Кіріспе

1974 жылы демократияның қайта орнатылуынан бастап 2012 жылғы сайлауларға дейін грек саяси жүйесі негізінен екі партиялық жүйе болып келді. Тарихи тұрғыдан басымдыққа ие болған партиялар – «Жаңа Демократия» және «Панэллиндік Социалистік Қозғалысы» (ПАСОК) еді. Сайлау жүйесі бойынша, партия парламентке өту үшін халықтың дауысында 3% шектің үстінен өтуі керек. 2023 жылға дейін ең көп дауыс алған партия 300 орынның ішінде 50 орындық бонус алатын, бұл сайлаудың нәтижесінде тұрақты үкіметтік көпшілік құруды қамтамасыз ету мақсатында жасалған. 2023 жылғы Грекия парламенттік сайлауы – 50 орындық бонус ережесі болмаған алғашқы және жалғыз сайлау болды. «Жаңа Демократия» партиясы 40,7% дауыс алып, оппозициялық партиядан 20% артық көрсеткенімен, көпшілікті құру үшін 5 орын жетіспеді. Грекия Республикасы маусым айында өткен 2023 жылғы парламенттік сайлауларға дейін уақытша премьер-министр тағайындалды.

1915-1967 жылдар

Бұл кезең негізінен оңшыл және орталық күштер арасында билік жүргізілді. Басты партиялар Халық партиясы мен Либералдық партия болып қалыптасты. 1926 жылы жылдар бойы солшыл бағытты анықтайтын Грекия Коммунистік партиясы (ККП) парламентке енді. 1950 жылдан 1963 жылға дейін осы кезеңдегі барлық сайлауда жеңіске жеткен басты партиялар Халық партиясы (кейіннен Грек митингі) және Ұлттық радикалдық одақ (ЕРЕ) болды (екі партия да оңшыл бағыттағы).

1974-2009 жылдар

Жеті жылдық диктатура аяқталғаннан кейін, ЕРЕ-нің бұрынғы басшысы Константинос Караманлис жер аударылудан қайтарылып, жаңа үкімет құруға шақырылды және одан кейін «Жаңа демократия» (НД) партиясын құрды. 1974 жылы монархия жойылды, Грециядағы саясатты анықтайтын жалғыз күш саяси партиялар болды. Сонымен қатар, 1974 жылы Андреас Папандреу басшылығымен социалистік идеологияны ұстанатын «Панэллиндік социалистік қозғалыс» (ПАСОК) партиясы құрылды. Келесі ондаған жылдар бойы ПАСОК пен «Жаңа демократия» Греция саясатына басымдық берген екі партия болды, олар күшті екі партиялық жүйені қалыптастырды, ал коммунистік партия ККЕ үшінші орынды иеленді. Осы кезеңдегі партиялық жүйеге бюрократиялық тәуелділік пен жемқорлық тән болды.

2009 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Грек елін қатты зардап шеккен әлемдік экономикалық дағдарыс ондаған жылдар бойы тұрақтанған партия жүйесін қайта құруға ықпал етті. Дәстүрлі партияларға деген сенім төмендеді, бұл екі партиялық жүйе мен бір партиялық үкіметтердің аяқталуына әкелді. Коалиция құруға бағытталған жаңа қозғалыс пайда болды және парламентке өтетін партиялардың саны артты. Дағдарыстан шыққан партия – Радикалдық солшыл коалициясы (СИРИЗА) болды. Ол 2012 жылғы мамыр айында өткен маңызды заң шығарушы сайлауда екінші орын алды, ал кейін 2015 жылғы сайлауда жеңіске жетті. Бұл Грекия тарихында сайлауда жеңіске жеткен алғашқы солшыл партия болды. 2012 жылғы сайлауда байқалған партия жүйесінің идеологиясындағы жаңа бөліну (экономикалық дағдарыс кезінде қалыптасқан) – Еуропаны қолдау немесе қарсы болу позициясы еді. Бұл «Жаңа демократия», ПАСОК және Димар партиялары арасындағы бұрын-соңды болмаған коалицияға әкелді. Сол сияқты, 2015 жылғы сайлаудан кейін құрылған СИРИЗА (солшыл партия) мен АНЕЛ (популистік оңшыл партия) арасындағы коалиция Еуропаға қатысты ортақ көзқарастарына негізделген. Бұл алабұдынды кезеңде «Алтын таң» деп аталатын даулы оңшыл партияның да өркендеуі байқалды. Ол 2015 жылғы сайлаудан кейін парламентте үшінші партияға айналды. 2018 жылы бұрынғы ірі партия ПАСОК басқа орталық партиялармен бірігіп, «Өзгеріс қозғалысы» (KINAL) құрамын құрды. 2019 жылғы сайлауда бір партиялық үкімет қайта құрылды, парламентте үнемі үстемдік танытып отырған «Жаңа демократия» көпшілік дауыс жинады.

Кішігірім тараптар

Атауы Акроним Міндеті Идеология Басшы Ұлттық мүшелігі Еуропалық мүшелігі Парламент депутаттары ЕО Парламенті депутаттары Грекияның ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы партиясы А.К.К.Е.Л. Орталық Аграризм Аграрлық реформа Вакис Циомпанидис Тәуелсіз гректер (2015) Біріккен халықтық майдан Аграрлық мал шаруашылығы Грекия партиясы (2019) Еуропалық еркіндік және демократия үшін Альянс 0 0 Антикапиталистік Сол жақ Құрту үшін ынтымақтастық АНТАРСЫЯ Сол жақ қанаты сол жаққа қарай Социализм Антикапитализм 21 мүшелік комитет Жоқ Жоқ 0 0 Грекияның Ассамблеясы Ελλήνων Συνέλευσις ESY Ε.ΣΥ. Өте оңшыл Ұлтшылдық Грекиялық ұлтшылдық Артемида Соррас Жоқ Жоқ 0 0 Христиан демократиясы XDΧΔ Солшыл Христиан социализм Демократиялық социализм Джаннис Зервос Саяси бастама (2023 жылдан бері) Жоқ 0 0 Христиан демократиялық төңкеріс партиясы XPIKAΧΡΙΚΑ Орталық оңшыл Христиан демократиясы Консерватизм Никос Николополос Отан мен халық үшін одақ (2014) Тәуелсіз гректер (2015) Орталықшылар одағы (2019) Грекиялық шешім 0 0 Грекияның коммунистік ұйымы KOE Κ.ΟΕ. Солшыл Коммунизм Маоизм Жоқ Жоқ 0 0 Грекияның коммунистік партиясы (Марксистік-Лениншіл) KKE(m–l) Κ.Κ.Ε. (μ λ) Сол жақ Марксизм-Ленинизм Маоизм Ревизионизмге қарсы Григорис Константинопулос Марксистік-Лениншіл Грекияның коммунистік партиялары Жоқ 0 0 Грекияның циникалық партиясы KKE D ΚΚΕ Δ Көптеген бағыттар Саяси сатира Белгісіз Жоқ Жоқ 0 0 Демократиялық ұлттық реформалар одағы EDEM Ε.Δ.Ε.Μ. Орталық Либерализм Апостолос Понтас PASOK KINAL (2018 жылдан бері) Жоқ 0 0 Демократиялық қайта өрлеу DIMAN ΔΗΜ.ΑΝ. Орталық Грекиялық ұлтшылдық Христиан демократиясы Стелиос Папатемелис Саяси бастама (2023 жылдан бастап) Жоқ 0 0 Демократиялық әлеуметтік қозғалыс DΙΚΚΙ ΔH. К. KI. Солшыл Социал-демократия Социализм Йоргос Бутрис Төңкеру одағы Жоқ 0 0 Демократтар Dem Δημ Орталық Әлеуметтік либерализм Экономикалық либерализм Теодорос Полизоидис Жаңа демократия Жоқ 0 0 Эколог Жасылдар OP Ο.Π. Солшыл Жасыл саясат Константинос Зиаврас, Александра Дацери Эколог Жасылдар – Грекияның пираттық партиясы (2014) СИРИЗА (2015–2020) Эколог Жасылдар – Жасыл бірлік (2023 жылдан бері) EGP, G EFA 0 0 Грекияның экологтары Оңшыл Жасыл консерватизм Константинос Папаниколас Жоқ Жоқ 0 0 Еуропалық реалистік мойынсұнбаушы майдан 25 MeRA25 ΜέΡΑ25 Солшыл Демократиялық социализм Базарлық социализм Янис Варуфакис Жоқ DiEM25 0 0 Күрескен Социалистік партия Грекия ASKE Α.Σ.Κ.Ε. Солшыл Демократиялық социализм Солшыл ұлтшылдық Жоқ Жоқ 0 0 Еркін азаматтар Орталық солшыл Әлеуметтік демократия Михалис Никитакис Жоқ Жоқ 0 0 Еркін халық қозғалысы KELAN Κ.ΕΛ.ΑΝ. Орталық оңнан алыс оңға Ұлттық консерватизм Оңшыл популизм Парис Курцидис Грекиялық төңкеріс Жоқ 0 0 Греция, басқа жол ANOTHER PATH ΑΛΛΟΣ ΔΡΟΜΟΣ Орталық оңнан оңға Ұлттық консерватизм Нотис Мариас Жоқ ECR 0 0 Грекия Экологтары EO E. O. Экологизм Әлеуметтік прогрессивизм Димосфенис Вергис Жоқ Жоқ 0 0 Грекиялық бірлік EL. EN ΕΛ.ΕΝ. Оңшылдан алыс оңға Грек ұлтшылдығы Василис Протопапас Жоқ Жоқ 0 0 Жасылдар Ынтымақтастық Nikos Chrysogelos Prasino+Mov (2022 жылдан бері) Жоқ Жоқ 0 0 Мен төлемеймін Қозғалыс Василис Пападопулос Еркіндік жолы Жоқ Жоқ 0 0 Тәуелсіз гректер ANEL ΑΝ.ΕΛ. Орталық оң Консерватив Панос Каменос Жоқ Жоқ 0 0 Марксистік Лениншіл Грекия Коммунистік партиясы M L KKE Μ Λ Κ.Κ.Ε. Сол жақ Марксизм-Ленинизм Маоизм Ревизионизмге қарсы Антонис Пападопулос Марксистік-Лениншіл Грекияның коммунистік партиялары Жоқ 0 0 Грекияның коммунистік партиясын қайта құру қозғалысы 1918–1955 Анасинтакси Ανασυνταξη Сол жақ Марксизм-Ленинизм Сталинизм Тасос Мпаллос Жоқ Жоқ 0 0 Демократиялық социалистер қозғалысы KIDISO ΚΙ.ΔΗ.ΣΟ. Орталық сол Социал-демократия Йоргос Папандреу PASOK KINAL Жоқ 1 0 Ұлттық фронт EM Ε.Μ. Өте оңшыл Ұлтшылдық Грек ұлтшылдығы Эммануил Констас Жоқ Жоқ 0 0 Ұлттық Үміт EE E. E. Оңшылдан алыс оңға Ұлттық консерватизм Монархизм Йоргос Пападопулос Жоқ Жоқ 0 0 Ұлттық партия гректер GREEKS ΕΛΛΗΝΕΣ Алыс оңшыл Ұлттық консерватизм Иммиграцияға қарсы Димитрис Хацилиадис Жоқ Жоқ 0 0 Ұлттық бірлік қауымдастығы SEE Σ.Ε.Ε. Оңшыл Отансүйгіштік Ұлттық консерватизм Никос Аликакос Жоқ Жоқ 0 0 Жаңа оң Νέα Δεξιά ΝEDE ΝΕ.ΔΕ. Алыс оңшыл Ұлттық консерватизм Грек ұлтшылдығы Файлос Кранидиотис Жоқ ID 0 0 Грекияның коммунистік партиясын қайта құру ұйымы OAKKE Ο.Α.Κ.Κ.Ε. Сол жақ Коммунизм Элиас Зафиропулос Жоқ Жоқ 0 0 Грекияның интернационалистік коммунистер ұйымы OKDE Ο.Κ.Δ.Ε. Сол жақ Коммунизм Троцкизм Жоқ Жоқ 0 0 Панафинайк қозғалысы PAN. KI.ΠΑN. KI. Орталық Иоаннис Алевизос Жоқ Жоқ 0 0 Панэллиниялық азаматтық шарық PARP Π.ΑΡ.Π. Орталық сол Яннис Димарас Тәуелсіз гректер (2012–2014) Орталықшылар одағы (2019) Жоқ 0 0 Достық, теңдік және бейбітшілік партиясы KIEF Κ.Ι.Ε.Φ. DEBP Орталық Түрік азшылықтарының мүдделері Орталықшылдық Чигдем Асафоглу Жоқ Жоқ 0 0 Грекия аңшылар партиясы KEK Κ.Ε.Κ. Орталық оң Консерватизм Йоргос Цагканелиас Жоқ Жоқ 0 0 Отаншылдар PD Π.Δ. Π.Ε. Алыс оңшыл Ұлттық консерватизм Иммиграцияға қарсы Продромос Эмфиетзоглу Жоқ Жоқ 0 0 Өзгеріс үшін патриоттық күш PATRIDA ΠΑΤΡΙ.Δ.А. Алыс оңшыл Ұлттық консерватизм Иммиграцияға қарсы Константинос Богданос Жоқ Жоқ 0 0 Грекияның пираттық партиясы KPE Κ.Π.Ε. Ақпараттық бостандық Тікелей демократия Басшысы жоқ, бірақ басқару кеңесі бар. Эколог Жасылдар – Грекияның пираттық партиясы (2014) Prasino+Mov (2022 жылдан бері) PPEU, қолдаған G EFA 0 0 Халықтық грек патриоттық одағы L. E. P. EN. ΛΕ.Π.ΕΝ. Алыс оңшыл Грек ұлтшылдығы Иммиграцияға қарсы Христос Ригас Отан үшін гректер APF 0 0 Халықтық православие жиыны LA. O. S ΛΑ.Ο.Σ Алыс оңшыл Грек ұлтшылдығы Консерватизм...