Кіріспе

Британдық Үндістан армиясының сарбазы (1824–1901)

Генерал сэр Сэмюэл Джеймс Браун (3 қазан 1824 – 14 наурыз 1901) – британдық Үндістан армиясының кавалерия офицері, ең әйгілісі – Сэм Браун белбеуін жасаған адам ретінде танымал. Ол Ұлыбритания және Ұлт Достастығы күштеріне берілетін ең жоғары бағалы батылдық наградасы – Виктория кресімен марапатталған.

Ерте өмір

Ол Үндістанның Баракпур қаласында Бенгал медициналық қызметінің хирургы доктор Джон Браун мен оның әйелі Шарлоттаның (қыздығы Свинтон) ұлы ретінде дүниеге келді. Англияда білім алған Браун 1840 жылы Үндістанға оралып, 46-шы Бенгалиялық тума әскерге прапорщик болып қабылданды. Екінші англо-сикх соғысы кезінде ол Рамнугар, Садулпур, Чилианвалла және Гуджрат шайқастарына қатысты. 1849 жылы ол лейтенант қызметіне тағайындалып, 2-ші Пәнджаб жеңіл атқыштар полкін құру міндеті берілді, ол кейіннен тұрақты әскер құрамына енді. 1851 жылдан 1863 жылға дейін ол осы бөлімнің адъютанты, сосын командирі болды. Кейіннен (1904 жылы) оның құрметіне полк 22-ші Сэм Браун атындағы кавалерия (Шекаралық күш) деп қайта аталды.

Үндістандық көтеріліс

Браун 2-ші Пенджаб полкіне бірнеше шайқаста басшылық етті және 1857 жылғы Боздар экспедициясындағы ерлігі үшін марапатталды, капитан шеніне көтерілді. Браун 1858 жылғы 31 тамызда Үндістан, Уттар-Прадеш, Рохилханд, Сейрпорадағы шайқаста көрсеткен батылдығы үшін Виктория кресімен марапатталды. Оның мақтау қағазында былай делінген: 1858 жылғы 31 тамызда Хан Әли Хан бастаған көтерілісші күштермен болған шайқаста, күндіз жаудың бекінісіне шабуыл жасағанда, бір серкемен тоғыз фунттық зеңбірекке шабуыл жасап, оның жаудың бекінісіне жақын тұрған жерін басып алды, зеңбірекшілерге қайтадан оқ толтыруға және шабуылға шыққан жаяу әскерге оқ атуға мүмкіндік бермеді. Осының нәтижесінде жеке қақтығыс болды, сол шайқаста капитан, қазір подполковник Сэмюэл Джеймс Браун, 2-ші Пенджаб кавалериясының командирі сол тізесінен ауыр қылыш жарақатын алды, ал кейін тағы бір қылыш жарақатынан сол қолы иығынан кесіліп қалды, бірақ подполковник Браун шабуылдағандарының біреуін өлтіруге үлкерді. Зеңбірек қайтадан оқ толтырудан тоқтатылды, соңында жаяу әскер оны басып алды, ал зеңбірекші қаза тапты. Оның Виктория кресі Ұлттық армия мұражайында сақталады.

Сэм Браунның белдігі

Осы оқиғадан кейін ол өзінің офицерлік қылышын тағуға байланысты туындаған қиындықтарды өтеу мақсатында, қазір оның атымен аталатын жабдықты кие бастады. Сэм Браун белбеуі – әдетте былғарыдан жасалған, кең белбеу, оң иықтан көлденең бағытта өтетін тар баумен қолдауға ие; көлденең бау қылыш қабығын киген кезде тұрақтандырады. Кейіннен Үндістанда Браунмен таныс болған басқа офицерлер де осындай белбеуді қабылдады, бірақ ол Браун зейнетке шыққаннан кейін ғана Британ армиясында кеңінен қолданысқа енді. Браунның түпнұсқа "Сэм Браун" белбеуі қазіргі таңда Челсидегі Ұлттық армия мұражайында сақтаулы.

Кейінгі мансабы мен зейнеткерлік демалысы

Үндістан бүлігінен кейін Браун Үндістан армиясында қызметін жалғастырып, 1870 жылдың ақпанында генерал-майор, ал 1877 жылдың 1 қазанында генерал-лейтенант шеніне көтерілді. 1878-1879 жылдардағы екінші ағылшын-афған соғысында Браун Пешавар аңғарының әскери күштеріне қолбасшылық етті. 1878 жылдың 21 қарашасында Хайбер жолы арқылы Ауғанстанға кіріп, Әли Мәсжид шайқасында ауған армиясын жеңіп, 20 желтоқсанда Жалалабадты басып алды. Бірақ, келесі жылы Кабулға қарайғы жылжу көлік мәселелеріне байланысты баяулады. 1879 жылдың мамырында соғыстың бірінші кезеңі аяқталғаннан кейін Браунның әскері Үндістанға қайтып оралды. Вице-король Лорд Литон оның жылжу қарқынының баяу болғаны үшін сынағанымен, Ауғанстандағы қызметі үшін Парламент пен Үндістан үкіметінің алғысын алды. Ол 1884 жылы әскери қызметтен зейнетке шығып, 1888 жылдың 1 желтоқсанында генерал шеніне көтерілді және 1891 жылы Бат орденінің Ұлы крестімен (GCB) марапатталды. Браун зейнетке шыққаннан кейін Англиядағы Уайт аралындағы Райд қаласында тұрып, 1901 жылы 76 жасында қайтыс болды. Оның денесі кремацияланды, бірақ Райд жаңа зиратында Браунға арналған ескерткіш тақтасы, сондай-ақ Лондондағы Сент-Пол соборында және Пәкістанның Лахор соборында мемориалдық тақталар орнатылды. Оның қабірі 2010 жылы қалпына келтірілді.