Католик шіркеуінде неке: құдайлық сакрамент және әлеуметтік институт

Кіріспе

Католик шіркеуіндегі діни және әлеуметтік институт. Католик шіркеуіндегі неке, сондай-ақ қасиетті неке деп аталады, – "ер және әйелдің өмір бойы бірлескен өмір құруға келісетін және оның табиғаты бойынша әйел мен ердің игілігіне, сондай-ақ ұрпақ тудыру мен тәрбиелеуге бағытталған" өзара уәде, ал ол "Иеміз Мәсіх шомылдырылғандар арасындағы діни құрметке көтерілген". Рим заңына негізделген, некені еркін өзара келісім немесе шарт ретінде қарастыратын католик неке заңы, кем дегенде Реформацияға дейін барлық еуропалық елдердің неке заңының негізі болды. Католик шіркеуі (1) екі шомырылған католик емес христианның немесе екі шомырылған православие христианның арасындағы некелерді, сондай-ақ (2) шомырылған католик емес христиан мен католик христианның арасындағы некелерді сакрамент ретінде мойындайды, бірақ соңғы жағдайда діни округтың епископынан рұқсат алу қажет, бұл "аралас некеге түсуге рұқсат" деп аталады. Мысалы, (1) егер екі лютеран лютеран шіркеуінде лютеран пасторының қатысуымен үйленсе, Католик шіркеуі оны неке сакраментінің жарамды деп мойындайды. Екі тарап та католик сенушілері болған жағдайда үйлену рәсімі әдетте католик шіркеуінде өткізіледі, ал бір тарап католик сенушісі, екінші тарап католик емес болса, католик немесе католик емес шіркеуде өткізілуі мүмкін, бірақ соңғы жағдайда некенің формасының бұзылуын болдырмау үшін епископтың немесе ординарийдің рұқсаты қажет.

Католик шіркеуінің неке маңыздылығына көзқарасы

Католик шіркеуінің катехизисі былай дейді: "Некедегі өмір мен сүйіспеншіліктің тығыз байланысын Жаратушы орнатты және оған өзінің заңдарын берді. Некеге бастама берген – Құдай. Некеге шақыру еркек пен әйелдің табиғатына жазылған, өйткені олар Жаратушының қолынан шыққан. Неке – бұл ғасырлар бойы әртүрлі мәдениеттерде, әлеуметтік құрылымдарда және рухани көзқарастарда көптеген өзгерістерге ұшыраған болса да, бұл тек қана адам институты емес. Осы айырмашылықтар оның ортақ және тұрақты сипаттамаларын ұмытуға себеп болмау керек. Бұл институттың қадір-қасиеті барлық жерде бірдей айқын көрінбесе де, некелік одақтың ұлылығын барлық мәдениеттерде бар. Адамның жеке басының, сондай-ақ адам мен христиан қоғамның әл-ауқаты неке мен отбасы өмірінің салауатты жағдайымен тығыз байланысты". Сондай-ақ, онда былай делінген: "Шіркеу Исаның Қанадағы үйлену тойына қатысуына үлкен мән береді. Ол осы жазбада некеге деген құрметті растау ретінде және Мәсіхтің осында болуының белгісі ретінде некеге деген құрметті жариялау ретінде қарайды. Иса уағыздағанда еркек пен әйелдің арасындағы некеге Жаратушы Иеміздің әуел баста ниет еткенін анық түсіндірді: Мұса пайғамбар әйелден ажырасуға рұқсат бергенде, бұл жүрек қасарысқандығына байланысты еді. Ерлі-зайыптылардың арасындағы некелік байланыс ажырамас, оны Құдай белгілеген. "Енді Құдай қосқанды адам баласы ажыратпасын!" Некеге тұруға қатысты Құдайдың бұл талабы кейбіреулерді таңғалдырып, оны жүзеге асыру мүмкін емес сияқты көрінуі мүмкін. Алайда Иса ерлі-зайыптыларға Мұса заңынан да ауыр жүк жүктеген жоқ. Күнә арқылы бүлінген жаратылыстың бастапқы ретін қалпына келтіру үшін келгенімен, ол Құдайдың Патшалығының жаңа өлшемінде некеде өмір сүруге күш пен рақым береді". Алғашқы христиандар неке қасиеттілігін гностиктер мен антиномистерге қарсы қорғады. Сол кезде жаңадан пайда болған христиан қауымдастықтарының кейбірі Исаның үлгісіне еліктеп, салтбастылықты некеден жоғары қоя бастады. Бұл Құдай Патшалығының жақын арада келетіндігіне деген кең тараған сеніммен байланысты болды; сондықтан да Исаның жер бетіндегі байланыстарды болдырмау туралы айтқандары осыған байланысты болды. Елші Пауыл да өз хатында салтбасты болуды жөн көретінін айтқан, бірақ ол барлық христианның да мұндай өмір сүре алмайтынын мойындаған: "Бұны бұйырып емес, рұқсат ретінде айтып отырмын. Бәрінің де өзім сияқты болғанын қалар едім. Бірақ әркімнің Құдайдан алған ерекше сыйы бар: біреуінің беріп отырғаны біреуінкі, ал біреуінің бергені біреуінкі. Үйленбегендер мен жесірлерге айтарым мынау: мен сияқты салт басты болып қала бергендері жақсы. Ал егер өздеріне ие бола алмаса, онда үйленсін. Себебі құмарлықтың отына күйгеннен гөрі үйленген артық". Бұл ілімге сай, некеге отыру тек соңғы мүмкіндік ретінде, өз-өзіне ие болуды және азғындықты сақтап қалуды қиын деп тапқан христиандар үшін керек. Армстронгтың айтуынша, ертедегі христиандар "отбасына аса мән бермейтін" және салтбастылық пен отбасылық байланыстардан бостандықты бұған қабілеттілер үшін жақсы деп есептеген. Алайда Пауылдың салтбастылықты үйленуді талап еткеніндей, некеге тұруды талап етпейтінін айтқан басқа да ғалымдар бұл пікірді қарама-қайшылыққа түсіреді. Адамдар өз еркімен таңдаған нәрселері Құдайдың сыйлығын көрсетеді. Сондықтан ол некеде тұрғандар бойдақ болуға шақырылмайды деп есептейді. Дін Грекияның ортасына еніп, қалыптасқаннан кейін, Платон мен Аристотель сияқты жазушылардың салтбастылық некеден гөрі жақсы әрі қасиетті деген пікірін нығайта түсті. Сонымен қатар, ол әйелдерді сатып алу және сату сияқты кейбір таралған әлеуметтік нормаларға қарсы шығып, әйелдердің Мәсіх үшін бойдақ қалу құқығын қорғады. Католик шіркеуінің алғашқы бірнеше ғасырларындағы көптеген қыз-келіншектер туралы оқиғалар олардың Мәсіхке деген сенімдері үшін ғана емес, некеге тұрудан бас тартқаны үшін шейіт болғанын жиі анық көрсетеді. Қасиетті Пауылдың некеден бұрын қыз болудың артықшылығы туралы ілімі ертедегі шіркеуде қабылданды, бұл 2-ғасырдағы Германың Бағушысынан көрінеді. II ғасырдың ортасында жазған Юстин Мартир "алпыс және жетпіс жастағы көптеген ерлер мен әйелдер бала кезінен-ақ Мәсіхтің шәкірті болып, өздерін арамдалмай жүргендері" туралы мақтанады. Қыздықты Киприан (шамамен 200 – 258) және басқа да танымал христиан қайраткерлері мен басшылары мадақтады. Филип Шафф XVI ғасырдағы Тренттік соттың – "ерлі-зайыпты болудан гөрі, қыз күйеуінде немесе салтбасты болуда артық береке бар" – деген көзқарасы ертедегі христиан шіркеуінің бәрінде басым болғандығын жобалай алмайды. Сонымен қатар, шіркеу әлі де "некені айыптаған немесе сенімді және ізгі әйелді күйеуімен бірге болғанын жек көретін және айыптаған" адамдарды тыйым салған. Католик шіркеуі тарихының көп бөлігінде неке тойлау үшін ешқандай арнайы рәсімдер белгіленбеген: "Некеге тұруға берілген уәделер шіркеуде берілуі керек емес еді, сондай-ақ дін қызметкерінің қатысуы қажет емес еді. Жұбайлар кез келген уақытта, кез келген жерде келісімдерін білдіре алатын еді".

The Catechism of the Catholic Church states: "The intimate community of life and love which constitutes the married state has been established by the Creator and endowed by him with its own proper laws. . God himself is the author of marriage. The vocation to marriage is written in the very nature of man and woman as they came from the hand of the Creator. Marriage is not a purely human institution despite the many variations it may have undergone through the centuries in different cultures, social structures, and spiritual attitudes. These differences should not cause us to forget its common and permanent characteristics. Although the dignity of this institution is not transparent everywhere with the same clarity, some sense of the greatness of the matrimonial union exists in all cultures. The well being of the individual person and of both human and Christian society is closely bound up with the healthy state of conjugal and family life". It also says: "The Church attaches great importance to Jesus' presence at the wedding at Cana. She sees in it the confirmation of the goodness of marriage and the proclamation that thenceforth marriage will be an efficacious sign of Christ's presence. In his preaching Jesus unequivocally taught the original meaning of the union of man and woman as the Creator willed it from the beginning: permission given by Moses to divorce one's wife was a concession to the hardness of hearts. The matrimonial union of man and woman is indissoluble; God himself has determined it, 'what therefore God has joined together, let no man put asunder'. This unequivocal insistence on the indissolubility of the marriage bond may have left some perplexed and could seem to be a demand impossible to realize. However, Jesus has not placed on spouses a burden impossible to bear, or too heavy – heavier than the Law of Moses. By coming to restore the original order of creation disturbed by sin, he himself gives the strength and grace to live marriage in the new dimension of the Reign of God". and early Christians defended the holiness of marriage against the Gnostics and the Antinomians. At the same time, some in the emerging Christian communities began to prize the celibate state higher than marriage, taking the model of Jesus as a guide. This was related to a widespread belief about the imminent coming of the Kingdom of God; and thus the exhortation by Jesus to avoid earthly ties. The apostle Paul in his letters also suggested a preference for celibacy, but recognized that not all Christians necessarily had the ability to live such a life: "Now as a concession, not a command, I say this. I wish that all were as I myself am. But each has his own gift from God, one of one kind and one of another. To the unmarried and the widows I say that it is good for them to remain single as I am. But if they cannot exercise self control, they should marry. For it is better to marry than to burn with passion". This teaching suggested that marriage be used only as a last resort by those Christians who found it too difficult to exercise a level of self control and remain abstinent, not having the gift of celibacy. Armstrong has argued that to a significant degree, early Christians "placed less value on the family" and saw celibacy and freedom from family ties as a preferable state for those capable of it. Nevertheless, this is tempered by other scholars who state Paul would no more impose celibacy than insist on marriage. What people instinctively choose manifests God's gift. Thus, he takes for granted that the married are not called to celibacy. As the Church developed as an institution and came into contact with the Greek world, it reinforced the idea found in writers such as Plato and Aristotle that the celibate unmarried state was preferable and more holy than the married one. At the same time, it challenged some of the prevalent social norms such as the buying and selling of women into marriage, and defended the right of women to choose to remain unmarried virgins for the sake of Christ. The stories associated with the many virgin martyrs in the first few centuries of the Catholic Church often make it clear that they were martyred for their refusal to marry, not necessarily simply their belief in Christ. The teaching on the superiority of virginity over marriage expressed by Saint Paul was accepted by the early Church, as shown in the 2nd century Shepherd of Hermas. Justin Martyr, writing in the middle of the 2nd century, boasted of the "many men and women of sixty and seventy years of age who from their childhood have been the disciples of Christ, and have kept themselves uncorrupted". Virginity was praised by Cyprian (c. 200 – 258) and other prominent Christian figures and leaders. Philip Schaff admits that it cannot be denied that the later doctrine of the 16th century Council of Trent – "that it is more blessed to remain virgin or celibate than to be joined in marriage" – was the view that dominated the whole of the early Christian church. At the same time, the Church still discouraged anyone who would "condemn marriage, or abominate and condemn a woman who is a believer and devout, and sleeps with her own husband, as though she could not enter the Kingdom [of heaven]". For much of the history of the Catholic Church, no specific ritual was therefore prescribed for celebrating a marriage – at least not until the late medieval period: "Marriage vows did not have to be exchanged in a church, nor was a priest's presence required. A couple could exchange consent anywhere, anytime".

Чиркінің әулеттері

Маркус бұл әсердің ерте христиандық көзқарасына тигенін, әсіресе 400 жылдан кейін христиандардың жыныстық қатынасқа қатысты алаңдаушылығы күшейгенін атап көрсетеді: «Құдайға адал болудың және жыныстық қатынастан бас тартудың артықшылығы көбінесе сөзсіз қабылданатын. Бірақ жыныстық қатынас пен некеге деген жағымсыз көзқарас денеге деген мейірімді көзқараспен өріліп, жаңа ағым құрады. Көзқарастар әртүрлі болды және христиандық діннің негізгі ағымы денелік өмірге және жыныстық қатынасқа деген күдікпен уланды. Бұл тұрақты «энкраттық» бейімділік IV ғасырдың соңы мен V ғасырдың басында христиандық кемелдік туралы пікірталас кезінде күшті серпіліс алды». Латын немесе католик шіркеуінің әулиелері некені айыптамаса да, бойдақтық пен пәктікті жоғары бағалады. Антиохиялық епископ Игнатий шамамен 110 жылы Смирналық епископ Поликарпқа жазған хатында: «Некеге тұрған ерлер мен әйелдер өздерінің бірлестігін епископтың мақұлдауымен құруға тиіс, осылайша олардың некесі Құдайға сай болады, өздерінің құштарлығына емес», - деді. Тертуллиан «Тазалыққа шақыру» еңбегінде екінші некеге тұру, бірінші жұбайының өлімінен босаған адам үшін «адалдықтан тайға басқандықтан басқа ештеңе емес» екенін айтты. Ол Ежелгі Заң дін қызметкерлеріне қайтадан некеге тұруға тыйым салғанын, бұл Пауылдың пасторлық хаттарындағы христиан дін қызметкерлеріне қойылған тыйымға ұқсас екенін көрсету үшін Леуіліктер кітабына сілтеме жасады. Ол оны тіпті қарапайым христиандардың қайтадан некеге тұруына қарсы аргумент ретінде пайдаланды, себебі Мәсіх оларды «патшалыққа, өздерінің Құдай және Әкесіне жұбайлар» етіп жаратқан: «Егер сіз дигамист болсаңыз, қасиеттілікке ұсыныс жасайсыз ба? Егер діни қызметкер дигамист болса, ол діни қызметкерліктен айырылады, ал діни қызметкер дигамист болса, оның діни қызметкерліктен айырылуы қаншалықты ауыр қылмыс! «Бірақ қажеттілікке кешірім беріледі», - дейсіз. Егер одан құтылуға болады болса, ешқандай қажеттілік кешірілмейді. Бір сөзбен айтқанда, дигамияда кінәлі деп танылудан сақтаныңыз, осылайша дигамист заңмен рұхсат етілмеген нәрсені орындау қажеттілігіне ұшырамасыз. Құдай біздің барлығымызды әр уақытта және әр жерде Оның қасиетті рәсімдерін орындауға дайын болуымызды қалайды». Тертуллиан бұрынғы «Ad uxorem» еңбегінде екінші некеге қарсы болды, бірақ егер қайтадан некеге тұру қажет болса, онда ол христианмен болуы керек деді. Басқа жазбаларында ол «Тазалыққа шақыру» еңбегінде айтқан ойларына қарсы күшті пікір білдірді және «Жан туралы» еңбегінде «неке Құдаймен қарғыс емес, нығметті» екенін нақты айтты. Адемар д'Алес былай деп түсіндірді: «Тертуллиан неке туралы көп жазды, ал басқа бірде-бір тақырыпта ол өзіне-өзі қайшылыққа түспеді». Карфаген епископы Киприан (шамамен 200 – 258) «Яһудилерге қарсы үш кітаптағы куәліктерде» христиандардың жалған тәңірлерге табынушылармен некеге тұрмауын ұсынды. Ол қасиетті қыздарға былай деп жазды: «Бірінші бұйрық көбейіп, өсіңдер деді; екіншісі ұрыспауды бұйырды. Әлем әлі де қатал және бос болғандықтан, біз санның жемісті ұрпағы арқылы көбейіп, адамзаттың өсуіне қарай өсеміз. Енді әлем толғаннан және жер жеткілікті болғаннан кейін, ұрыспай алатын адамдар, евнухтар сияқты өмір сүріп, патшалық үшін евнухтар болады. Құдай оны бұйрық ретінде емес, шақыру ретінде береді және ерік-жігердің таңдауын қалдырады, себебі мәжбүрлеудің мойынтұрығы жоқ». Иеремия (шамамен 347 – 420) Пауылдың қорынттықтарға жазған хатына түсініктеме беріп былай деді: «Егер «еркек әйелге тимеуі жақсы болса», онда оған тиюі жаман, себебі жаман, тек жаман ғана жақсылықтың қарама-қарсысы. Бірақ егер ол жаман болса да, оны кешірімді етуге болады, онда жаманнан да жаман нәрсенің алдын алуға болады. Елшінің мұқияттығына назар аударыңыз. Ол: «Әйелге тимеу жақсы», - демейді, «еркек әйелге тимеуі жақсы», - дейді. Мен ерлер мен әйелдерге қатысты заңды түсіндірмеймін, жыныстық қатынастың жалпы мәселесін талқылаймын – тазалық пен пәктікке, періштелердің өміріне қарағанда, «еркек әйелге тимеуі жақсы». Ол сондай-ақ неке дұғадан алаңдатып, бойдақтықты жақсы деп есептеді: «Егер біз әрдайым дұға етуіміз керек болса, онда біз ешқашан неке құлдығында болмауымыз керек, себебі мен әйелімді қаншалықты жиі сыйласам, мен дұға ете алмаймын. Олай болса, неке мен пәктіктің айырмашылығы күнә жасамау мен жақсылық жасаудың айырмашылығы сияқты үлкен; тіпті, жақсылық пен жақсылықтың айырмашылығы сияқты үлкен». Ол дін қызметкерлері туралы былай деді: «Дін қызметкері халық үшін әрдайым құрбандық шалуға тиіс: ол әрдайым дұға етуі керек. Егер ол әрдайым дұға етуі керек болса, онда ол әрдайым неке міндеттерінен босатылуы керек». Ол Жаратылыс кітабының 2-тарауына сілтеме жасап, былай деп түсіндірді: «Киелі кітап алғашқы, үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы күндері әрбір жұмысын аяқтағаннан кейін Құдай оның жақсы екенін көргенін айтады, екінші күні оны мүлдем жіберді, екінің біртүрілілікті жоятындығын және неке шартын алдын ала білдіретіндігін түсінуге мүмкіндік берді». Иеремия 1:28 (Жаңа корольдік нұсқасы) («Құдай оларды нығметке бөліп, оларға: «Көбейіңдер және жерді толтырыңдар» деді») және Ебрейлерге 13:4 (Жаңа корольдік нұсқасы) («Неке барлықтарында құрметті») туралы мәлімдеме жасады және Марцион мен Манихейдің некені кемсітуінен және барлық жыныстық қатынасты, тіпті некеде болса да, таза емес деп есептеген Татианнан алшақтады. Әрине, қарсы көзқарастар да болды. Пелагий Иеремияның Манихейлік дуализмге ұқсас некеге деген ащы қарсылығын көрсеткенін айтты. Басқа жерде ол былай түсіндірді: «Бір кісі: «Сен некені Құдайдың нығметіне тосқандай есептейсің бе?» - деуі мүмкін. Пәктік одан жоғары тұрғанда некені кемсіту емес. Ешкім жаманды жақсымен салыстырмайды. Үйленген әйелдер де періштелерден кейін орын алатындықтан мақтан тұтуы керек. Көбейіңдер және жерді толтырыңдар деді. Жерді толтыруға тиіс адамдар көбейіп, өсіңдер. Сіздің компанияңыз көкте». Монахты күлдірген...

Markus notes this impact on the early Christian attitude, particularly as Christian anxiety about sex intensified after 400: "The superiority of virginity and sexual abstinence was generally taken for granted. But a dark undercurrent of hostility to sexuality and marriage became interwoven with the more benign attitudes towards the body. Attitudes diverged, and mainstream Christianity became infected with a pronounced streak of distrust towards bodily existence and sexuality. This permanent 'encratite' tendency was given powerful impetus in the debates about Christian perfection at the end of the fourth and the beginning of the fifth centuries". While the Church Fathers of the Latin or Catholic Church did not condemn marriage, they nevertheless taught a preference for celibacy and virginity. Bishop Ignatius of Antioch, writing around 110 to Bishop Polycarp of Smyrna said, "[I]t becomes both men and women who marry to form their union with the approval of the bishop, that their marriage may be according to God, and not after their own lust". In his On Exhortation to Chastity Tertullian argued that a second marriage, after someone has been freed from the first by the death of a spouse, "will have to be termed no other than a species of fornication". Claiming to find in the Book of Leviticus a prohibition of remarriage by the priests of the Old Law similar to that for Christian clergy in the Pauline pastoral epistles, he used it as an argument against remarrying even on the part of lay Christians, whom Christ made "a kingdom, priests to his God and Father": "If you are a digamist, do you baptize? If you are a digamist, do you offer? How much more capital (a crime) is it for a digamist laic to act as a priest, when the priest himself, if he turn digamist, is deprived of the power of acting the priest! 'But to necessity', you say, 'indulgence is granted'. No necessity is excusable which is avoidable. In a word, shun to be found guilty of digamy, and you do not expose yourself to the necessity of administering what a digamist may not lawfully administer. God wills us all to be so conditioned, as to be ready at all times and places to undertake (the duties of) His sacraments". In his earlier Ad uxorem also, Tertullian argued against second marriages, but said that, if one must remarry, it should be with a Christian. In other writings, he argued strongly against ideas like those he expressed in his On Exhortation to Chastity; and in his De Anima he explicitly stated that "the married state is blessed, not cursed by God". Adhémar d'Alès has commented: "Tertullian wrote a lot about marriage, and on no other subject has he contradicted himself as much". Cyprian (c. 200 – 258), Bishop of Carthage, recommended in his Three Books of Testimonies against the Jews that Christians should not marry pagans. Addressing consecrated virgins he wrote: "The first decree commanded to increase and to multiply; the second enjoined continency. While the world is still rough and void, we are propagated by the fruitful begetting of numbers, and we increase to the enlargement of the human race. Now, when the world is filled and the earth supplied, they who can receive continency, living after the manner of eunuchs, are made eunuchs unto the kingdom. Nor does the Lord command this, but He exhorts it; nor does He impose the yoke of necessity, since the free choice of the will is left". Jerome (c. 347 – 420) commenting on Paul's letter to the Corinthians wrote: "If 'it is good for a man not to touch a woman', then it is bad for him to touch one, for bad, and bad only, is the opposite of good. But, if though bad, it is made venial, then it is allowed to prevent something which would be worse than bad. Notice the Apostle's carefulness. He does not say: 'It is good not to have a wife', but, 'It is good for a man not to touch a woman'. I am not expounding the law as to husbands and wives, but discussing the general question of sexual intercourse – how in comparison with chastity and virginity, the life of angels, 'It is good for a man not to touch a woman'". He also argued that marriage distracted from prayer, and so virginity was better: "If we are to pray always, it follows that we must never be in the bondage of wedlock, for as often as I render my wife her due, I cannot pray. The difference, then, between marriage and virginity is as great as that between not sinning and doing well; nay rather, to speak less harshly, as great as between good and better". Regarding the clergy, he said: "Now a priest must always offer sacrifices for the people: he must therefore always pray. And if he must always pray, he must always be released from the duties of marriage". In referring to Genesis chapter 2, he further argued that, "while Scripture on the first, third, fourth, fifth, and sixth days relates that, having finished the works of each, God saw that it was good, on the second day it omitted this altogether, leaving us to understand that two is not a good number because it destroys unity, and prefigures the marriage compact". Jerome reaffirmed Genesis 1:28 (KJV) ("God blessed them, and God said unto them, Be fruitful, and multiply, and replenish the earth") and Hebrews 13:4 (KJV) ("Marriage is honourable in all"), and distanced himself from the disparagement of marriage by Marcion and Manichaeus, and from Tatian, who thought all sexual intercourse, even in marriage, to be impure. There were, of course, counter views. Pelagius thought Jerome showed bitter hostility to marriage akin to Manichaean dualism, Elsewhere he explained: "Someone may say: 'And do you dare disparage marriage, which is blessed by the Lord?' It is not disparaging marriage when virginity is preferred to it. No one compares evil with good. Let married women glory too, since they come second to virgins. Increase, He says, and multiply, and fill the earth. Let him who is to fill the earth increase and multiply. Your company is in heaven". Mocking a monk

Августин (354–430), оның көзқарастары кейіннен Батыс теологиясына күшті әсер еткен, христиандық некенің қасиеттілігі туралы теологияны дамытуда ең ықпалды болды. Жастығында Августин Манихейлік діннің жақтасы болған, бірақ христиандыққа ауысқаннан кейін Манихейліктердің неке мен көбеюді рухани жарықты материалдық қараңғылыққа қамау деп айыптауын жобады. Кейіннен ол некенің жаман емес, жақсы екенін, тіпті пәктікті таңдау деңгейіне жетпесе де, үйретуге көшті: «Неке мен адалдық екі жақсы нәрсе, екіншісі біріншіден жақсы». «Некенің жақсылығы туралы» 401 жылғы еңбегінде ол некеде үш құндылықты атап көрсетті: жыныстық қатынастан артық болатын адалдық; балалардың махаббатпен қабылдануын, қамқорлықпен күтімделуін және христиан дінінде тәрбиеленуін қамтитын балалар; және мәңгілік бірлік белгісі ретінде оның бұзылмайтындығы. Шығыс және Батыс шіркеуінің басқа әулиелері сияқты, Августин пәктіктің жоғарырақ өмір салты екенін үйретті, бірақ оны әркімге қол жеткізе бермейтінін мойындады. «Некенің жақсылығы туралы» еңбегінде ол былай деп жазды: «Адамдар не дейтінін білемін: «Егер әркім барлық қатынастан бас тартса не болады? Адамзат қалай сақталатын болсын?» Мен осының барлығына қатысты екенін қалайтын едім, егер оны махаббатпен айтса, таза жүрекпен, жақсы ниетпен және шынайы иманмен айтса, онда Құдай қаласы одан да жылдам толтырылар еді және әлемнің соңы жақындар еді». Армстронг бұл Августин іліміндегі апокалиптикалық өлшем деп санайды. Дегенмен, Августин аты «орта ғасырлар бойына пәктікті некеден жоғары қоюға және христиандық некедегі жыныстық қатынастың рөлін шектеуге пайдаланылуы мүмкін». Шіркеу әулиесі болмаса да...

It was Augustine (354–430), whose views subsequently strongly influenced Western theology, that was most influential in developing a theology of the sacramentality of Christian marriage. In his youth, Augustine had also been a follower of Manichaeism, but after his conversion to Christianity he rejected the Manichaean condemnation of marriage and reproduction for imprisoning spiritual light within material darkness. He subsequently went on to teach that marriage is not evil, but good, even if it is not at the level of choosing virginity: "Marriage and fornication are not two evils, whereof the second is worse: but marriage and continence are two goods, whereof the second is better". In his On the Good of Marriage, of 401, he distinguished three values in marriage: fidelity, which is more than sexual; offspring, which "entails the acceptance of children in love, their nurturance in affection, and their upbringing in the Christian religion; and sacrament, in that its indissolubility is a sign of the eternal unity of the blessed. Like the other Church Fathers of East and West, Augustine taught that virginity is a higher way of life, although it is not given to everyone to live at that higher level. In his De bono coniugali (On the Good of Marriage), he wrote: "I know what people are murmuring: 'Suppose', they remark, 'that everyone sought to abstain from all intercourse? How would the human race survive?' I only wish that this was everyone's concern so long as it was uttered in charity, 'from a pure heart, a good conscience, and faith unfeigned'; then the city of God would be filled much more speedily, and the end of the world would be hastened". Armstrong sees this as an apocalyptic dimension in Augustine's teaching. Nevertheless, Augustine's name "could, indeed, be invoked through the medieval centuries to reinforce the exaltation of virginity at the expense of marriage and to curtail the role of sexuality even within Christian marriage". Although not a church father, but belonging to the same period, in Adomnan of Iona's biography of St Columba, the saint at one point is mentioned as meeting a woman who refuses to sleep with her husband and perform her marriage duties. When Columba meets the woman, she says that she would do anything, even to go to a monastery and become a nun, rather than to sleep with him. Columba tells the woman that the commandment of God is for her to sleep with her husband and not to leave the marriage to be a nun, because once they are married the two have become one flesh.

Таңдау рәсімдерін дамыту

Ортағасырлық христиан шіркеуі, Августиннің жолын ұстанып, неке туралы сакраменталды түсінікті дамытты. Алайда, тіпті осы кезеңде де католик шіркеуі сакраменттерді бірдей маңызды деп санамады. Неке ешқашан христиандық бастаудың (крещение, миропомазание, Евхаристия) немесе мінез-құлық қалыптастыратын (крещение, миропомазание, қасиетті сан) сакраменттерінің бірі ретінде қарастырылмады. Сакраменталды теологияның дамуымен неке, «сакрамент» термині қолданылған таңдаулы жеті сакраменттің қатарына енді. Некеге осылайша нақты жіктеу, Катарлықтардың неке мен ұрпақ тудырудың жамандық екенін уағыздауына қарсылық ретінде туды: некенің сакрамент екендігі туралы алғашқы ресми жариялау 1184 жылы Верона соборында Катарлықтарды айыптау аясында жасалды. 1215 жылғы Төртінші Латеран соборы Катарлықтардың іліміне жауап ретінде былай деп мәлімдеді: «Тек қана бойжеткендер мен құрлықта жүргендер ғана емес, сонымен қатар некеде тұрған адамдар да дұрыс сенім мен ізгі амалдары арқылы Құдайдың құрметіне ие болып, мәңгілік бақытқа жетеді». Неке 1274 жылы Лионның екінші соборында да Михаил VIII Палеологтан талап етілген иман шарттарының бір бөлігі ретінде жеті сакраменттің тізіміне қосылды. Неке және қасиетті сан сакраменттері, адамдардың рухани кемелдігіне бағытталған басқа бес сакраменттен өзгеше, «шіркеудің өркендеуіне» қызмет ететін сакраменттер ретінде ерекшеленді. 1439 жылы Флоренция соборы некені қайтадан сакрамент деп мойындады. Ортағасырлық кезеңде некенің сакрамент екендігі туралы көзқарас былай сипатталған: «Басқа сакраменттер сияқты, ортағасырлық авторлар некені де қасиеттендіру құралы, Құдайдың адамзатқа сыйлықтары мен берекелерін төгуге себеп болатын рақым арнасы деп санайтын. Неке христиан жұбайларын Құдайдың некеге қатысты заңын орындауға мүмкіндік беріп, сондай-ақ, өздерін Мәсіхтің үлгісімен киелілендіреді – Мәсіх өз шіркеуін жарғақты ретінде алып, оған ең жоғары махаббат, адалдық және құрбандықпен, тіпті өлімге дейін қамқорлық жасады».

The medieval Christian church, taking the lead of Augustine, developed the sacramental understanding of matrimony. However, even at this stage the Catholic Church did not consider the sacraments equal in importance. Marriage has never been considered either to be one of the sacraments of Christian initiation (Baptism, Confirmation, Eucharist) or of those that confer a character (Baptism, Confirmation, Holy Orders). With the development of sacramental theology, marriage was included in the select seven to which the term "sacrament" was applied. Explicit classification of marriage in this way came in reaction to the contrary teaching of Catharism that marriage and procreation are evil: the first official declaration that marriage is a sacrament was made at the 1184 Council of Verona as part of a condemnation of the Cathars. The Fourth Lateran Council of 1215 had already stated in response to the teaching of the Cathars: "For not only virgins and the continent but also married persons find favour with God by right faith and good actions and deserve to attain to eternal blessedness". Marriage was also included in the list of the seven sacraments at the Second Council of Lyon in 1274 as part of the profession of faith required of Michael VIII Palaiologos. The sacraments of marriage and holy orders were distinguished as sacraments that aim at the "increase of the Church" from the other five sacraments, which are intended for the spiritual perfection of individuals. The Council of Florence in 1439 again recognised marriage as a sacrament. The medieval view of the sacramentality of marriage has been described as follows: "Like the other sacraments, medieval writers argued marriage was an instrument of sanctification, a channel of grace that caused God's gracious gifts and blessings to be poured upon humanity. Marriage sanctified the Christian couple by allowing them to comply with God's law for marriage and by providing them with an ideal model of marriage in Christ the bridegroom, who took the church as his bride and accorded it highest love, devotion, and sacrifice, even to the point of death".

Литургиялық практика

Неке, шіркеу тарихының көп бөлігінде, дін қызметкерлерісіз (Рим және яһуди дәстүрлері сияқты) тойланып, жергілікті әдет-ғұрыптарға сәйкес жасалған. Батыста христиан үйленуі туралы ең алғашқы егжей-тегжейлі жазба тек 9 ғасырда қалдырылған және ол ежелгі Римнің ескі неке рәсімімен бірдей болып көрінеді. Сондай-ақ, Антиохиялық Игнатий христиандардың одақтарын епископтың мақұлдауымен құруы керектігін айтқан, бірақ дін қызметкерлерінің қатыспауы ешқандай кедергі тудырмады және бұл ұсыныс кеңінен қабылданбады. 7 ғасырдан бастап діни неке рәсімдері туралы бірнеше мәліметтер бар. Дегенмен, Шығыста діни қызметкер дін рәсімін өткізуші ретінде қарастырылса, Батыста некеге қатысушы екі тарап (крещение алған жағдайда) оны жүзеге асырды, ал олардың өзара келісімі діни некенің бар екенін дәлелдеуге жеткілікті болды. Оның жарамдылығы куәгерлердің болуын немесе 1215 жылғы Төртінші Латеран кеңесінің неке туралы заңын сақтауды талап етпеді. Осылайша, аздаған жергілікті ерекшеліктермен, кейбір жағдайларда Трент кеңесінен кейін де ұзақ уақыт бойы Еуропада некелер өзара келісіммен, некеге тұру ниетінің жариялануымен және тараптардың кейін физикалық бірігуімен жасалды. Жұбайлар бір-біріне ауызша үйленуге уәде берді; діни қызметкердің немесе куәгерлердің қатысуы қажет емес еді. Бұл уәде "verbum" деп аталды. Егер ерікті түрде берілсе және қазіргі уақытта айтылса (мысалы, "Мен сені үйлендіремін"), ол күшті міндеттеме болды. Христиандық дін Рим дәуірінде және орта ғасырларда тараған сайын, некелік серіктестерді таңдаудағы еркін таңдау идеясы да артты. Трент кеңесінен кейін діни қызметкердің немесе оның өкілінің және кем дегенде екі куәгердің болуы жарамдылық үшін міндетті болғанымен, оның жарлығы жарияланбаған көптеген елдерде бұрынғы жағдай сақталды. Бұл тек 1908 жылы Ne Temere жарлығының күшіне енуімен аяқталды. 12 ғасырда папа Александр III некенің ата-анасының немесе қамқоршыларының емес, ерлі-зайыптылардың өзара еркімен жасалатынын жарлық етті. Содан кейін жасырын некелер немесе жастардың қашулары көбейе бастады, нәтижесінде шіркеу соттары ер адамның тойлауда айыпталуымен жасалған некелердің қайсысы бірінші және осылайша жарамды екенін анықтауға мәжбүр болды. Шіркеу тарапынан "жек көрілгенімен және тыйым салынғанымен", олардың жарамдылығы мойындалды. Сол сияқты, бүгінгі күні католиктерге шіркеунің өкілетті органының рұқсатынсыз аралас некеге тұруға тыйым салынған, бірақ егер біреу рұқсатсыз мұндай некеге кірсе, неке басқа шарттар орындалған жағдайда, тіпті заңсыз болса да, жарамды деп есептеледі.

Matrimony, for most of Church history, had been celebrated (as in traditions such as the Roman and Judaic) without clergy and was done according to local customs. The first available written detailed account of a Christian wedding in the West dates only from the 9th century and appears to be identical to the old nuptial service of Ancient Rome. and Ignatius of Antioch, who said Christians should form their union with the approval of the bishop – although the absence of clergy placed no bar, and there is no suggestion that the recommendation was widely adopted. There are also a few accounts of religious nuptial services from the 7th century onward. However, while in the East the priest was seen as ministering the sacrament, in the West it was the two parties to the marriage (if baptized) who effectively ministered, and their concordant word was sufficient proof of the existence of a sacramental marriage, whose validity required neither the presence of witnesses nor observance of the law of the 1215 Fourth Lateran Council that demanded publication of the banns of marriage. Thus, with few local exceptions, until in some cases long after the Council of Trent, marriages in Europe were by mutual consent, declaration of intention to marry and upon the subsequent physical union of the parties. The couple would promise verbally to each other that they would be married to each other; the presence of a priest or witnesses was not required. This promise was known as the "verbum". If freely given and made in the present tense (e. g., "I marry you"), it was unquestionably binding; As Christianity spread during the Roman period and the Middle Ages, the idea of free choice in selecting marriage partners increased and spread with it. Even after the Council of Trent made the presence of the parish priest or his delegate and of at least two more witnesses a condition for validity, the previous situation continued in many countries where its decree was not promulgated. It ended only in 1908, with the coming into force of the Ne Temere decree. In the 12th century, Pope Alexander III decreed that what made a marriage was the free mutual consent by the spouses themselves, not a decision by their parents or guardians. After that, clandestine marriages or youthful elopements began to proliferate, with the result that ecclesiastical courts had to decide which of a series of marriages that a man was accused of celebrating was the first and therefore the valid one. Though "detested and forbidden" by the Church, they were acknowledged to be valid. Similarly today, Catholics are forbidden to enter mixed marriages without permission from an authority of the Church, but if someone does enter such a marriage without permission, the marriage is reckoned to be valid, provided the other conditions are fulfilled, although illicit.

Қарсы реформа

XVI ғасырда протестанттық реформацияны ұстанған әртүрлі топтар католик шіркеуінің көптеген діни сакраменттерінің қадір-қасиетін әртүрлі деңгейде жобады. Оған жауап ретінде 1547 жылғы 3 наурыздағы Трент соборы католик шіркеуінің діни сакраменттерін, соның ішінде некені – 1184, 1208, 1274 және 1439 жылдардан бері діни сакрамент ретінде мұқият атап, анықтады. Киелі кітаптарды, апостолдар дәстүрін, алдыңғы соборлар мен шіркеу әулиелерінің мәлімдемелерін еске түсіріп, епископтар жеті нақты діни сакрамент бар екенін, олардың бірі неке екенін және барлығының шын мәнінде діни сакрамент екенін жариялады. Дезидерий Эразм 16 ғасырдың бірінші жартысында 1518 жылы некеге мақтау айтқан эссесін (Encomium matrimonii) жариялап, пікір таластырды, онда жалғыз өмір салты "адамға лайық емес, құнарсыз өмір салты" делінген. Париж университетінде жұмыс істейтін теолог Жоссе Клихтове мұны тәқуалыққа қарсы шабуыл деп түсіндірді, бірақ Эразм протестант реформаторларының ықыласына ие болды, олар осы аргументті міндетті діни қызметкерлердің салтбастылығы мен монахтығын жоюға пайдалы құрал ретінде мойындады. 1563 жылғы 11 қарашада Трент соборы "ерлі-зайыптылық күйді тақуалық немесе бойдақ күйден жоғары қою, некеде тұруға қарағанда тақуалық немесе бойдақ күйде болу жақсырақ және бақыттырақ емес" деген пікірді айыптады. Католиктер некенің үстін-басқан сипатын сақтағанмен, протестанттар оны діни сакрамент деп санамады және ажырасуға рұқсат берді. 1563 жылғы Тамеци жарлығы Трентте қабылданған соңғы шешімдердің бірі болды. Бұл жарлық шіркеудің неке процесіне бақылауын күшейтуге тырысты, некеге қатысты талаптарды барынша қатаң етіп қойды. Джон П. Билдің айтуынша, "протестант реформаторларының католик шіркеуінің жасырын некелерді жоя алмауына наразылығынан" осы кеңес "Еуропаның азабына" айналған жарлық шығарды. 1215 жылы Төртінші Латеран соборы жасырын некелерге тыйым салды, бірақ басқа кедергілер болмаса, оларды заңсыз деп санады. Тамеци жарлығы ресми түрде жарияланған кез келген аймақта некенің заңды болуы үшін парахиалдық діни қызметкердің және кем дегенде екі куәгердің қатысуын міндетті етті. Бұл бұрынғы тәжірибені өзгертті, өйткені "осы талаптарға сай келмейтін некелер жарлық жарияланғаннан кейін жарамсыз және күшсіз деп есептелді"; сондай-ақ діни қызметкердің жазбаларды сақтауын талап етті, нәтижесінде ата-аналар өз балаларының некелерін бұрынғыдан да жақсырақ бақылай алды. Бұл сонымен қатар тұрақты мекенжайы жоқ адамдардың некелерін бақылауды да енгізді ("балуандар сақтықпен некеге тұруға тиіс"), "неке тойлауға болатын уақыттарды реттеді, жыныстық қатынас туыстық қатынас тудыратын ережені жойды және нағашылыққа тыйым салды". Бұл жарлық "әсіресе протестант аймақтарында, яғни "аралас" некелердің көптеп тараған жерлерінде күмәнді некелердің санын анықтап, көбейтуі мүмкін" деген қорқыныштан, собор оны тікелей қолданудан тартынды және оның қолданылуын жергілікті жариялауға тәуелді етуді шешті. Шындығында, Тамеци ешқашан бүкіл әлемге жарияланбады. Ол Франция, Англия, Шотландия және көптеген басқа елдерде әсер етпеді және 1907 жылы 1908 жылғы Пасхада күшіне енген Ne Temere жарлығымен ауыстырылды.

In the 16th century, various groups adhering to the Protestant Reformation rejected to different degrees the sacramental nature of most Catholic sacraments. In reaction, the Council of Trent on 3 March 1547 carefully named and defined the Catholic Church's sacraments, the teaching that marriage is a sacrament − from 1184, 1208, 1274 and 1439. Recalling scripture, the apostolic traditions and the declarations of previous councils and of the Church Fathers, the bishops declared that there were precisely seven sacraments, with marriage one of them, and that all seven are truly and properly sacraments. Desiderius Erasmus influenced the debate in the first part of the 16th century by publishing 1518 an essay in praise of marriage (Encomium matrimonii), which argued that the single state was "a barren way of life hardly becoming to a man". The theologian Josse Clichtove working at the University of Paris interpreted this as an attack on chastity, but Erasmus had found favor with Protestant reformers who acknowledged the argument as a useful tool to undermine compulsory clerical celibacy and monasticism. On 11 November 1563, the Council of Trent condemned the view that "the marriage state is to be placed above the state of virginity, or of celibacy, and that it is not better and more blessed to remain in virginity, or in celibacy, than to be united in matrimony". And while Catholics upheld the supernatural character of marriage, it was Protestants who viewed it as not a sacrament and who admitted divorce. The decree Tametsi of 1563 was one of the last decisions made at Trent. The decree effectively sought to impose the Church's control over the process of marriage by laying down as strict conditions as possible for what constituted a marriage. John P. Beal says the Council, "stung by the Protestant reformers' castigation of the Catholic Church's failure to extirpate clandestine marriages", issued the decree which had become "the scourge of Europe". In 1215 the Fourth Lateran Council had prohibited marriages entered into clandestinely but, unless there was some other impediment, considered them valid though illicit. Tametsi made it a requirement even for validity, in any area where the decree was officially published, that the marriage take place in the presence of the parish priest and at least two witnesses. This revolutionised earlier practice in that "marriages that failed to meet these requirements would from the time of the promulgation of the decree be considered invalid and of no effect"; and it required that the priest keep written records, with the result that parents had more control over their children's marriages than before. It also instituted controls over the marriages of persons without fixed addresses ("vagrants are to be married with caution"), "regulated the times at which marriages could be celebrated, abolished the rule that sexual intercourse created affinity, and reiterated the ban on concubinage". For fear that the decree would "identify and multiply the number of doubtful marriages, particularly in Protestant areas, where 'mixed' marriages were common", the council hesitated to impose it outright and decided to make its application dependent on local promulgation. In fact, Tametsi was never proclaimed worldwide. It had no effect in France, England, Scotland and many other countries and in 1907 was replaced by the decree Ne Temere, which came into effect universally at Easter 1908.

Католик шіркеуіндегі неке заңдылығы

Католик шіркеуінің де талаптары бар, сонда ғана католиктер шіркеу алдында заңды некеде тұрған деп есептеледі. Жарамды католик некесі төрт элементтен тұрады: (1) жұбайлар некеге тұруға еркіндікке ие болуы керек; (2) олар өз еркімен келісім білдіруі керек; (3) некеге тұруға келісім білдіргенде, олар өмір бойы бірге болуға, бір-біріне адал болуға және балаларға ашық болуға ниеттенуі керек; және (4) олардың келісімі канондық формада, яғни екі куәгердің және тиісті өкілеттік алған шіркеу қызметкерінің алдында берілуі керек. Соңғы талапқа қатысты ерекшеліктер шіркеу билігінен бекітілуі тиіс. Шіркеу некеге тұруға дайындалуға көмектесу үшін некеге тұрудан бірнеше ай бұрын курстар ұйымдастырады, осы курстарда болашақ жұбайлар өз келісімдерін білдіру үшін дайындалады. Осы уақыт аралығында немесе одан бұрын, егер олар бұрын растау алмаған болса және оны қиындықсыз алуға мүмкіндік болса, болашақ жұбайлар расталады (Канон 1065). Католик шіркеуі сондай-ақ мыналарды да қадірлі деп мойындайды: (1) екі крещенный протестант немесе екі крещенный православ христиан арасындағы некелер, сондай-ақ (2) крещенный католик емес христиан мен католик христиан арасындағы некелер. Шіркеу католиктер арасындағы немесе католиктер мен басқа христиандар арасындағы некелердің жұбайлардың бірінің приход шіркеуінде тойлануын қалайды. Некеге дайындалуға көмектесетіндер рұқсат алу процесіне көмектесе алады. Қазіргі заманғы жағдайларда, діни тұрғыдан біртектілігі азайған қоғамда, рұқсат алу бұрынғы ғасырларға қарағанда оңайрақ жүзеге асырылады.

Қасиетті түр

Некеге қатысты канондық талаптар 1563 жылғы 11 қарашада Трент соборы шығарған Таметси жарлығымен енгізілді. 1907 жылы Папа Пий X-тің Не Темере жарлығы Трент соборының жарлығы жарияланбаған жерлерде де канондық нысанды міндетті етті. Ерекше жағдайларға рұқсат берілгенмен, 1983 жылғы Канондық құқық кодексінің 1055–1165-тарауларында және Шығыс шіркеулерінің Канондық кодексінің 776–866-тарауларында белгіленгендей, некелердің канондық нысаны католиктердің некелерін тек қана жергілікті епископ немесе епископтың өкілеттігімен жіберілген дін қызметкері немесе (тек Латын шіркеуінде) олардың өкілеттігімен жіберілген диакон және кемінде екі куәгердің қатысуымен жасалған жағдайда ғана жарамды деп мойындайды. Алдыңғы уақыттарда некенің жарамдылығы осы екі талапқа сәйкес болуына байланысты болмады.

Некеге тұру бостандығы

Неке шарты жасасуға құқығы бар адамдар некеге тұруға және бір-бірімен некеге тұруға толық еркіндікке ие болуы керек. Яғни, олар діни заңмен белгіленген ешқандай кедергісіз, бұрын үйленбеген бір ер адам және бір әйел болуы тиіс.

Неке қиюды тойлау кезеңдері

Латын шіркеуінде неке Ораза айында, тіпті Некелік әуе кезінде де тойлануы мүмкін; алайда, мұндай тойлауды Ұлы аптада өткізу жөнсіз, ал Пасха Тридуумында мүмкін емес деп есептеледі. Қағида бойынша, апта күндерінің ешқайсысы некеге кедерілмейді. Кейбір Шығыс Католик шіркеулері Ораза айында некеге тұруға рұқсат бермейді. Бұрын Латын шіркеуі некеге кез келген уақытта рұқсат бергенмен, Адвент және Рождество күні, Ораза айы және Пасха жексенбісінде некеге салтанатты бата беруге тыйым салған.

Аралас некелер

Католик пен католик емес адамдардың арасындағы неке көбінесе аралас неке деп аталады, бірақ қатаң мағынада аралас неке – католик (католик шіркеуінде крещение алған немесе қабылданған) пен католик емес христианның арасындағы неке, бұл халық арасында дінаралық неке деп белгілі. Католик шіркеуі бастапқыда католик пен католик емес, крещение алған немесе алмаған адамдардың арасындағы некеге қарсы болды, оны «еркеліктің қасиетті сипатын төмендетуші, себебі ол шіркеуден тыс адамдармен қасиетті нәрселерге қатысуды қамтиды» деп есептеді. Шіркеу үшін өз балаларын шіркеуден тыс адамдармен некелесуден, олар кіретін одақтың қасиеттілігін мойындамайтындықтан сақтау табиғи және логикалық болды. Сондықтан шіркеу католиктердің некелеріне кедергі ретінде «аралас дін» (латынша: *mixta religio*) және «ғибадаттағы айырмашылық» (латынша: *disparitas cultus*) деп аталатын екі кедергіні қарастырды. 692 жылы Трулло соборы мұндай некелерді жарамсыз деп жариялады, бұл шешім Шығыста қабылданды, бірақ Батыста қабылданбады. 16 ғасырда Реформация кезінде аралас некелерге қатысты қосымша заңдар қабылданды. Трент соборының *Tametsi* жарлығы жарияланған елдерде аралас некелер Батыста аралас неке болғандықтан емес, декретте белгіленген жарамдылық шарты сақталмағандықтан – яғни неке приход пасторының немесе оның өкілінің және кемінде екі куәгердің алдында жасалуы керек болғандықтан – жарамсыз деп есептелді. Рим папасы Бенедикт XIV Нидерланды мен Бельгиядағы некелерге қатысты декларация («Бенедикттің рұқсаты») жариялады (1741), онда ол азаматтық заңдарға сәйкес болған жағдайда аралас одақтарды жарамды деп жариялады. 1785 жылы Папа Пий Ирландияда аралас некелерге қатысты ұқсас мәлімдеме жасады және біртіндеп «Бенедикттің рұқсаты» әртүрлі аймақтарға тарады. Пий VI Австрияда діни рәсімдер болмаған және қоғамдық жариялаусыз аралас некелерге рұқсат берді, бұл шіркеудің мұндай одақтарды мақұлдауға құштар еместігінің көрсеткіші болды. 1869 жылы Пропаганда конгрегациясы мұндай некелерге рұқсат берді, бірақ тек өте қажетті жағдайларда, адалдар «осы одақтармен байланысты қауіптерге ұшырауы мүмкін» деген қорқынышпен. Епископтар католиктерді мұндай некелерден сақтандыруға шақырды және маңызды себептер болмаса, оларға рұқсат бермеуге тиіс болды. Жарлық жарияланбаған елдерде жасырын некелер деп аталатын некелер 1908 жылы Папа Пий X-тің *Ne Temere* жарлығымен «Бенедикттің рұқсатын» жойғанға дейін жарамды деп есептелді. Католик христиандарына жарамды крещение алған католик емес христиандарға үйленуге рұқсат беріледі, егер олар «компетентті органнан» – әдетте католик христианның жергілікті басшысынан рұқсат алса. Егер тиісті шарттар орындалса, мұндай неке жарамды деп есептеледі және, крещение алған адамдардың арасындағы неке болғандықтан, ол құрметті рәсім болып саналады. Католик емес адаммен некеге тұру үшін талап – католик христиан тарапының сенімнен ауытқу қаупін жоюға және барлық балаларды католик шіркеуінде крещение алып тәрбиелеу үшін бар күшін салуға міндеттенуі; екінші тарапқа католик христиан тарапының бұл міндеті туралы хабарлануы керек. Рұқсат берілген жағдайда, шіркеу некені жарамды деп мойындайды, бірақ сакрамент емес, табиғи деп санайды, себебі сакраменттерді тек крещение алғандар ғана дұрыс қабылдай алады, ал христиан емес адам крещение алмайды.

While marriage between a Catholic and any non Catholic is commonly spoken of as a mixed marriage, in the strict sense a mixed marriage is one between a Catholic (baptized in the Catholic Church or received into it) and a non Catholic Christian, known in popular parlance as an interdenominational marriage. The Catholic Church has from the start opposed marriage between a Catholic and any non Catholic, baptized or not, seeing it as "degrading the holy character of matrimony, involving as it did a communion in sacred things with those outside the fold. [ ] it was but natural and logical for the Church to do all in her power to hinder her children from contracting marriage with those outside her pale, who did not recognize the sacramental character of the union on which they were entering". The Church thus saw as obstacles to a Catholic's marriage what came to be called the two impediments of mixed religion (in Latin, mixta religio) and of difference of worship (in Latin disparitas cultus). In 692, the Council in Trullo declared such marriages invalid, a decision accepted in the East, but not in the West. With the Reformation in the 16th century, more legislation regarding mixed marriages was passed. In those countries where the Council of Trent's Tametsi decree was promulgated, mixed marriages began to be viewed as invalid in the West, not directly because of being mixed, but because a condition for validity imposed by the decree was not observed, namely, that marriages be contracted before the parish priest or a priest delegated by him and at least two witnesses. Pope Benedict XIV issued a declaration (the "Benedictine dispensation") concerning marriages in the Netherlands and Belgium (1741), in which he declared mixed unions to be valid, provided they were according to the civil laws. A similar declaration was made concerning mixed marriages in Ireland by Pope Pius, in 1785, and gradually the "Benedictine dispensation" was extended to various localities. Pius VI allowed mixed marriages in Austria to take place in the presence of a priest, provided no religious solemnity was employed, and with the omission of public banns, as evidence of the unwillingness of the Church to sanction such unions. In 1869, the Congregation of the Propaganda further permitted such marriages but only under the condition of grave necessity, fearing the faithful "expose themselves to the grave dangers inherent in these unions". Bishops were to warn Catholics against such marriages and not to grant dispensations for them except for weighty reasons and not at the mere will of the petitioner. In countries where the decree was not promulgated, marriages otherwise contracted, called clandestine marriages, continued to be considered valid until the decree was replaced in 1908 by the decree Ne Temere of Pope Pius X, which revoked the "Benedictine dispensation". Catholic Christians are permitted to marry validly baptized non Catholic Christians if they receive permission to do so from a "competent authority" who is usually the Catholic Christian party's local ordinary; if the proper conditions are fulfilled, such a marriage entered into is seen as valid and also, since it is a marriage between baptized persons, it is a sacrament. A condition for granting permission to marry a non Catholic is that the Catholic Christian party undertake to remove dangers of defecting from the faith and to do all in his or her power so that all the children are baptized and brought up in the Catholic Church; the other party is to be made aware of this undertaking and obligation of the Catholic Christian party. If the dispensation is granted, the Church recognizes the marriage as valid, but natural rather than sacramental, since the sacraments can be validly received only by the baptized, and the non Christian person is not baptized.

Некеге келісім

Канондық құқық кодексінің (1983) 1057-ші канонына сәйкес, неке тараптардың заң бойынша келісім беруге қабілетті, бір-біріне заңды түрде білдірілген келісімі арқылы құрылады. Ешбір адамдық күш алмастыра алмайтын келісім – некенің тиімді себебі. Ол 1057.1 канонында ер мен әйелдің өзара беріліп, қабылдайтын, неке құру мақсатындағы қайтымсыз жеке келісім актісі ретінде анықталған. Алайда, мұндай келісім заңды түрде, яғни шіркеу некенің заңдылығы үшін белгілеген ресми рәсімдерде (каноникалық форма) анықталған тәртіппен білдірілуі керек. Келісімдерін білдіретін адамдар заңға сәйкес мұны істей алуға тиіс.

Жесірлердің немесе жесірлердің қайтадан некеге тұруы

Католик шіркеуінің ілімі бойынша, үйленген жұбайлар өмір бойы бір-біріне толықтай адал болуға міндеттенеді. Олар неке салтанатында бір-біріне берген серттері "өлім бізді айырғанша" бірге болатындары туралы уәде болып табылады. Біреуі қайтыс болғаннан кейін, екіншісі қайтадан үйленуге немесе жалғыз өмір сүруге құқылы. Кейбіреулері дін қызметкері немесе рухани тәртіпті ұстанушы болуды таңдайды. Бұл жолды ерте христиан ғасырларында да Марселла, Паула, Римдік Галла және Диаконисса Олимпиада сияқты адамдар таңдаған.

Батыс шіркеуі

Ерлі-зайыптылар неке шартын заңды түрде орындауы тиіс. Латын католиктерінің дәстүрінде некені өздері жасаған болып есептеледі, яғни ерлі-зайыптылар бір-біріне неке құрғызып береді. Ерлі-зайыптылар, құдайдың рақымын таратушылар ретінде, бір-біріне неке сакраментін табиғи түрде сыйлайды, шіркеу алдында өз келісімін білдіреді. Бұл шіркеутің некеге қатысуын қажет етпейді деген сөз емес; қалыпты жағдайларда, канондық құқық некеге жергілікті епископтың немесе приходтың діни қызметкерінің (немесе олардың біреуінің сенім білдірген діни қызметкерінің немесе дьяконның) және кем дегенде екі куәгердің қатысуын талап етеді. Діни қызметкердің міндеті – некеге тұрған жұбайларға тек «көмектесу», осылайша неке канондық құқыққа сәйкес жасалғанын қамтамасыз ету және мүмкіндігі болса, оған қатысу. Егер діни қызметкердің қатысуы мүмкін болмаса, шіркеу құзыретті лаик адамды жіберуі мүмкін, немесе ол діни қызметкердің орнына қатыса алады. Егер құзыретті лаик адам табылмаса, неке екі куәгердің ғана қатысуымен жасалған жағдайда да заңды болып саналады. Мысалы, 2017 жылдың мамыр айында, діни қызметкерлердің жетіспеуіне байланысты, Квебек облысында неке рәсімін өткізуге монахыға рұқсат беру туралы епископтың өтінішін Құдайға табыну және сакраменттерді басқару жөніндегі Конгрегация мақұлдады.

Шығыс шіркеулері

Шығыс католик шіркеулері Шығыс христиандығының барлығына ортақ дәстүрді бөліседі, соған сәйкес құдай қызметін атқарушы – күйеу мен күйеуге неке шартының белгісі ретінде тәж кигізетін епископ немесе дін қызметкері, осы рәсім осы ғұрыпты «Тәж кию құпиясы» деп атауға себеп болды.

Ерімеушілігі

Католик теологиясы сакраменттік некеге дұрыс жасалған жағдайда, Құдайдың растауы қосылады деп үйретеді, бұл ерлі-зайыптылардың толыққанды болуына дейін ажырамас одақ құрайды, ал толыққанды болғаннан кейін сакраменттік неке тек жұбайдың өлімімен ғана таратылуы мүмкін. Толыққанды болмаған некені Рим Папасы, Христиан дінінің өкілі ретінде таратуға құқылы. Шіркеудің пікірінше, тіпті дұрыс жасалған табиғи некелер де (екеуінің кем дегенде біреуі крещениеден өтпеген некелер) ерлі-зайыптылардың қалауымен немесе мемлекеттің әрекеттерімен таратыла алмайды. Сондықтан, "Католик шіркеуі табиғи некенің, сакраменттік некенің ажырасуын мойындамайды және қолдамайды". Дегенмен, егер табиғи неке толыққанды болса да, христианның дінін сақтауға көмектесетін жағдайларда, шіркеу оны таратуға құқылы, бұл Пауылдық және Петрлік жеңілдіктер деп аталады. Мұндай жағдайларда, Киелі Тақтың араласуын қажет етеді, шіркеу нақты ажырасуды, дұрыс некенің таратылуын мойындайды, бұл тек адам күшімен берілген ажырасудан өзгеше, католик теологиясына сәйкес, некелік байланысты шын мәнінде бұзбайды. Кейбір ережелерді бұзу некенің заңсыздығына себеп болса да, жарамсыздыққа әкелмейді, ал кейбір шарттар міндетті және олардың болмауы некенің жарамсыз екенін білдіреді, ал қатысушылар некеде болмаған деп есептеледі. Алайда, 1137-ші канон бойынша, "күмәнді" некеден туған балалар (1061-ші канонның 3-тармағында, кем дегенде бір жұбайдың адал ниетпен жасаған, бірақ жарамсыз неке ретінде анықталған) заңды болып табылады; демек, неке жарамсыз деп жариялау осы некеден туған балаларды заңсыз деп танымайды.

Ауыстырылу

Католик шіркеуі тұрақты түрде заңды табиғи некеге бұзу, тіпті толыққанды болса да, біреудің христиандық сенімі үшін ("in favorem fidei") рұхсат етілуі мүмкін, бірақ басқа себептермен емес, ал жарамды сакраменталды неке, егер толыққанды болмаса, таратылуы мүмкін. Жарамды сакраменталды және толыққанды неке бұзылмайды. Мұндай некеден ажырасу болмайды. Дегенмен, неке жойылды деп аталатын жағдай туындайды, егер екі құзыретті шіркеу трибуналы белгілі бір некенің іс жүзінде жарамсыз екендігі туралы бірлескен шешім шығарса. Некенің жарамдылығына қатысты талаптар Канондық құқық кодексінде "Некеге кедерлес жағдайлар" (мысалы, тым жас болу, бедеулік, бұрын үйленген болу, дін қызметкері болу), "Некеге келісім" (мысалы, жеткілікті есімділік, неке міндеттемелерін орындауға қабілеттілік, күш-құбылыс пен қорқыныштан босату) және "Неке тойлау формасы" (әдетте, диқанның немесе оның өкілінің және кемінде екі куәгердің қатысуымен жасалуы керек) тақырыптарында келтірілген. Неке жою – неке анттары қабылданған кезде некенің жарамсыз (немесе жоқ) екендігінің жариялануы. Осылайша, шіркеу трибуналы неке шарты жасалған кезде некенің жарамсыздығын анықтаған жағдайда ғана неке жою туралы шешім шығарылады. Шарты жасалғаннан кейінгі мінез-құлық тікелей маңызды емес, тек шартының жарамдылығын немесе жарамсыздығын растайтын кейіннен алынған дәлел ретінде ғана қарастырылады. Яғни, шарты жасалғаннан кейінгі әрекеттер шартының жарамдылығын өзгерте алмайды. Мысалы, егер тараптардың бірі некеге тұрған кезде адалдыққа берілмеуіне ниеттенсе, онда неке жарамсыз болып есептеледі. Егер әйел немесе ер адам некелескен кезде адал болуға ниеттенсе, бірақ кейін ізгіліксіздік жасаса, бұл некені жарамсыз етпейді. Католик шіркеуінің үйретімі бойынша, неке жою мен ажырасу себептері мен салдары жағынан өзгеше; неке жою – шынайы неке ешқашан болмаған деген қорытынды, ал ажырасу – некенің таратылуы. Канондық құқықта жарамсыз некелерді жоюға көптеген себептер бар. МакКаллох рим-католик заңгерлерінің осыларды тарихи контексте қолданудағы "шеберлігін" атап көрсетті. Неке жою тек некемен ғана шектелмейді. Осыған ұқсас процедура дін қызметкерінің лауазымынан шеттетілуіне де әкелуі мүмкін.

The Catholic Church has consistently taken the position that, while the dissolution of a valid natural marriage, even if consummated, may be granted for the sake of someone's Christian faith ("in favorem fidei"), though not for other reasons, and that a valid sacramental marriage, if not consummated, may be dissolved, a valid sacramental consummated marriage is indissoluble. There is no divorce from such a marriage. However, what is referred to as a marriage annulment occurs when two competent ecclesiastical tribunals hand down concordant judgments that a particular marriage was not in fact a valid one. Requirements for the validity of marriage are listed in the Code of Canon Law under the headings "Diriment Impediments" (such as being too young, being impotent, being already married, being ordained), "Matrimonial Consent" (which requires, for instance, sufficient use of reason, psychic ability to assume the essential obligations of marriage, and freedom from force and fear), and "The Form of the Celebration of Marriage" (normally requiring that it be contracted in the presence of the parish priest or his delegate and at least two other witnesses). An annulment is a declaration that the marriage was invalid (or null) at the time the vows were exchanged. Thus, an annulment is declared only when an ecclesial tribunal finds a lack of validity in the marriage at the time of the marital contract. Behaviour subsequent to the contract is not directly relevant, except as post factum evidence of the validity or invalidity of the contract. That is, behaviour subsequent to the contract cannot actually change the validity of the contract. For example, a marriage would be invalid if one of the parties, at the time of marriage, did not intend to honour the vow of fidelity. If the spouse did intend to be faithful at the time of the marriage but later committed adultery this does not invalidate the marriage. The teaching of the Catholic church is that annulment and divorce therefore differ, both in rationale and effect; an annulment is a finding that a true marriage never existed, whereas a divorce is a dissolution of marriage. In canon law there are numerous reasons for granting annulments of marriages that were entered into invalidly. MacCulloch has noted the "ingenuity" of Roman Catholic lawyers in deploying these in the historical context. Annulments are not restricted to marriages. A similar process can lead to the annulment of an ordination.

Некеге қарсы күнәлар және ерлі-зайыптылардың пәктігі

Католик шіркеуінің іліміне сәйкес, неке тек бір ер адам мен бір әйел арасында, екі тараптың ерікті және толық келісімімен, бір-бірінің игілігі үшін және адам баласын дүниеге әкелу үшін болуы керек. Шіркеу неке адалдығын бұзу, ажырасу, ажырасқаннан кейін қайта үйлену, бала тудыру ниеті жоқ неке, көп әйел алу, инцест, балаларды зорлау, бостандыққа негізделген қарым-қатынас және сынақ некесін некенің қадір-қасиетіне қарсы күнә деп санайды. Сондай-ақ, шіркеу ерлі-зайыптылардың тазалықты сақтауы қажет деп есептейді, ал тазалыққа қарсы күнәларға құмарлық, мастурбация, бой беріп жіберу, порнография, жезөкшелік, зорлау, инцест, балаларды зорлау және кез келген түріндегі гомосексуализм жатады. Католик шіркеуі бір жынысты некелерді азаматтық және діни түрде заңдастыруға қарсы. Шіркеу сондай-ақ бір жынысты одақтар балалар үшін қолайсыз орта екенін және мұндай одақтарды заңдастыру қоғамға зиян келтіреді деп санайды. Католик шіркеуінің жоғары лауазымды тұлғалары, оның ішінде кардиналдар мен епископтар, бір жынысты некелерді заңдастыруға, бір жынысты азаматтық одақтарға және бір жынысты жұбайлардың бала асырап алуына ашық қарсылық білдірді немесе белсенді түрде күресті. 2021 жылы Католик шіркеуі өз ұстанымын қайта растады: "Шіркеудің бір жынысты одақтарды баталауға құқығы жоқ". 2023 жылы Дін ілімі жөніндегі Дикастерия Fiducia Supplicans деп аталатын жарлықта қарапайым батаны діни рәсіммен шатастырмай, жеке күнәлілерді діни емес жағдайда баталауға болатынын түсіндірді.