Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шанхай сәулет стилі алғаш рет 1860 жылдары пайда болды.
Shanghainese architectural style first appearing in the 1860s
Шикумен (石库门, Шанхай диалектісі: zaq⁸ khu¹ men⁶, IPA: [zᴀʔ¹¹ kʰu¹¹ mən²⁴]) – батыс және қытай элементтерін біріктіретін дәстүрлі Шанхай сәулет стилі, ол алғаш рет 1860 жылдары пайда болды. "Шикумен" термині Шанхай диалектісіндегі 石箍门 (shí kū mén) сөзінен шыққан, онда "箍" (kū) сөзі "жақтауға немесе қаптауға" деген мағынаны білдіреді. 石箍门 (shí kū mén) көппәтерлі үйлердің ерекше "тас жақтаулы есігін" білдірген. Олардың ең танымал кезеңінде Шанхайда 9 000 шикумен стиліндегі ғимарат болды, бұл қаланың жалпы тұрғын үй қорының 60% құрады; алайда, қазіргі уақытта бұл көрсеткіш айтарлықтай төмендеді, себебі Шанхай тұрғындарының көп бөлігі үлкен пәтерлерде тұрады. Шикумен лилонг тұрғын үйлерінің бір түрі болып саналады, және кейде ағылшын тілінде "қатарлы үйлер" деп аударылады. 2010 жылы "шикумен лилонг сәулетінің құрылыс техникасы" Қытай үкіметімен ұлттық материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді (№ VIII 210). Шикумен үйлері Қытайдың басқа да порты қалаларында да пайда болды. Мысалы, олардың көптеген үйлері Ханкоудың (қазіргі Уханның бір бөлігі) шетелдік концессияларында салынды, және олардың кейбіреулерін бүгінге дейін көруге болады. Шикумен үйлері тіпті Пекиннен де табылады, онда 1920 жылдарға жататын Хуаканг Ли және Тайань Ли екі шикумен қатарында қайта жаңарту жұмыстары жүріп жатыр.
Shikumen (, Shanghainese: zaq⁸ khu¹ men⁶, IPA: [zᴀʔ¹¹ kʰu¹¹ mən²⁴]) is a traditional Shanghainese architectural style combining Western and Chinese elements that first appeared in the 1860s. The term 石库门 is derived from the Shanghainese dialect 石箍门, 箍 meaning "to frame or encase." 石箍门 referred to the characteristically "stone framed door" of the tenement houses. At the height of their popularity, there were 9,000 shikumen style buildings in Shanghai, comprising 60% of the total housing stock of the city; however, the proportion is currently much lower, as most Shanghainese live in large apartment buildings. Shikumen is classified as one type of lilong residences, sometimes translated as "lane houses" in English. In 2010, "construction techniques of shikumen lilong architecture" was recognised by the Chinese government on the national non physical cultural heritage register (no. VIII 210). Shikumen houses were also introduced to other port cities in China. For example, many were built in the foreign concessions of Hankou (now part of Wuhan), and some can still be seen there today. Shikumen terraces can even be found as far afield as Beijing, where the two shikumen lanes Huakang Li and Tai’an Li, dating from the 1920s, are undergoing restoration.
Құрылымы
Шикумендер – батыс террасалы үйлерге немесе таунхаустарға ұқсас екі немесе үш қабатты құрылыстар, олардың ерекшелігі – тар алдыңғы ауласын қоршаған биік кірпіш қабырғалары. "Тас қақпа" деген атау осы мықты қақпаларға сілтеме жасайды. Әрбір үй бір-бірімен бітісіп орналасқан және барлығы тік, қабырға бойындағы аллеяларда – лонгтаңдарда ( шанхай диалектісінде: lon⁶ daon⁶, IPA: [loŋ¹¹ dɑ̃²⁴], кейде 堂 деп те жазылады) орналасқан. Әр аллеяның кіреберісі әдетте стильдік тас аркамен жабдырылған. Шикумен – батыс архитектурасының элементтерімен дәстүрлі Төменгі Янцзы архитектурасы мен әлеуметтік мінез-құлқының мәдени үйлесімі. Дәстүрлі қытай үйлерінде аула болған, және шикумен де одан ауытққан жоқ. Бірақ қалалық ортаға бейімделу үшін, ол әлдеқайда кішкентай болды және көшедегі қыжылдаған дау-дамағалдан қорғаныш болатын, жаңбыр тамшыларының түсуіне және өсімдіктердің еркін өсуіне мүмкіндік беретін ішкі кеңістік құрды. 1843 жылы Шанхайдың келісімдік порты ретінде құрылуымен, айналасындағы провинциялардан келген мигрант жұмысшылардың саны арта түсті. 1853 жылғы Кіші қылыштар көтерілісі мен Тайпин революциясы Шанхайға одан да көп көшіп келушілер мен босқындарды әкелді. Сұраныс өскен сайын, жылжымайтын мүліктерді дамытушылар қаладағы жаңа қытай тұрғындары үшін көптеген тұрғын үйлер салуға кірісті. Бастапқыда, бұл үйлер арзан және тез салынатын ағаштан жасалған ғимараттар болды. Бұл ағаш үйлер террасалар түрінде салынды және әдетте атына "Ли" (里, шанхай диалектісінде: li⁶) қосымшасын қосатын. Олар Шанхайдың алғашқы "лилоң" ғимараттары болды. 1853 жылдан бастап 10 айдың ішінде осы типтегі 800 тұрғын үй салынды. Бұл құбылыс Екінші Қытай-Жапон соғысы басталғаннан кейін гүлденді: Хонгкоу мен Чжэбэйдегі қытай аймақтарынан босқындар ағылып келгенімен және одан әрі, концессияларда тұрғын үйге сұраныс күрт өсті. "Екінші үй иелері" бөлмелерді бөліп, аулалар мен террасаларға қосымша құрылыстар мен шатырлар салдыру үшін одан да шығармашылық тәсілдерді қолданды. Шикумендердің тұрғын үйлері тығыздығымен және тәртіпсіздігімен танымал болды. Бір шикуменде ондаған отбасы тұруы дағды болды. Осы үйлердің бірінде өткен сол кездегі танымал сатирикалық комедия "72 үй иесі" (《七十二家房客》) деп аталды.
Shikumens are two or three story structures resembling Western terrace houses or townhouses, distinguished by high brick walls enclosing a narrow front yard. The name "stone gate" references these strong gateways. Each residence abuts another and all are arranged in straight side alleys called longtang (, Shanghainese: lon⁶ daon⁶, IPA: [loŋ¹¹ dɑ̃²⁴], sometimes written as 衖堂). The entrance to each alley is usually surmounted by a stylistic stone arch. The shikumen is a cultural blend of the elements found in Western architecture with traditional Lower Yangtze architecture and social behavior. Traditional Chinese dwellings had a courtyard, and the Shikumen was no exception. Yet, to compromise with its urban nature, it was much smaller and provided an interior haven to the commotions in the streets, allowing for raindrops to fall and vegetation to grow freely within a residence. Migrant labourers from surrounding provinces entered Shanghai in large numbers with the establishment of Shanghai as a treaty port in 1843. The 1853 Small Swords Rebellion and the Taiping Revolution drove more migrants and refugees into Shanghai. With the upsurge in demand, property developers began to build a large number of residential buildings for the new Chinese residents of the city. At first, these tended to be wooden buildings that were cheap and quick to build. These wooden buildings were built as terraces, and usually name with "Li" (里, Shanghainese: li⁶) as suffix. These were the first "lilong" buildings in Shanghai. Within 10 months from 1853, 800 dwellings of this type were built. The phenomenon blossomed after the start of the Second Sino Japanese War: with refugees rushing into the unoccupied concessions from the Chinese zones in Hongkou and Zhabei, and further afield, there was dramatically increased demand for housing in the concessions. "Second landlords" used increasingly creative ways to sub divide rooms and build add ons and lean tos in the courtyards and on the terraces. Shikumen residences became known for being crowded and disorderly. It was not uncommon for a single shikumen residence to be inhabited by dozens of families. A famous satirical comedy of the time, set in one of these houses, was called "The 72 Tenant Families" (《七十二家房客》).
Қолдану
Тұрғын үй ретінде жобаланғанымен, шыкумен ғимараттарында басқа да түрлі кәсіпорындар жұмыс істеді, олар лонгтанг құрылыстарының ішінде жасырынып тұрды. Олардың ішінде қарыз берушілер, саудагерлер, хат тасушылар, фабрикалар, ойын-сауық орындары және тіпті мектептер де болды. 1950 жылдардың басында Шанхайда 9000-нан астам шыкумен ғимараты бар екені есептелді, олар тұрғын үй қорының 65 пайызын құрады. Тығыз және тұрақты шыкумен аудандарын күштеп бұзу көптеген дау-дамайға себеп болды, мысалы 2005 жылы бір құрылыс компаниясы тұрғындарды кетіруге мәжбүрлеу үшін өртке қойды, нәтижесінде екі қарт адам қаза тапты.
Although designed to be residential, other types of enterprises often operated from shikumen buildings as well, hidden within longtang developments. These include money lenders, traders, scribes, factories, entertainment venues and even schools. In the early 1950s, it was calculated that there were more than 9000 shikumen buildings, comprising 65% of residential housing stock by area in Shanghai. The forced demolition of crowded and stable shikumen communities gave rise to controversies, such as a 2005 incident where a developer resorted to arson to persuade residents to leave, resulting in the death of two elderly residents.
Жіктеу және архитектура
Архитектура тарихшылары шикуменді екі түрге бөліп қарастырады: "ескі түрі" және "жаңа түрі". Ескі түрі негізінен 1860 жылдардан бастап Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін, ал жаңа түрі Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1949 жылға дейін шикуменнің дамуы тоқтағанға дейін кеңінен таралды. Шикуменнің ескі түрі ерте және кеш кезеңдерге бөлінеді. Шикумен ғимараттарының ерекше белгісі – ірі бас қақпасы, ол "шикумен" атауының да себебі болды. Әдетте, бұл қақпа әр үйдің орталық осінде орналасқан, екі жақты ауыр ағаштан жасалған, жылтыр қара боялған есіктерден тұрады. Типик ені шамамен 1,4 метр, ал биіктігі шамамен 2,8 метр. Есіктерде көбінесе мыс немесе темір қақпақтар болады. Мұндай ғимараттардың бастапқыда тіркелген аты "шигумен" (石箍門, Шанхай диалектісі: zaq⁸ ku¹ men⁶) болған, ол Шанхай Ву диалектінде "таспен шеңберленген қақпа" деген мағынаны білдірген, бірақ уақыт өте келе, ұқсас дыбыстағы "шикумен" сөзіне айналды. Бірінші типтің атауы еркін иеленушінің немесе байланысты тараптың атынан алынған: мысалы, Siming Cun жобаның негізгі демеушісі – Ningpo Commercial & Savings Bank банкінің қытайша атынан ("Siming Bank") алынған; сонымен қатар, Meilan Fang екі иеленушінің – У Мэйси және У Силань ағайындыларының әр атынан бір буын алған. Екінші типтің атауы жақын жердегі көшеден немесе маңызды орыннан алынған, мысалы, Bao'an Fang жақын жердегі Баоан Ситу ғибадатханасының құрметіне аталған. Бастапқыда орта таптың тұратын жері болған бұл аймақ, Екінші Қытай-Жапон соғысында босқындардың көптеп келуіне байланысты тығыз қамытты елді мекенге айналды. Cité Bourgogne, Shangxian Fang және Jianye Li-ден басқа, мұра ретінде қорғалатын шикумен аудандарына Siming Cun, Meilan Fang және Rongkang Li жатады.
Architectural historians classify shikumen into two types, the "old type" and the "new type". The old type was predominantly built from the 1860s until the end of the First World War, while the new type prevailed from after the First World War until the development of shikumen ceased after 1949. Old type shikumen is further divided into an early period and a late period. The defining characteristic of a shikumen building is the prominent main gate which also gives rise to the name "shikumen". Typically, this gate is located on the central axis of each dwelling, with twin doors made of heavy wood, painted glossy black. Typical width is around 1.4 metres, with a height of around 2.8 metres. The doors usually possess brass or iron knockers. The original documented name for such buildings was "shigumen" (石箍門, Shanghainese: zaq⁸ ku¹ men⁶), which in Shanghainese Wu meant "gate framed with stone", but over time corrupted into the similar sounding "shikumen". The first kind takes the name of the freeholder or related party: for example Siming Cun is named after the Chinese name ("Siming Bank") of the project's main sponsor, the Ningpo Commercial & Savings Bank; similarly, Meilan Fang takes one syllable from each of the two owners' names brothers Wu Meixi and Wu Silan. The second kind takes the name of a nearby road or landmark, for example Bao'an Fang is named after the nearby Temple to the Bao'an Situ. Originally a middle class neighbourhood, the area became dense slums due to the influx of refugees in the Second Sino Japanese War. Other than Cité Bourgogne, Shangxian Fang and Jianye Li, other heritage protected shikumen precincts are Siming Cun, Meilan Fang and Rongkang Li.