Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мозамбик саясаткері (1941–2023)
Mozambican politician (1941–2023)
Паскоал Мануэль Мокумби (10 сәуір 1941 – 25 наурыз 2023) – 1994 жылдан 2004 жылға дейін Мозамбик премьер-министрі қызметін атқарған саясаткер. Оның дәстүрлі есімі Махикете еді.
Pascoal Manuel Mocumbi (10 April 1941 – 25 March 2023) was a Mozambican politician who served as Prime Minister from 1994 until 2004. His traditional name was Mahykete.
Білім
Мокумби 1941 жылғы 10 сәуірде Мануэль Мокумби Малуме мен Лета Алсон Куленің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол оқуын Португалияның Шығыс Африкасындағы Инхамбане провинциясының Инхарриме ауданындағы Миссао де Мокумби (Мокумби миссиясы) мектебінде бастады, 1952 жылы бастауыш мектепті аяқтады. 1953-1960 жылдар аралығында Лоуренсо Маркесте (қазіргі Мапуту) Лисеу Салазарда (Салазар орта мектебі) орта білім алды. 1950 жылдардың соңынан бастап Мокумби Мозамбиктегі Африкалық студенттердің орта мектептерінің ядросының (NESAM) мүшесі болды. 1961 жылы ол Мозамбик студенттерінің Ұлттық Одағының (UNEMO) құрылтайшы мүшесі болып, одан кейін осы студенттік ұйымның Бас хатшысы және Вице-президенті қызметтерін атқарды. Лиссабонға (Құрлықтық Португалия) кеткен соң, 1960 және 1961 жылдары Лиссабон университетінің Медицина факультетіне қабылданды. Саяси себептермен Португалиядан кетіп, Францияның Пуатье университетінде оқыды, онда 1963 жылға дейін білім алды. 1962 жылы Мокумби Танзанияда Мозамбикті Азат ету Фронтының (FRELIMO) құрылуына қатысып, оның Уставын, Бағдарламасын және Қаулыларын жасауға көмектесті. 1963 жылы ұлттық мүдделер үшін оқуын тоқтатты және Танзанияға кетті, онда ол FRELIMO-ның Орталық Комитетінің мүшесі болып тағайындалды және FRELIMO-ның Ақпарат және үгіт-насихат департаментін басқарды. 1965-1967 жылдары ол FRELIMO-ның Алжирдегі тұрақты өкілі болды. 1967 жылы Мокумби Швейцарияның Лозанна университетінде оқуын жалғастырып, 1973 жылы медицина докторы ғылымын қорғады. Медициналық білімін алған кезінде Кантондық университеттік ауруханада медбикелік тағылымдамасын өтеді, бұл оған медбике ретінде жұмыс істеуге және оқуын жалғастыруға мүмкіндік берді. Оқуын аяқтағаннан кейін 1973-1975 жылдары Швейцарияда Санкт-Луп ауруханасында дәрігер-интерн болып жұмыс істеді (хирургия, еңбек және босану, медицина және балалар аурулары бойынша тағылымдамадан өтті). 1975 жылы Сенегалдің Дакар қаласында санитариялық жоспарлау саласында диплом алды.
Mocumbi was born on 10 April 1941, as the son of Manuel Mocumbi Malume and Leta Alson Cuhle. He began his studies at the Missão de Mocumbi (Mocumbi Mission), Inharrime district, Inhambane province, Portuguese East Africa, where he completed primary school, in 1952. He attended secondary school at the Liceu Salazar (Salazar High School), in Lourenço Marques (current day Maputo), between 1953 and 1960. From the end of the 1950s, Mocumbi was a board member of the Núcleo de Estudantes Secundários Africanos de Moçambique (NESAM). By 1961, he was a founding member of the União Nacional dos Estudantes Moçambicanos (UNEMO) and, successively, General secretary and Vice president of this student organisation. Having left for Lisbon, Mainland Portugal, he enrolled in the University of Lisbon's Medical School, in 1960 and 1961; subsequently, he left Portugal for political reasons, and enrolled in the University of Poitiers in France, where he stayed up until 1963. In 1962, Mocumbi participated in the creation of Frente de Libertação de Moçambique (FRELIMO), in Tanzania, and he participated in the elaboration of their Statutes, Program and Resolutions. In 1963, for the cause nationalist, he interrupted his studies and went to Tanzania, where he was designated member of Comité Central of FRELIMO and led the Department of Information and Propaganda of FRELIMO. From 1965 to 1967, he was the permanent representative of FRELIMO in Algeria. In 1967, Mocumbi resumed his studies at the University of Lausanne, Switzerland, where he graduated as doctor, in 1973. During his medicine studies he received training in nursing at the Cantonal University Hospital, which enabled him to work as a nurse and further his studies. After concluding his studies, he worked in Switzerland, as Assistant Doctor at St. Loup Hospital from 1973 to 1975, having passed his internship (surgery, obstetrics, medicine and paediatrics). He had a Diploma in Sanitary Planning obtained in Dakar, Senegal, in 1975.
Медициналық мансап
Мозамбикке оралғаннан кейін Мокумби Мапуту орталық ауруханасының акушерлік-гинекология бөлімінде дәрігерлік міндеттерді атқарды, сонымен қатар 1975 жылдан 1976 жылға дейін Жозе Макамо ауруханасының директоры болды; Бейра орталық ауруханасының акушер-гинекологы, 1976 жылдан 1980 жылға дейін бас провинциялық дәрігер және Софала облысының денсаулық сақтау басқармасының директоры қызметтерін бірге атқарды. Мансабы барысында Мокумби Бейрадағы Ұлттық базаның координаторы ретінде Мозамбиктің қызылшаны жоюға қол жеткізуімен аяқталған Ұлттық вакцинация науқанына қатысты. 1976-1979 жылдары ол Әлемдік денсаулық туралы есепті дайындауға қатысты. Дүниежүзілік денсаулық ұйымы, 1978–1979 жылдар.
Having returned to Mozambique, Mocumbi assumed Doctor's responsibilities in the Obstetrics gynecology section of the Hospital Central of Maputo, at the same time that was Director of the Hospital José Macamo, from 1975 to 1976; Obstetrician gynecologist of the Central Hospital of Beira, accumulating Chief Provincial Doctor's positions and Provincial Director of Health of Sofala, from 1976 to 1980. During his career, Mocumbi participated, in the quality of Coordinator of the National Base in Beira, of the National campaign of Vaccinations, that culminated with the qualification of Mozambique for the eradication of measles. Between 1976 and 1979, he participated in the elaboration of the report about the Health in the World. OMS, 1978–79.
Саяси мансап
Мокумби 1980 жылы Мозамбик Республикасының Үкіметіне шақырылып, 1987 жылға дейін Денсаулық сақтау министрі қызметін атқарды. Ол ана мен бала денсаулығы мәселесіне ерекше назар бөлді және Денсаулық сақтау министрі болып жұмыс істеген кезеңде медбикелерге арналған ана мен бала денсаулығының негізгі курсын құруға жеке үлес қосты. Ол сонымен қатар хирургиялық техниктер курсын құруға және оқытуға қатысты, бұл ұлттық деңгейде жедел акушерлік және хирургиялық көмек көрсетуді жақсартуға септігін тигізді. 1987 жылы жарық көрген «Практикалық акушерлік» және 1992 жылғы «Акушерліктегі араласулар» сияқты еңбектердің авторы болды. 1987 жылы Мокумби Сыртқы істер министрі болып тағайындалды және 1994 жылға дейін осы лауазымда қалды. Дипломатиялық қызметін атқарып жүргенде, Мозамбиктің Батыс елдерімен қарым-қатынасын тұрақтандыру және елдегі бейбіт процеске кедеріл келтіретін сыртқы факторларды бейтараптандыруға үлкен үлес қосты. 1994-1999 жылдар аралығында елді қайта құру, инфляцияны бақылау және экономикалық өсу жөніндегі Үкіметтің жұмысын үйлестіруде ерекше рөл атқарды. Мозамбик Үкіметі ұсынған Мокумби 2003 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) бас директоры лауазымына түскен бес финалисттің бірі болды (басқа үміткерлер – Хулио Френк, Ли Чон Ук, Петер Пиот және Исмаил Саллам). Аталған лауазымды ақырында Ли Чон Ук иеленді. Мокумби 2004 жылдың ақпанында үкіметтік қайта құру кезінде қызметтен босатылды. Мокумби ФРЕЛИМО және Ұлттық азаттық ардагерлері қауымдастығының негізін қалаушы мүшесі болды. Ол сонымен қатар Мозамбик қоғамдық денсаулық сақтау қауымдастығының (AMOSAPU), Мозамбик отбасыны қорғау қауымдастығының (AMODEFA) және Ұлттық азаттық күресінің қатысушылары қауымдастығының (ACLLN) мүшесі болды.
Mocumbi was called to be part of the Government of the Republic of Mozambique in 1980, having assumed the office of Minister of Health up to 1987. He dedicated a special interest to the maternal infantile health, having given personal contribution, while Minister of health, for the creation of the nurses' maternal infantile health basic level course. He also participated in the creation and training of the surgery technicians' course, a fact that contributed to improve the service of obstetric urgencies, as well as of the surgical urgencies, at national level. He was co author of publications such as "Practical Obstetrics", of 1987, and "Interventions in Obstetrics", of 1992. In 1987, Mocumbi assumed the office of Minister of the Foreign Affairs, a position in which he remained up to 1994. As holder of the diplomacy brief, he contributed enough to the neutralisation of the external factors of the destabilisation and normalisation of the relationships of Mozambique with the West, in the peace process then in course in the country. He gave a special contribution in the co ordination of the Government's effort for the reconstruction, control of the inflation and economic growth, between 1994 and 1999. Nominated by Mozambique's government, Mocumbi was among the five final candidates for the position of director general of WHO in 2003, alongside Julio Frenk, Lee Jong wook, Peter Piot and Ismail Sallam; the post eventually went to Lee. Mocumbi left office in February 2004 in a government reshuffle. Mocumbi was a founding member of FRELIMO and the National Liberation Veterans' Association. He was also member of the Associação Moçambicana of Health Public (AMOSAPU), of the Associação Moçambicana of Defense of the Family (AMODEFA) and of the Association of the Combatants of the Fight of National (ACLLN) Liberation.
Саясаттың кейінгі өмірі
Мокумби Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен ЖИТС мәселесіне ерекше қызығушылық танытты. Ол Оңтүстік Африканың ғылым және технология министрі Мосибуди Мангенаның бастамасымен Оңтүстік Африканың Преториа қаласында іске қосылған Оңтүстік Африкалық безгекке қарсы күрес бағдарламасын ынталы түрде қолдады. Бұл бағдарлама кедейлік пен нашар денсаулықты жеңу үшін, соның ішінде аурудың таралуын тоқтату үшін кең ауқымды серіктестіктердің қажеттігін баса көрсетеді. Оңтүстік Африкалық безгекке қарсы күрес бағдарламасы 2005 жылы Преториа және Витватерсранд университеттерінің, сондай-ақ Африканың ең ірі ғылыми-зерттеу ұйымы – Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер кеңесінің (CSIR) бірлескен жобасы – Африкалық гендік технологиялар орталығының бастамасымен жүзеге асырылды. 2004 жылдан 2013 жылға дейін Мокумби Еуропа мен дамушы елдердің клиникалық сынақтар серіктестігінің (EDCTP) жоғары өкілі қызметін атқарды.
Mocumbi had a special interest in the World Health Organization and AIDS. He was a strong supporter of the South African Malaria Initiative, launched in Pretoria, South Africa, by South African minister of science and technology Mosibudi Mangena. The initiative emphasises the need for wide ranging partnerships to launch an attack on poverty and ill health to stem the spread of disease. The South African Malaria Initiative was initiated in 2005 by the African Centre for Gene Technologies, a joint venture between the Universities of Pretoria and Witwatersrand, as well as the Council for Scientific and Industrial Research (CSIR), Africa's single biggest research organisation. Between 2004 and 2013, Mocumbi served as the High Representative of the European and Developing Countries Clinical Trials Partnership (EDCTP).
Тану
Мокумбиге ұлттық деңгейде "Trabalho Socialista", "20 Anos da FRELIMO", "Ұлттық Азаттық Күресінің Ардагері" медальдары, ал шетелде 1992 жылы Бразилиядан "Ordem Grande Cruzeiro do Sul" және 1993 жылы Чилиден "Grau Cruz – Ordem de Bernardo O'Higgins" сияқты басқа да наградалар табысталды.
Mocumbi was awarded, nationally, the medals of "Trabalho Socialista", "20 Anos da FRELIMO", "Veterano da Luta de Libertação Nacional", and abroad, with other honours such as "Ordem Grande Cruzeiro do Sul" from Brazil, in 1992, and "Grau Cruz – Ordem de Bernardo O'Higgins" from Chile, in 1993.
Жеке өмір және өлім
Мокумби Аделина Изабель Бернардино Пайндане Мокумбиге үйленген және алты баланың әкесі болған. Ол пресвитериан дінін ұстанған. Ол цикопи, цитсонга, португал, француз және ағылшын тілдерінде сөйлеген, сонымен қатар кітап оқу және жүгірумен айналысуды ұнатқан. Мокумби 2023 жылдың 25 наурызында 81 жасында, бірнеше жыл бойы денсаулығы нашарлағаннан кейін дүние салды.
Mocumbi was married to Adelina Isabel Bernardino Paindane Mocumbi and was the father of six children. He was a Presbyterian. He spoke Cicopi, Citsonga, Portuguese, French, and English, and his hobbies were reading and jogging. Mocumbi died on 25 March 2023, at the age of 81, after several years of poor health.