Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Биллабонг – Австралиядағы әдетте тұрақты, шағын су қоймасын сипаттайтын термин. Көбінесе өзен арнасының бағыты өзгергеннен пайда болатын егіз көл ретінде анықталады; алайда, түрлі австралиялық дереккөздерде басқа да шағын көлдер, тоғандар немесе суару орындары да билллабонг деп сипатталады. Бұл термин, ең болмаса, Жаңа Оңтүстік Уэльстің австралиялық абориген тілі – вираджури тілінен шыққан.
Australian term for an oxbow lake or other waterhole
A billabong ('/b//ɪ//l//ə//b//ɒ//ŋ/// BILə bong) is an Australian term describing a small body of water, usually permanent. It is most often defined as an oxbow lake, caused by a change in course by a river channel; however, other types of small lakes, ponds, or waterholes are also described as billabongs in various Australian sources. The term most likely derives from an Aboriginal Australian language of New South Wales, the Wiradjuri language.
Этимология
Биллабонг сөзі ең көп болжам бойынша, Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстігіндегі вираджури тілінен шыққан, ол "өзен бағытын өзгертуі немесе су тасқыны шегінуінен кейін қалған су тобын немесе ойпатын" сипаттайды. Macquarie Dictionary (2005) сөздігінде айтылғандай, бастапқы термин bilabaŋ "жаңбырдан кейін ғана ағатын су арнасы" дегенді білдіреді, мұнда bila – "өзен", ал бонг немесе бунгпен біріктірілуі мүмкін, яғни "өлген". Сөздің осы соңғы бөлігіне қатысты 2004 жылы Австралия ұлттық сөздік орталығының Фредерик Людовик күмән келтірді, оның пікірінше, "бонг" немесе "банг" – "уақыт немесе кеңістікте жалғасуды білдіретін" жұрнақ. Людовик "өлген" деген мағынаны беретін бонг вираджури тіліндегі сөз емес екенін, бірақ ол "бунг" сөзінен алынған немесе одан туындаған болуы мүмкін дейді. Бұл "бунг" сөзі бастапқыда Yagara тілінде қолданылған және Австралия бойынша кеңінен таралған жаргон тілінде пайда болған. Бұл сөз алғаш рет 1836 жылы Австралия ағылшын тілінде тіркелді, ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік-шығысындағы Белл өзеніне қатысты, онда саяхатшы Томас Митчелл өзеннің аборигендердегі атауын "Биллибанг" деп жазды. Алғашқыда 1853 жылы Дж. Аллен оны былай жазды: "Бұл станция жарты мильдей жерде, "билли бонг" (кішкентай арнаның немесе судың тоқтаған жерінің аборигендердегі атауы) үстінде орналасқан". Австралиялық ғалым Эдвард Эллис Морристің кейінгі еңбектерінен бұрын жарық көрген Оксфорд ағылшын сөздігінің (1882–1888 жылдары дайындалған) бірінші басылымында бұл сөз кездеспейді. Ол Морристің "Австралиялық ағылшын: Австралия және Жаңа Зеландия сөздерінің сөздігі" (1898) еңбегінде жарияланды.
The word billabong is most likely derived from the Wiradjuri language of southern New South Wales, which "describes a pond or pool of water that is left behind when a river alters course or after floodwaters recede". According to the Macquarie Dictionary (2005), the original term bilabaŋ means "a watercourse that runs only after rain", with bila meaning "river", and possibly combined with bong or bung, meaning "dead". The attribution of this last part of the word was contested in 2004 by Frederick Ludowyk of the Australian National Dictionary Centre, whose view was that that " bong" or " bang" was a suffix "signifying a continuation in time or space". Ludowyk writes that bong meaning "dead" is not a Wiradjuri word, but may have been picked up or assumed from the word "bung" which was originally a Yagara which was used in the pidgin widely spoken across Australia. The word is first recorded in Australian English in 1836, referring to the Bell River in south eastern New South Wales, when explorer Thomas Mitchell records the Aboriginal name of the river as "Billibang". It is first recorded in its later, more general sense, by J. Allen in 1853: "This station is situated about half a mile inland, over a 'billy bong' (the native name for a small creek or backwater)". It is not recorded in the first edition of the Oxford English Dictionary (prepared 1882–1888), published before the later contributions of the Australian academic Edward Ellis Morris. It appears in Morris's Austral English: A Dictionary of Australasian Words (1898).
Анықтамалар мен сипаттамалар
Анықтамалары әртүрлі. Биллабонг көбінесе бұқаның көлі деп аталады, ол өзен арнасы бағытын өзгерткенде өзеннің иірімдерінен бөлініп қалған, жарты ай пішіндес оқшауланған тоған. Merriam-Webster сөздігінде былай анықталған: "1. (а) өзеннен бастау алатын соқыр арна; (б) көбінесе құрғақ, маусымдық толысатын өзен төсегі; немесе 2. судың тұрып қалған, тоқыраған бөлігі". Cambridge Dictionary оны "Австралияда, бұрын өзеннің бөлігі болған, тек су тасқыны кезінде ғана өзен суымен толатын төмен жатқан жер" деп сипаттайды. 2009 жылғы зерттеуде Канал елінің (Австралияның шөл даласындағы, көптеген өріліп жатқан шағын өзендерден атын алған аймақ) биллонгтары су тесіктері деп те аталады және "өзеннің бағытымен кеңейтілген арна сегменттері, әдетте екі кіші арнаның қосылған жерінде кездеседі" деп сипатталады. Квинсленд штатының Қоршаған орта, ғылым және инновация департаментінің Квинсленд су айдындарын жіктеу схемасында су айдындары "әртүрлі атаулармен (мысалы, биллонгтар, лагуналар және су қоймалары) аталады" деп көрсетілген. Тағы бір дерек көзі биллонгты "үлкен су айдыны" деп сипаттайды, ол өзеннің бөлінген бөлігінен немесе үлкен су тасқынынан кейін қалған судан пайда болуы мүмкін. Биллонгтар көбінесе өзен немесе арнаның жағалау эрозиясы салдарынан бағытын өзгерткенде пайда болады, бұрынғы арна сумен толудан айырылып, тек ағып кетпеген немесе буланып кетпеген қалдық суды сақтайтын тұйық жолға айналады. Австралияның көптеген аймақтарындағы құрғақ климатқа байланысты, бұл "өлі өзендер" көбінесе маусымдық жауын-шашын кезінде суға толады, бірақ жылдың көп бөлігінде құрғақ болады.
Definitions vary. A billabong often defined as an oxbow lake, an isolated crescentic pond left behind after a river loop is cut off when the river channel changes course. Merriam Webster defines the word as: "1. (a) a blind channel leading out from a river; (b) a usually dry streambed that is filled seasonally", or 2. "a backwater forming a stagnant pool" The Cambridge Dictionary describes it as "In Australia, a low area of ground that was part of a river in the past and that only fills up with water from the river during a flood". In a 2009 study, billabongs of the Channel Country (a region of outback Australia whose name derives from the numerous intertwined rivulets that cross it) are alternatively termed waterholes, and described as "enlarged channel segments along the main course of the river typically occur[ring] at the confluence of two smaller channels". Queensland's Department of Environment, Science and Innovation, in its Queensland Waterhole Classification Scheme, describes waterholes as "referred to by a range of different names (i. e. billabongs, lagoons and waterbodies)". Another source describes a billabong as "a large body of water", which may be formed from a section of cut off river, but may also be formed from water left behind after a large flood. Billabongs are usually formed when the path of a creek or river changes due to bank erosion, leaving the former channel deprived of further inflow and becoming a dead end gully holding only residual water that has not yet drained or evaporated. As a result of the arid climate of many parts of Australia, these "dead rivers" often fill with water seasonally but can be dry for a greater part of the year.
Адамдарға
Көптеген биллабонгтар аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтары үшін мәдени және әлеуметтік маңызы бар, олар тұщы судың және басқа да пайдалы ресурстардың көзі ретінде пайдаланылған. Су – жердің ажырамас бөлігі, құрғақшылық немесе құрғақ маусымда аса қажетті ресурс. Олар суды қалай табуға болатынын түсінудің көптеген күрделі жолдарына ие.
Many billabongs are of cultural significance and social importance to Aboriginal and Torres Strait Islander peoples, and used as sources of fresh water as well as other resources. Water is an intrinsic part of Country, and essential resource during drought or dry seasons, and they have many intricate ways of understanding how to find water.
Экологиялық маңызы
Биллабонгтар маңызды, себебі оларда су шығып кетпейді және өзеннің бөліктерінен, әсіресе құрғақ маусымда, суды ұзақ сақтай алады. Осы арқылы, олар су қоймалары және тұщы су жануарлары мен өсімдіктер түрлерінің мекендеу орындары ретінде маңызды экологиялық рөл атқарады, соның ішінде су сақтайтын бақа да бар. Көптеген түрлердің өмірлік циклі маусымдардың өзгеруімен байланысты.
Billabongs are significant because they do not have outflow and can hold water longer than sections of rivers especially during drier season, thus serving important ecological functions as waterholes and habitats for freshwater animal and plant species, including the water holding frog. Many of these species' life cycles are related to the changes in seasons.
Мысалдар
Арафура батпағы – 1920 жылдардың соңына дейін көптеген бильбангтарға толы болған. Австралияның аборигендері де, еуропалық суретшілер де бильбангтарды сурет салу тақырыбы ретінде пайдаланады. Мысалы, абориген суретшісі Tjyllyungoo (Ланс Чад) "Бильбангтағы ағаштар" деген атпен акварель салған. Америкалық авангард режиссері Уилл Хиндл 1969 жылы "Бильбанг" атты қысқа фильм түсірді.
Arafura Swamp – many billabongs until the late 1920s. Both Aboriginal Australians and European artists use billabongs as subject matter in painting. For example, Aboriginal painter Tjyllyungoo (Lance Chad) has a watercolour entitled Trees at a billabong. American avant garde filmmaker Will Hindle produced a short film titled Billabong in 1969.
Саудада
Billabong – Австралияның серфинг, скейтборд және сноубордқа арналған спорттық киімдер бренді.
Billabong is the name of an Australian brand of sportswear for surf, skateboard, and snowboard.