін болды. Шайқас аяқталғаннан кейін Руперттің эскадрильясының ағылшын капитантары, нәтижені көрмей, Де Руйтер бірінші болып шегінгенін мәлімдеді, бұл әдетте қарсы флотының басымдығын мойындау ретінде қарастырылды. Голланд флоты қуғын-сүргінді тоқтатуға мәжбүр болғанымен, олар ағылшын флотын уақытша түрде мүгедектендіре алды және "Шпигель" батпағандықтан және жөнделгендіктен, төрт кіші кемесін ғана жоғалтты. Алайда, төрт күндік шайқастан кейін голланд флотының көрінетін үстемдігі тек жеті аптаға созылды, осы уақыт ішінде көптеген зақымдалған ағылшын кемелері жөнделді, төрт күндік шайқастан қалысқан бірнеше кемелер жабдықталуын аяқтады және флотқа қосылды, ал жұмылдыру шараларын қатаң қолдану ағылшын флотының жеткілікті түрде толықтырылуын қамтамасыз етті.
The biggest sea battle of the Second Anglo Dutch War and in the age of sail was undoubtedly a Dutch victory although both sides initially claimed they had won. However, the Dutch fleet had found it difficult to overcome an English fleet that, for the first three days of fighting, was much weaker in numbers than it, and the Dutch had been in danger of defeat on the second and particularly the fourth day. The Dutch had also lost more men killed, mainly on the four ships that had been burned. The absence of the French fleet prevented the possible destruction of the English fleet, so the outcome is sometimes described as inconclusive. Although the Dutch adopted the tactic of fighting in line for the first time, it was not a complete success, as subordinate commanders and individual captains sometimes lacked sufficient discipline to fully exploit this new tactic. The Dutch victory on the fourth day was only won after De Ruyter signalled an "old fashioned" attack which many of the Dutch were more used to. Immediately after the battle the English captains of Rupert's squadron, not having seen the outcome, claimed De Ruyter had retreated first, then normally seen as an acknowledgement of the superiority of the enemy fleet. Though the Dutch fleet was eventually forced to end the pursuit, they had managed to cripple the English fleet, at least temporarily, and lost only four smaller ships themselves as the Spieghel refused to sink and was repaired. However, the apparent ascendancy of the Dutch fleet after the Four Days Battle lasted only seven weeks, during which time many damaged English ships were repaired, several others that missed Four Days Battle completed their fitting out and joined the fleet, and a rigorous use of impressment powers ensured the English fleet was adequately manned
Шамамен 1800 ағылшын теңізшісі тұтқынға алынып, Голландияға жеткізілді. Олардың көпшілігі кейін Англияға қарсы голланд флотында қызмет етті. Бұдан бас тартқандар келесі екі жыл бойы голланд түрмелерінде қалды.
Around 1,800 English sailors were taken prisoner and transported to Holland. Many subsequently took service in the Dutch fleet against England. Those that refused to do so remained in Dutch prisons for the following two years.
Кейінгі әрекеттер
Голландиялық көшбасшы Йохан де Витт голландиялық жеңістің ауқымын асыра бағалап, де Руйтерге Темза сағасында бекіген ағылшын флотына шабуыл жасап, оны жоюды бұйырды, ал 2700 голландиялық жаяу әскер Темзаның Кент немесе Эссекс жағалауларына жергілікті жасақтарды жеңу үшін тасымалданатын болды. Де Витт үміттенгендей, бұл екі жақты шабуыл соғысты Голландия Республикасының пайдасына аяқтауы тиіс еді. Де Руйтер 25 маусымда теңізге шығып, 2 шілдеде Темзаның сағасына жетті. Екі голланд эскадрильясы Темзаға қауіпсіз жол табуға тырысты, бірақ навигациялық белгілер мен басқа да құралдарды алып тастаған немесе құмдықтарға орналастырған, сондай-ақ олардың өтуіне қарсы тұруға дайын күшті ағылшын эскадрильясымен кездесті. Де Руйтер ағылшын флотының әлсіреген қалдықтары оған қарсы тұрып, жойылды деп үміттеніп, Темзаны блокадалауды шешті. 1666 жылдың шілде айының бірінші аптасына қарай ағылшын флоты қайта құрылып, де Руйтер флотына теңескенімен, Руперт пен Альбемарл кемелердің толық жабдықталып, экипаждары жиналғанша күтті және 22 шілдеде Темзадан шықты. Голландия флоты сағадан алыстады, ал екі флот 25 шілдеде Солтүстік Форлендте өткен Сент-Джеймс күні шайқасында кездесті. Бұл ағылшынның жеңісі болды, бірақ қолбасшылары қалағандай толыққанды емес еді, өйткені голланд флотының көп бөлігі жойылмады, бірақ ауыр шығынға ұшырады. Дегенмен, голландтардың рухы құлдырады және олардың қолбасшылары өзара айыптауларға берілді. Осы шайқастан кейін, голланд флоты жөндеуден өтіп жатқанда, ағылшын эскадрильясы Холмс өртейтін отының кезінде Влие сағасына кіріп, 160 сауда кемесінің 150-ін өртеп, Нидерландыға ауыр экономикалық зиян келтірді. Француздар мен голландтар бір-бірін өздерінің флоттары жоспарланғандай кездесуін қамтамасыз ете алмады деп айыптады. Людовик XIV голландтарды наурыз айында флотын дайындамағаны үшін кінәлады, бұл оның Бофортты кешіктіруіне себеп болды, ал голландтар Людовик ешқашан флотын шайқаста тәуекелге салуды ниеттенбеді деп сенді. Бірақ 1 қыркүйекте де Руйтер өз флотын Булоньге жақын жерге бекітіп, Бофортпен Белль аралында қосыла алатын болды, бірақ 8 қыркүйекте Дюнкеркке қайтып келді. Осы уақытта Бофорт Белль аралын тастап, 13 қыркүйекте Диппеге жетіп, ағылшын арнасына кірді. Ол де Руйтердің кері қайтқанын және жаңа, қуатты кемесінің төрт ағылшын кемесіне түскенін білген соң қайтып келді. Бұл екі ел арасындағы теңіз және әскери ынтымақтастыққа нүкте қойды.
The Dutch leader, Johan de Witt, overestimating the scale of the Dutch victory, ordered de Ruyter to attack and destroy the English fleet while it was anchored in the Thames estuary, while 2,700 Dutch infantry would be transported to the Kent or Essex shores of the Thames to defeat any local militia. This two pronged attack would, de Witt hoped, end the war in favour of the Dutch Republic. De Ruyter sailed on 25 June and reached the mouth of the Thames on 2 July. Two Dutch squadrons attempted to find a safe passage into the Thames but found the buoys and other navigational aids either removed or placed over sandbanks and a strong English squadron ready to dispute their passage. De Ruyter then decided to blockade the Thames in the hope that what he thought would be the weakened remains of the English fleet would be forced to face him and be destroyed. Although the restored English fleet had reached numbers equal to de Ruyter's fleet by the first week of July, 1666, Rupert and Albemarle waited until the ships being fitted out and manned joined, and sailed out of the Thames on 22 July. The Dutch fleet moved away from the shallow estuary, and the two fleets met on 25 July at the North Foreland in the St. James's Day Battle. This was an English victory, although not as comprehensive as its commanders wished, because the bulk of the Dutch fleet was not destroyed, although it suffered heavy casualties. The Dutch were, however, demoralised and its commanders indulged in mutual recriminations. After this battle, while the Dutch fleet was being repaired an English squadron, during Holmes' Bonfire entered the Vlie estuary and burned 150 out of a fleet of 160 merchant ships, inflicting severe economic damage on the Netherlands. The French and the Dutch accused each other of failing to ensure that their respective fleets met as planned. Louis XIV blamed the Dutch for not having its fleet ready in March, which had caused him to delay Beaufort, and the Dutch believed that Louis never intended to risk his fleet in battle. However, on 1 September de Ruyter had anchored his fleet near Boulogne and could have joined Beaufort at Belle Île, but he withdrew to Dunkirk on 8 September. Meanwhile, Beaufort had left Belle Île and entered the English Channel reaching Dieppe on 13 September before turning back on finding de Ruyter had withdrawn, losing a new and powerful ship which was captured by four English ones. This ended naval and military cooperation between the two countries.
Соғыстың аяқталуы
1667 жылы ағылшын үкіметі 1666 жылдың шілдесінде дайындалғандай үлкен және жақсы жабдықталған флотты қаржыландыра алмады, бірақ голландиялық флотқа ауыр, тіпті шешуші жеңіліс беру үшін мұндай күшті флот қажет еді. Осы және Медуэйге жасалған шабуылда голландтардың жетістігі бейбітшілікті қажет етті. Англия үкіметінің әлжуаз қаржылық жағдайына тым көп салмақ түсірмейтін ерте жеңіске үмітпен соғысқа шықты, бірақ Англия да, Нидерланды да кемелер мен теңізшілерді дайындауға бұрын-соңды болмаған күш жұмсады, сондықтан шешуші теңіз жеңісіне қол жеткізу мүмкін болмады. Ағылшынның ауыр қаржылық қиындықтары және Нидерландының еркін сауданы қайта жандандыру қажеттігі, қақтығыстың түпкі себептерін толық шешпесе де, бейбітшілік орнатуға жағдай жасады.
In 1667, the English government was unable to finance a fleet as large and well manned as that fitted out in July 1666, although such a strong one would have been needed to inflict a serious, and possibly decisive, defeat on the Dutch fleet. This and the Dutch success in the Raid on the Medway made peace inevitable. England had gone to war in the expectation of an early victory that would not overstretch its government's fragile financial position, but both it and the Netherlands had put such unprecedented efforts into providing ships and men that no decisive naval victory was possible, and severe English financial difficulties and the Dutch need to resume unrestricted commercial activity created the conditions for peace without resolving all the underlying causes for the conflict
Танымал мәдениет
Төрт күндік шайқас голландтық "Михель де Руйтер" (2015) фильмінде бейнеленген, бірақ шайқастың қай фазасы көрсетілгені нақты емес.
The Four Days' Battle is dramatized in the Dutch film Michiel de Ruyter (2015), although it is not clear which phase of the battle is shown.