Йоханнес Йенсен: Немец физигі, ядролық моделдің авторы
J. Hans D. Jensen
Йоханнес Йенсен – неміс ядролық физигі, 1963 ж. Физикадан Нобель сыйлығының лауреаты. Ядролық қабықша моделін жасаған және уранды бөлуге үлкен үлес қосыпты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс ядролық физигі (1907–1973)
German nuclear physicist (1907–1973)
Йоханнес Ханс Даниэль Дженсен (; 25 маусым 1907 – 11 ақпан 1973) – неміс ядролық физигі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол «Уран клубы» деп аталатын неміс ядролық энергия жобасында жұмыс істеді, онда уран изотоптарын бөлуге үлес қосты. Соғыстан кейін Дженсен Гейдельберг университетінде профессор болды. Ол Висконсин–Мэдисон университетінде, Калифорния университетінде (Беркли), Индиана университетінде және Калифорния технология институтында қонақ профессор болып жұмыс істеді. Дженсен 1963 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығының жартысын Мария Гёпперт Майермен бірге ядролық қабықша моделін ұсынғандығы үшін бөлісті.
Johannes Hans Daniel Jensen (; 25 June 1907 – 11 February 1973) was a German nuclear physicist. During World War II, he worked on the German nuclear energy project, known as the Uranium Club, where he contributed to the separation of uranium isotopes. After the war, Jensen was a professor at the University of Heidelberg. He was a visiting professor at the University of Wisconsin–Madison, the Institute for Advanced Study, University of California, Berkeley, Indiana University, and the California Institute of Technology. Jensen shared half of the 1963 Nobel Prize in Physics with Maria Goeppert Mayer for their proposal of the nuclear shell model.
Білім
Дженсен 1926-1931 жылдары Фрайбург Альберт Людвигс Университеті мен Гамбург Университетінде физика, математика, физикалық химия және философия пәндерін оқыды. 1932 жылы Вильгельм Ленцтің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. 1936 жылы Гамбург университетінде абилитациясын аяқтады.
Jensen studied physics, mathematics, physical chemistry and philosophy at the Albert Ludwigs Universität Freiburg and University of Hamburg from 1926 to 1931, and received his doctorate at the latter in 1932 under Wilhelm Lenz. He completed his habilitation in 1936 at the University of Hamburg.
Мансап
1937 жылы Дженсен Гамбург университетінде Privatdozent (ақы төленбеген лектор) болды және университеттің физикалық химия кафедрасының директоры және жарылғыш заттар жөніндегі Heereswaffenamt (HWA, Армия қару-жарақ басқармасы) кеңесшісі Пол Хартекпен жұмыс істей бастады. Хартек және оның оқытушы көмекшісі Вильгельм Грот 1939 жылғы 24 сәуірде Рейхскригсминистриуммен (RKM, Рейх Соғыс министрлігі) байланысқа шығып, ядролық тізбекті реакциялардың әскери қолданылу мүмкіндіктерін хабарлады. Неміс ядролық энергия жобасының, сондай-ақ Uranverein (Уран клубы) деп белгілі болған, әскери бақылауы 1939 жылдың 1 қыркүйегінде басталды – нацистік Германияның Польшаға шабуыл жасап, Екінші дүниежүзілік соғысты бастаған күні. Хартек, Uranverein-нің негізгі тұлғаларының бірі, Дженсенді жобаға қатыстырды. Дженсеннің басты жұмысы уран изотоптарын бөлуге арналған қос центрифугаларға қатысты (төмендегі бөлімде Uranverein-нің ішкі есептері келтірілген). Хартек пен Дженсен бөліну эффектісін жеңілдету үшін тербеліс процесіне (Schaukelverfahren) негізделген қос центрифуганы жасады. 1941 жылы Дженсен Техникалық жоғары мектепте (қазіргі Лейбниц университеті, Ганновер) теориялық физиканың экстраординар профессоры болып тағайындалды, ал 1946 жылы – ordinarius профессор атанды. 1949 жылы ол Гейдельберг университетінің Рупрехт Карл университетінде ordinarius профессор болып тағайындалды және 1969 жылдан бастап emeritus praecox мәртебесіне ие болды. Ол Висконсин университетінде (Мэдисон, 1951), Жоғары оқу институтында (1952), Берклидегі Калифорния университетінде (1952), Индиана университетінде (1953), Калифорния технология институтында (1953), Миннесота университетінде (Твин-Ситис, 1956) және Сан-Диегодағы Калифорния университетінде (1961) қонақ профессор болып жұмыс істеді. Германияның барлық университеттері саясиландырылғанмен, Гамбург университеті сияқты олардың барлығы да осы бағытта соншалықты қатаң болған жоқ, онда Дженсен докторлық диссертациясын қорғады және Habilitationsschrift-ін алды. 1936 жылы абилитациядан өткеннен кейін ол үш жыл бойы NSDDB мүшесі, екі жыл бойы NSLB мүшесі және келесі жылы NSDAP мүшелігіне үміткер болды. Университет басшылығы NSLB-де белсенді қатысуды күткенін айтты және олар соны алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін денацификация процесі басталды. Дженсен сотқа тартылғанда, ол Uranverein-нің көрнекті мүшесі Вернер Гейзенбергке өзінің мінез-құлқына куәлік беру үшін жүгінді – Persilschein (ақтау куәлігі) деп аталатын құжатқа. Гейзенберг осы құжаттарды жазуда ерекше шеберлік танытты; ол ешқашан НСДАП мүшесі болмағандықтан, НСДАП пен Штуцштаффельмен (SS) ашық түрде қақтығысқа түскен және британдық оккупациялық билік тарапынан теориялық физика кафедрасының меңгерушісі және сол кезде Гёттингенде орналасқан Макс Планк физика институтының директоры болып тағайындалды. Гейзенберг құжатты жазып, билікті Дженсеннің академиялық ортада қажетсіз қиындықтарды болдырмау үшін ғана партия ұйымдарына қосылғанына көндірді.
In 1937 Jensen was Privatdozent (unpaid lecturer) at the University of Hamburg and began working with Paul Harteck, director of the university's physical chemistry department and advisor to the Heereswaffenamt (HWA, Army Ordnance Office) on explosives. Harteck and his teaching assistant Wilhelm Groth made contact with the Reichskriegsministerium (RKM, Reich Ministry of War) on 24 April 1939 to tell them of potential military applications of nuclear chain reactions. Military control of the German nuclear energy project, also known as the Uranverein (Uranium Club), began on 1 September 1939, the day that Nazi Germany initiated World War II by invading Poland. Harteck, one of the principals in the Uranverein, brought Jensen into the project. Jensen's main thrust was on double centrifuges for separation of uranium isotopes (see the section below citing internal reports of the Uranverein). Harteck and Jensen developed a double centrifuge based on a rocking process (Schaukelverfahren) to facilitate the separation effect. In 1941 Jensen was named extraordinarius professor of theoretical physics at the Technische Hochschule Hannover (today, the Leibniz University Hannover), and in 1946 became an ordinarius professor there. In 1949 he was appointed ordinarius professor at the Ruprecht Karl University of Heidelberg; and, from 1969 on, was emeritus praecox. He was a guest professor at the University of Wisconsin–Madison (1951), the Institute for Advanced Study (1952), University of California, Berkeley (1952), Indiana University (1953), California Institute of Technology (1953), University of Minnesota, Twin Cities (1956), and University of California, San Diego (1961). While all German universities were politicized, not all were as strict in carrying out this end as was the University of Hamburg, where Jensen received his doctorate and Habilitationsschrift. Upon his 1936 habilitation he had been a member of NSDDB for three years, the NSLB for two years, and a candidate for membership in NSDAP, which he received the next year. The university leader of NSLB had made it clear that active participation was expected from Jensen, and that is what they got. After World War II the denazification process began. When Jensen faced the proceedings, he turned to Werner Heisenberg, a prominent member of the Uranverein, for a testament to his character – a document known as a Persilschein (whitewash certificate). Heisenberg was a particularly powerful writer of these documents; as he had never been a member of NSDAP, he had publicly clashed with NSDAP and the Schutzstaffel (SS), and was appointed by the British occupation authorities to the chair for theoretical physics and the directorship of the Max Planck Institut für Physik then in Göttingen. Heisenberg wrote the document and convinced the authorities that Jensen had joined the Party organizations only to avoid unnecessary difficulties in academia.
Мақалалар
Отто Хаксел, Дж. Ханс Д. Дженсен және Ханс Э. Сюсс «Ядролық құрылымдағы сиқырлы сандар» туралы, Физикалық шолу. 75-том, 1766 (1949 ж.). Мекемелік байланыстар: Хаксел: Макс Планк физика институты, Геттинген; Дженсен: Теориялық физика институты, Гейдельберг; және Сюсс: Физикалық химия институты, Гамбург. 18 сәуірде 1949 ж. түскен. Хельмут Штайнведель, Дж. Ханс Д. Дженсен және Питер Дженсен «Ядролық дипольді тербелістер», Физикалық шолу. 79-том, 6-шы шығарылым, 1019 (1950 ж.). Мекемелік байланыстар: Штайнведель және Дж. Х. Д. Дженсен – Гейдельберг университетінің Теориялық физика институты, ал Питер Дженсен – Фрайбург университетінің Физика институты. 10 шілдеде 1950 ж. түскен.
Otto Haxel, J. Hans D. Jensen, and Hans E. Suess On the "Magic Numbers" in Nuclear Structure, Phys. Rev. Volume 75, 1766 1766 (1949). Institutional affiliations: Haxel: Max Planck Institut für Physik, Göttingen; Jensen: Institut für theoretische Physik, Heidelberg; and Suess: Inst. für physikalische Chemie, Hamburg. Received 18 April 1949. Helmut Steinwedel, J. Hans D. Jensen, and Peter Jensen Nuclear Dipole Vibrations, Phys. Rev. Volume 79, Issue 6, 1019 1019 (1950). Institutional affiliations: Steinwedel and J. H. D. Jensen Institut für theoretische Physik, Universität Heidelberg and Peter Jensen Physikalisches Institut, Universität Freiburg. Received 10 July 1950.