Кіріспе
ККК-нің ең маңызды тәуекел факторы – күн сәулесінен шыққан ультракөк сәулеленуге өмір бойында ұзақ уақыт бойы толуы. Ультракөк сәулеленумен байланысты тәуекел, өмірдің басындағы әсерге қарағанда, күмулятивті әсерге байланысты. Күнге күйдіретін орындар ультракөк сәулеленудің маңызды көзіне айналды. Ксеродерма пигментозум және эпидермолиз булозаның белгілі бір түрлері сияқты генетикалық бейімділіктер де ККК-ға сезімталдықты арттырады. Бұл жағдай терінің жоғарғы қабаттарында орналасқан қабыршақты жасушалардан басталады. Диагноз әдетте теріні қарап қоюға негізделеді және тері биопсиясы арқылы расталады. In vivo және in vitro зерттеулер, fibroblast growth factor receptor immunoglobin отбасының бөлігі болып табылатын FGFR2-нің жоғарылатылуының ККК жасушаларының прогрессиясында маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. TPL2 геніндегі мутациялар FGFR2-нің жоғары экспрессиясына әкеледі, ол бастапқы және метастаздық ККК жасушалық желілерінде mTORC1 және AKT жолдарының белсендіруіне себеп болады. " FGFR пан ингибиторының" қолданылуы in vitro ККК зерттеулерінде жасушалардың қозғалуын және көбеюін азайтады. Хирургиялық жолмен алып тастау – әдеттегі емдеу әдісі. Алысқа кеткен метастаздар болған жағдайда химиотерапия немесе биологиялық терапия қолданылуы мүмкін. Бұл барлық тері қатерлерінің шамамен 20% құрайды. АҚШ-та ерлердің шамамен 12% және әйелдердің 7% өмірінде бір рет ККК диагнозы қойылады. Метастаздардың болмауы жағдайында жағдай жақсы болса да, қашықтыққа тарағанда бес жылдық өмір сүру көрсеткіші шамамен 34%-ға төмендейді. Диагноз қойылған кездегі орташа жас шамамен 66 жас. Алғашқы ККК зақымдануын сәтті емдегеннен кейін, келесі зақымданулардың пайда болу қаупі зор. ККК зақымдануы көбінесе симптомсыз болады.
Баяу өсетін жара немесе қызыл тері плакасы
Ісіктен үзіліс-үзіліс қан кету, әсіресе еріндерде
Клиниктік көрінісі өте өзгермелі
Әдетте, ісік қатаң, көтерілген жиектері бар жаралы зақымдану түрінде көрінеді
Ісік қатал плака немесе папула түрінде болуы мүмкін, көбінесе опалесценттік сапасы бар, кішкентай қан тамырларымен
Ісік қоршаған терінің деңгейінен төмен жатуы мүмкін, содан кейін ойылып, астыңғы тіндерге еніп кетуі мүмкін
Ісік көбінесе күнге толуға бейім жерлерде пайда болады (мысалы, қолдың арқасы, бас терісі, еріндер және құлақтың жоғарғы беті)
Еріндегі ісік жазылмайтын және үзіліс-үзіліс қан кететін кішкентай жара түзеді
Көптеген актинді кератоздарда (күн кератоздары) көрінетіндей, терінің созылмалы фотозақымдануының белгілері
Ісік салыстырмалы түрде баяу өседі
Ulcer or reddish skin plaque that is slow growing
Intermittent bleeding from the tumor, especially on the lip
The clinical appearance is highly variable
Usually the tumor presents as an ulcerated lesion with hard, raised edges
The tumor may be in the form of a hard plaque or a papule, often with an opalescent quality, with tiny blood vessels
The tumor can lie below the level of the surrounding skin, and eventually ulcerates and invades the underlying tissue
The tumor commonly presents on sun exposed areas (e. g. back of the hand, scalp, lip, and superior surface of pinna)
On the lip, the tumor forms a small ulcer, which fails to heal and bleeds intermittently
Evidence of chronic skin photodamage, as in multiple actinic keratoses (solar keratoses)
The tumor grows relatively slowly
Иммунодепрессия
Қатты мүшелерді трансплантациялаған адамдарда созылмалы иммуносупрессивті дәрілерді қолдану нәтижесінде жалпақ клеткалы карциноманың даму қаупі айтарлықтай жоғарылайды. Бұл дәрілердің барлық тері қатерлі ісіктерінің пайда болу қаупін арттырғанымен, бұл әсер жалпақ клеткалы карцинома үшін ерекше күшті, қауіп коэффициенттері 250-ге дейін, ал базальді клеткалы карцинома үшін 40-қа дейін жетеді. Жалпақ клеткалы карциноманың даму жиілігі трансплантациядан кейінгі уақыт өте келе артады. Жүрек және өкпе трансплантациялаған адамдарда иммуносупрессивті дәрілердің күштірек қолданылуына байланысты жалпақ клеткалы карцинома даму қаупі жоғары. Иммунотерапия алып жатқан немесе лимфопролиферативті аурулары бар (мысалы, лейкемия) адамдардағы терідегі жалпақ клеткалы карцинома, орналасқан жеріне қарамастан, әлдеқайда агрессивті болады. Жалпақ клеткалы карцинома және меланома емес тері қатерлі ісігінің қаупі таңдалған иммуносупрессивті емдеу режиміне байланысты өзгереді. Циклоспорин және такролимус сияқты кальцинеурин ингибиторларымен қауіп ең жоғары, ал сиролимус және эверолимус сияқты mTOR ингибиторларымен ең төмен. Азатиоприн және микофенол қышқылы антиметаболиттері орташа қауіп деңгейіне ие.
Диагностика
Диагноз SCC әсер еткені күдікталған тіндердің тері биопсиясы арқылы расталады. Жалпақ жасушалы қатерлі ісіктің патологиялық көрінісі биопсия тереңдігіне байланысты өзгереді. Сондықтан, дұрыс диагноз қою үшін тері асты тіні мен базальды эпителийді қамтитын, беткі қабатқа дейінгі биопсия қажет. Шапыру биопсиясы (тері биопсиясын қараңыз) диагноз қою үшін жеткілікті мәлімет бермеуі мүмкін. Нақты емес биопсия фолликулаларға әсер еткен актиникалық кератоз ретінде қабылдануы мүмкін. Дермаға немесе тері асты тініне дейін тереңдетілген биопсия нағыз қатерлі ісікті анықтауы мүмкін. Экзизиялық биопсия – идеалды нұсқа, бірақ көп жағдайларда оны іске асыру қиын. Инцизиялық немесе пункциялық биопсияға басымдық беріледі. Шапыру биопсиясы ең қолайсыз, әсіресе егер тек беткі бөлігі алынса.
Гистологиялық сипаттамалары
Гистопатологиялық тұрғыдан cSCC in situ (Боуэн ауруы) эпидермисі гиперкератоз және паракератозды көрсетеді. Сонымен қатар, рете қыртыстарының ұзартылуы мен қалыңдауымен бірге айқын акантоз болады. Бұл өзгерістер көбінесе өте атипиялық болып табылатын және инвазивті cSCC-ге қарағанда ерекше көрінуі мүмкін кератиноциттік жасушаларға әсер етеді. Атипия эпидермистің барлық қалыңдығын қамтиды, кератиноциттерде қарқынды митоздық белсенділік, плеоморфизм және қатты ұлғайған ядролар байқалады. Сонымен қатар, олар пісіп-жетілуін және полярлығын жоғалтады, эпидермиске бұзылған немесе "жел соққан" көрініс береді. Көп ядролы жасушалардың екі түрі байқалады: біріншісі көп ядролы алып жасуша ретінде көрінеді, ал екіншісі кератиноциттің цитоплазмасына енген дискератоздық жасуша болып табылады. Кейде жоғарғы эпидермистің жасушалары вакуолизацияға ұшырайды, бұл мол және күшті эозинофильді цитоплазманы көрсетеді. Жоғары дермада жеңіл немесе орташа лимфогистиоциттік инфильтрат анықталуы мүмкін. cSCC in situ (Боуэн ауруы) кезінде атипиялық қабықша жасушалары эпидермистің бүкіл қалыңдығы бойынша көбейеді, сондай-ақ әйелдердегі кілегей қабығында да кездеседі. Бұл ауру негізінен 40 жастан асқан сүндеттелмеген еркектерде кездеседі.
Инвазивті ауру
Инвазивті СККК кезінде ісік жасушалары базалық мембрана арқылы өтеді. Инвазияның бастапқы кезеңдерінде инфильтратты анықтау қиын болуы мүмкін: алайда, толық қалыңдықтағы эпидермалық атипия және шашты түбірлердің зардап шегуі сияқты қосымша белгілер диагнозды жеңілдетуге көмектеседі. Инвазияның кейінгі кезеңдері дермада атипиялық ісік жасушаларының шоғырларының пайда болуымен сипатталады, көбінесе сәйкес қабыну инфильтратымен бірге. 2016 жылғы терідегі қабыршақты клеткалы карциноманың алдын алу үшін күннен қорғайтын кремдерді қолдану туралы шолуда, оның тиімділігін көрсетуге жеткілікті мәліметтер табылған жоқ.
Менеджмент
Көбінесе терідегі жалпақ жасушалы карциномалар хирургиялық жолмен алынады. Азғана жағдайларда жергілікті қолданылатын дәрілермен емделеді. Сау тіндердің шегімен хирургиялық эксцизия жиі қолданылатын емдеу әдісі болып табылады. Жалпақ жасушалы карциноманы (cJCC) емдеу үшін сыртқы сәулелік терапия немесе брахитерапия (ішкі сәулелік терапия) түріндегі радиотерапия да қолданылуы мүмкін. Метастаздық емес cJCC үшін әртүрлі емдеулердің тиімділігін салыстыратын жеткілікті мәліметтер жоқ. Мос хирургиясы жиі қолданылады; терідегі жалпақ жасушалы карциномаға қатысты таңдаулы емдеу әдісі саналады, сонымен қатар дәрігерлер ауыз, жұтқыншақ және мойын аймағындағы жалпақ жасушалы карциноманы емдеу үшін де осы әдісті пайдаланады. Mohs хирургінің біліктілігі жоқ жағдайда, патолог CCPDMA стандарттарына сәйкес келетін баламалы әдісті қолдануы мүмкін. Жоғары тәуекелді ісік немесе пациенттер тобында кейіннен сәулелік терапия жиі қолданылады. Сәулелік терапия немесе радиотерапия cJCC-ні емдеуде жекеше ем ретінде де қолданылуы мүмкін. Инвазивті емес ем ретінде брахитерапия, әсіресе құлақ күпелері немесе жыныс мүшелері сияқты операция жасау қиын аймақтарды емдеуге ыңғайлы, ауырсыздау мүмкіндік береді. Мұндай терапияның мысалы – рений-188-дің бета сәуле шығару қасиетін пайдаланатын жоғары дозалы брахитерапиялық Рений СКТ. Сәулелену көзі жарақатқа тікелей жабысатын жұқа қорғаныш пленкасы бар қоспаға оралған. Бұл сәулелену көзін күрделі жерлерге қолдануға және сау тіндерге сәулеленуді азайтуға мүмкіндік береді. Ісік алынып тасталғаннан кейін, терінің серпімділігі төмендеген пациенттерде тері жабынуы үшін қалыңдығы бойынша бөлінген тері трансплантаты қолданылады. Донорлық аймақ таңдалып, донорлық аймақ өздігінен жазылуы үшін жеткілікті мөлшерде тері алынады. Донорлық аймақтан тек эпидермис пен дерманың бір бөлігі алынады, бұл донорлық аймақтың жазылуына мүмкіндік береді. Тері механикалық дерматома немесе Хамби пышағы арқылы алынуы мүмкін. Электродессикация және кюретка (ЭДК) терідегі таңдалған жалпақ жасушалы карциномаға қолданылуы мүмкін. cJCC агрессивті емес және пациенттің иммунитеті басылмаған жағдайларда ЭДК жақсы немесе қанағаттанарлық нәтижелермен жүргізілуі мүмкін. cJCC in situ (Боуэн ауруы) үшін емдеу опциялары: 5-аминолевулин қышқылымен фотодинамикалық терапия, криотерапия, жергілікті 5-фторурацил немесе имиквимод, және эксцизия. Мета-талдау PDT криотерапиядан тиімдірек екенін және жақсы косметикалық нәтижелер беретінін көрсетті. Барлық емдеу опцияларының тиімділігін салыстыратын мәліметтер көбінесе жеткіліксіз. Емдеуден кейін дерматологпен жүйелі тері тексерулері ұсынылады.
Болжам
Сквамоздық клеткалы карциноманың ұзақ мерзімді нәтижесі бірнеше факторларға байланысты: карциноманың түрі, қолда бар емдеулер, орналасқан жері мен ауырлығы, сондай-ақ пациенттің денсаулығына қатысты әртүрлі факторлар (қоса аурулар, жас және т.б.). Жалпы алғанда, ұзақ мерзімді нәтиже жағымды, метастаз көрсеткіші 1,9-5,2%, ал өлім-жітім көрсеткіші 1,5-3,4% құрайды. Егер метастаз пайда болса, көбінесе өкпе, ми, сүйек және терінің басқа жерлері зардап шегеді. Иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда (органдарды трансплантациялағандар, адам иммуножеткішшілік вирусымен инфекцияланғандар немесе созылмалы лимфоциттік лейкемиясы барлар) cSCC даму және метастаз пайда болу қаупі жалпы халықтан әлдеқайда жоғары. Бір зерттеуде пенистегі сквамоздық клеткалы карциноманың өлім-жітімі басқа түрлеріне қарағанда әлдеқайда жоғары, шамамен 23% болған, бірақ бұл жоғары көрсеткіш симптомдар нашарлағанша жыныстық мүшелерді тексеруден қашып, немесе жарақатты операциядан бас тартуымен байланысты болуы мүмкін.
Эпидемиология
Әлемде терідегі жалпақ жасушалы карциноманың (тері қатерлі ісігінің) таралуы артуда. Бұл бірнеше факторларға байланысты: халықтың қартаюы, иммундық жүйесі әлсірегендердің санының артуы және күнге күйдіретін аппараттарды (солярийлерді) жиі пайдалану. Соңғы зерттеулер бойынша, 2013 жылы АҚШ-та 180 000 мен 400 000 арасында жалпақ жасушалы карциномаға (тері қатерлі ісігіне) шалдыққандар болған. Жалпақ жасушалы карциноманың (тері қатерлі ісігінің) қауіп факторлары жасқа, жынысқа, нәсілге, географиялық орналасқан жерге және генетикалық бейімділікке байланысты өзгереді. Жалпақ жасушалы карцинома (тері қатерлі ісігі) жиілігі жасқа қарай артады, ал 75 жастан асқан адамдар 55 жасқа дейінгілерге қарағанда 5-10 есе көп қауіпке тап болады. Мүшелерді трансплантациялағандар (жүрек, өкпе, бауыр, бүйрек және т.б.) да агрессивті, жоғары тәуекелді жалпақ жасушалы карциномаға (тері қатерлі ісігіне) шалдығу қаупі жоғары. Сондай-ақ, кейбір сирек туа біткен аурулар терідегі қатерлі ісіктерге бейімділік тудырады. Белгілі бір географиялық аймақтарда, құдық суында немесе өнеркәсіптік көздерден арсенге ұшырау жалпақ жасушалы карцинома (тері қатерлі ісігі) қаупін айтарлықтай арттыруы мүмкін.