Кіріспе
Испания және Андоррадағы Католик шіркеуінің епархиясы. Ургенелл епархиясы (Diœcesis Urgellensis) – Каталонияда (Испания) және Андоррадағы Католик шіркеуінің латын шіркеуінің епархиясы, тарихи Ургенелл графтығында бесінші ғасырда немесе одан да ертерек пайда болған. Ол тарихи Каталония графтығы Ургенелл аймағында орналасқан, бірақ шекаралары басқа. Епископтың тақ орны мен кафедралық соборы Ла Сеу д'Ургел қаласында орналасқан. Андорра мемлекеті осы епархияның құрамына кіреді. Оның ең танымал оқиғалары – епископ Феликс басқарған асырап алушылық бүлік, епископ Эсклуаның төңкерісі және 981-1122 жылдар аралығында аристократиялық отбасылардың өкілдері (атап айтқанда, Салла және Эрменголь дель Конфлент, Эрибау және Фолькс дель Кардона, Гилем Гифре де Серданья және От де Палларс) епископты құлатуы. Сондай-ақ, епархияның Андорраға жасаған қамқорлығы маңызды, епископ Франция Президентімен (бұрын Франция королі немесе француз королі/императорымен) бірге Андорраның теңбасшысы қызметін атқарады. Андорра 1133 жылы Ургелл графы Эрменголь VI тарапынан Ургенелл епископына берілді.
The Diocese of Urgell (Diœcesis Urgellensis) is a Latin Church diocese of the Catholic Church in Catalonia (Spain) and Andorra in the historical County of Urgell, with origins in the fifth century AD or possibly earlier. It is based in the region of the historical Catalan County of Urgell, though it has different borders. The seat and Cathedral of the bishop are situated in la Seu d'Urgell town. The state of Andorra is a part of this diocese. Among its most notable events are Bishop Felix's adoptionist revolt, the coup of Bishop Esclua and the overthrowing of the bishop by members of aristocratic families (namely Salla i Ermengol del Conflent, Eribau i Folcs dels Cardona, Guillem Guifré de Cerdanya and Ot de Pallars) between the years 981 and 1122. Also important is the diocese's patronage of Andorra, with the bishop holding the role of ex officio Co Prince of Andorra jointly with the President of France (and formerly, the King of France or King/Emperor of the French). Andorra was ceded to the Bishop of Urgell by the Count Ermengol VI of Urgell in 1133.
Епархиялық аумақтың сипаттамасы
Католик шіркеуі Таррагонаның митрополит шіркеуін басқарады, оның орталығы Сеу д'Ургел (Ургел епархиясы). Оның ауданы 7630 км² және 2000 жылғы халық санауы бойынша 200 761 адам тұрады. Бұл Каталониядағы епархиясы бар сегіз епархияның ішіндегі ең ірісі. Алайда, халық тығыздығы бойынша ең сирек қоныстанған аймақ. Епархия Вик, Сольсона, Ллейда, Барбастро-Монсон, Тулуза, Памьерс және Перпиньян епархияларымен шектеседі. Ол көп жылдар бойы Орта ғасырларда Ургел, Палларс және Сердания графтықтарын құраған аймақтармен тығыз байланыста болды, олармен бірге қазірге дейін сақталған тарихи және географиялық бірлік құрайды. Епархия Риполлес, Сердания, Альт-Ургел, Сегарра, Ургел, Пла-д'Ургел, Ногера, Палларс-Юсса, Палларс-Собира, Альта-Рибагорса, Андорра және Валь-д'Аран аймақтарының толық немесе ішінара бөлігін қамтиды. Епархияның құзыреті 408 приходқа жетеді, бірақ бүгінде олардың кейбіреулерінде халық саны өте аз. Көптеген приходтардың тарихы ерте заманға дейін жетеді, олардың шіркеулерінің қасиетті әулиелері де содан куәлік етеді. Ең көп кездесетіндері: Әй Мария (90 приходта, сондай-ақ кафедралық соборда), Әй Петр (35), Әй Мартин (29), Әй Сатурнин (24), Әй Стефан (23), Әй Михаил (19), Әй Андрей (17), Әй Юлиан (12), Әй Эулалия (11), Әй Винсент және Әй Феликс (10). Епархия шіркеулерінің көпшілігі, шіркеулік немесе басқа да, сәулет өнерінің қызығушылық тудыратын элементтерін сақтайды, ал олардың отыз алтысы Испанияда ұлттық мәдени мұра ретінде саналады. Барлық каталондық епархиялардың арасында Ургел епархиясы өзінің тарихында, негізінен саяси себептермен, шекаралық өзгерістерге ең көп ұшырады: Рибагорсаның жоғалтылуы (9 ғасыр), Рода епархиясының пайдасына, және Бергеданың 144 приходының, Сольсонес пен Сегарраның бір бөлігінің Солсонаның жаңа епархиясына берілуі (1593-1623 жж.); кейіннен аумақты мемлекеттер арасындағы шекараларға бейімдеу қажет болды, сондықтан 1803 жылы 1659 жылғы Пиреней келісімі бойынша Францияға өткен француздық Серданияның 24 приходы да шіркеулік жағынан сол елге қарасты; ал 1804 жылы 12 ғасырдан бері кем дегенде каталондық-арагондық аумақтармен толық біріккен Аран аңғарының 28 приходы Санкт-Комтрей епархиясынан Берген де Гассон епархиясына қосылды. 1874 жылы бұрынғы Жери-де-ла-Саль, Мур, Монтодо-Бонрепос, Иерусалимнің Әй Джон ордені және Мейяның құрметті юрисдикцияларынан босатылған алпысқа жуық қала епархияға қосылды. Соңында, 1956 жылы епархия Артеза-де-Сегре анклавының жеті приходына ие болды және Франья-де-Понент [Батыс жолағы] - 19 приходына Ллейда мен Барбастреге тапсырды, олар үш анклавқа біріктірілді.
Ургел епархиясының пайда болуы
Епархия, одан да алыс тамырлары болу мүмкіндігін жоққа шығармай, VI ғасырдың басында қалыптасқан. Бірінші белгілі епископ, әулие Юст, Толедо (531), Ллейда және Валенсия (546) синодтарының қатысушыларының арасында болды. Оның ізбасарлары да VII ғасыр бойы өткен Толедо синодтарына тұрақты түрде қатысты. Епископтық тізбектелгендік, есімдер мен мерзімдердің белгісіздігіне қарамастан, 714 жылғы сарациндердің шапқынымен үзілмеген сияқты. Монастырлық өмір епархияға визиготтар кезеңінде енген болуы керек. Таверноль, Герри, Кодинет және Треспóнт монастырлары, шамасы, сарациндер шапқынына дейін салынған. Бұл негіздер және кейінгілер – la Vedella, Elins, Bagà, la Portella, les Maleses, Villanega, Oveix, Bellera, el Burgal, Lavaix, Alaó, Escales, Ovarra, Taverna, Gualter және т.б. – көбінесе 9 ғасырдан бастап бенедиктин тәртібін қабылдады, сол кездегі Marca Hispanica аймағындағы көптеген кенавит монастырларының үлгісін ұстанды. Бұл келесі ғасырда монастырлық өмірдің қалыпты жағдайына айналды. Бұл монастырлар, приходтық және канондық ұйымдармен бірге (Урхелл епархиясы, Сольсона, Кардона, Органья, Понс, Агер, Мур, Тремп) елдің христиандануына және оның адам, мәдени және экономикалық дамуына зор ықпал етті. Канондық монастырлар секуляризация нәтижесінде колледждерге айналды (1592), ал олардың бұзылуына байланысты 1851 жылғы конкордат оларды және басқа да бұрыннан бар колледждерді (Кастельбо, Гиссона, Балагер) жойды. Мур мен Агер, сөзсіз, епископтық қарамағынан босатылған ең танымал каталондық канондық колледждері болды.
Ерте орта ғасырлар
Омейялардың Испанияны жаулап алуының алғашқы онжылдығында бербер әскерлері ең солтүстік таулы аймақтар мен қалаларда гарнизон орнатып, бекінді. Усман ибн Найса Серданияға қоныстанды, Ургелл епископын өлтірді және 730 жылы орталық Кордова билігіне қарсы бүлік көтерді. Бербер билеушісі 731 жылы қаза тапты, ал аймақ Абд әл-Рахман әл-Ғафиқи тарапынан бағындырылды. Феликс епископтың (781–799) қызмет ету кезеңінде, каролинг теологтары оны асырап алушылықпен айыптады, осы себепті ол қызметтен шеттетіліп, Лион қаласына жер аударылды. 793 жыл шамасында арабтар Ургелл қаласы мен оның шіркеуін толығымен қиратты. Марка Испаника құрылғаннан кейін, епархия, басқалары сияқты, 1091 жылы Таррагона митрополиясы қайта құрылғанға дейін Нарбонн шіркеуінің құрамына кірді. Франк патшалары елдің қайта құруына белсенді түрде араласып, оның үкіметінің негізін қалау арқылы қайта бағындыруға көмектесті. Аймақ енді, негізінен, маврлардың билігінен азат болғандықтан, алғашқы каталондық графтардың көмегімен жаңа собордың құрылысын бастады, ол 9 ғасырдың екінші жартысында аяқталды. Соборға 289 қала мен ауыл қарасты – Пиреней тауының бүкіл солтүстік-батыс аймағы. Сонымен қатар, екі ғасырдан астам уақыт бойы (914–1122) графтар отбасының мүшелері басқарған Ургелл шіркеуі феодалдық жүйеге толыққанды енді, бұл оған кеңиеленген жер иеліктерін қалыптастыруға мүмкіндік берді. Оның құрамына Ургелл қаласы, Андорра аңғарлары, Ла-Льоса аңғары, Аркес аңғары және Салада өзені, Санаужа, Гиссона ауылдары және 1257 жылдан бастап Тремп кірді. Алайда, бұл шіркеуді графтардың билігіне тәуелді қылды. Сонымен қатар, 11 ғасырдың соңында Ургелл графтығына енгізілген Грегориандық реформасы, вестготтардың қағидаларын римдік қағидаларымен алмастыруға ұласты, шіркеу істеріне шұғыл емес адамдардың араласуын азайтты және рухани және уақыттық салаларда шіркеудің толық тәуелсіздігіне қол жеткізді. Бұған қоса, осы иеліктерді сақтау орта ғасырлар бойы Кастельбо виконттары және олардың мұрагерлері – Фуа графтарымен тұрақты шиеленістер мен қақтығыстарға әкелді.
Ургелл епископтарының тізімі
1 Седе ваканте кезінде.