Кіріспе

Көптеген ежелгі мысырлық мәтіндерге берілген атау, бірнеше ежелгі мысырлық кітаптар. Тот кітабы – жазу және білімнің мысырлық құдайы Тот жазған деп есептелетін көптеген ежелгі мысырлық мәтіндерге берілген атау. Оларға ежелгі авторлардың бар болғанын айтқан көптеген мәтіндер және мысырлық көркем әдебиетте кездесетін сиқырлы кітап кіреді.

Бар екені белгілі немесе бар деп айтылатын мәтіндер

Мысырлықтар «Өмір үйлерінде» – ғибадатхана кешендеріндегі кітапханаларда – кең ауқымды тақырыптарды қамтитын көптеген мәтіндерді сақтаған. Тот білімнің құдайы болғандықтан, осы мәтіндердің көптегені оның туындысы деп есептелген. Мысыр тарихшысы Манетон Тот 36 525 кітап жазғанын айтады. Александриялық Климент өзінің «Стромата» еңбегінің алтыншы кітабында мысырлық діни қызметкерлері қолданған қырық екі кітаптың «мысырлықтардың барлық философиясын» қамтитынын мәлімдейді. Клименттің сөзіне қарағанда, бұл кітаптардың барлығы Гермес жазған (гректер Тотқа ұқсатып, оларды бір құдай деп санаған, олардың ұқсас қасиеттері болған, мысалы, екеуі де жазуды ойлап тапқан). Мысыр тілінен грек тіліне аударма толыққанды дәл болмағандықтан, кейбір мысырлық түпнұсқалық жоғалған. Олардың арасында гимндер, ритуалдар, ғибадатханалар салу, астрология, география және медицина сияқты тақырыптар бар. Египтологтар Ричард Льюис Ясноу мен Карл Теодор Заузих Птолемей кезеңінен келген египеттік ұзын мәтінді «Тот кітабы» деп атады. Бұл демотикалық мәтін, қырықтан астам фрагментті көшірмелерден белгілі, «білімді жақсы көретін» деп аталатын адам мен Ясноу мен Заузих Тот деп танитын тұлға арасындағы әңгімеден тұрады. Олардың сөйлескен тақырыптарына жазушылардың жұмысы, құдайлар мен олардың қасиетті жануарларының әртүрлі аспектілері, сондай-ақ Дуат – өлілер әлемі кіреді.

Шығармалық кітап

Тоттың ойдан шығарылған кітабы ежелгі Мысырдың Птолемей дәуіріндегі "Сетне Хамвас және Нанеферкапта" немесе "Сетне I" деп аталатын әңгімеде кездеседі. Тот жазған кітапта екі сиқыр бар: біреуі оқырманға жануарлардың тілін түсінуге, екіншісі – құдайлардың өзін көруге мүмкіндік береді. Әңгіме бойынша, кітап бастапқыда Коптос қаласының жанындағы Ніл өзенінің түбінде, жыландар күзеткен сандықтардың ішінде жасырылған. Мысырлық Неферкапта ханзадасы жыландармен күресіп, кітапты алып шықты, бірақ Тоттан ұрлығы үшін жаза ретінде құдайлар оның әйелі Ахуере мен ұлы Мерабты өлтірді. Неферкапта өзін-өзі өлтіріп, кітаппен бірге жерленді. Бірнеше буын өткен соң, әңгіменің басты кейіпкері Сетне Хамвас (тарихи ханзада Хаемвасеттің образындағы кейіпкер) Неферкаптаның рухының қарсылығына қарамастан, кітапты Неферкаптаның қабірінен ұрлайды. Сетне әдемі бір әйелмен кездеседі, ол оны балаларын өлтіруге және фараонның алдында өзін қорлауға итермелейді. Ол осы оқиғаның Неферкапта жасаған иллюзия екенін біледі және одан әрі жазадан қорқып, кітапты Неферкаптаның қабіріне қайтарады. Неферкаптаның тілегі бойынша Сетне оның әйелі мен ұлының денелерін тауып, Неферкаптаның қабіріне көмеді, содан кейін қабір мөрленді. Бұл әңгіме египеттіктердің құдайлардың білімін адамдардың иеленуіне болмайтындығына сенгенін көрсетеді.