Нордхаузен: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Германиядағы Тюрингиядағы орналасқан жер

Нордхаузен – Германияның Тюрингиясындағы қала. Ол Нордхаузен ауданының әкімшілік орталығы және Солтүстік Тюрингия мен Оңтүстік Харц аймағының қалалық орталығы; халқы 42 000 адамды құрайды. Нордхаузен шамамен Эрфурттың солтүстігінде, Галле қаласының батысында, Брауншвейгтің оңтүстігінде және Геттингеннің шығысында орналасқан. Нордхаузен туралы алғашқы жазбалар 927 жылға дейін барады және орта ғасырдың соңында Орталық Германияның маңызды қалаларының біріне айналды. Қала Зорге өзенінің жағасында, Хельме өзенінің саласында, Харц тауларының оңтүстік жиегіндегі құнарлы Алтын Ауызда (алтын жазық) орналасқан. 13 ғасырдың басында қала еркін императорлық қала мәртебесін алды, бұл оның Киелі Рим империясының тәуелсіз және республикалық басқару құқығына ие екенін білдірді. Ұзақ қашықтыққа жүргізілетін саудасының арқасында Нордхаузен өркендеп, ықпалды болды, 1500 жылға қарай халқы 8000 адамға жетті. Ол Эрфурт, қазіргі астанасы, және Мюльхаузен, елдегі тағы бір еркін императорлық қаласынан кейін Тюрингиядағы үшінші ірі қала болды. Нордхаузен бір кезде темекі өнеркәсібімен мәшһүр болған, ал бүгінде Nordhäuser Korn (дәнді спирті) өнімімен танымал. 19 ғасырдың ортасында қалаларды маңызды нарықтармен байланыстырған теміржол құрылысымен бірге индустриализация дами бастады. 19 ғасырдың соңында осы аймақта Харц таулары арқылы тар жол теміржолдары салынды. 1898 жылдың желтоқсанында Нордхаузен-Вернигероде теміржол компаниясы (Nordhausen-Wernigeroder Eisenbahn Gesellschaft) немесе NWE жаңа желіні қосты, ал 1899 жылға қарай толық желі пайдалануға берілді. Бүгінде Харцтың тар жол теміржолдары жергілікті билік органдарының күтімінде және көбінесе туристерге арналған. 20 ғасырдың басында Нордхаузен инженерлік және қару-жарақ өнеркәсібінің орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия үкіметі жақын маңдағы KZ Миттельбау-Дора концлагерін құрып, оны басқарды, онда қару-жарақ өнеркәсібінде 60 000-нан астам мәжбүрлі жұмысшы еңбек етті. Олар соғыс тұтқындары мен оккупацияланған аумақтардан келген адамдар еді. Жағдайдың нашарлығынан шамамен 20 000 адам қаза тапты. 1945 жылдың сәуір айында Корольдік әуе күштерінің бомбалауы салдарынан қаланың көп бөлігі қирады, нәтижесінде 8800 адам қаза тапты (халықтың 20% астам бөлігі). Қаладағы тарихи ғимараттардың көпшілігі қирады; ол Тюрингиядағы соғыс кезінде ең көп зардап шеккен қала болды. Бір аптадан кейін АҚШ әскерлері қаланы басып алды, содан кейін бірнеше аптадан кейін Кеңес Қызыл Армиясы келді. Қала Кеңес Одағының оккупациялық аймағында болды, ал кейін бұл аумақ Шығыс Германия деп аталды. Соғыстан кейін жүздеген неміс ғалымдары мен олардың отбасылары Совет Одағына ракеталар және басқа да қару-жарақ жобаларында жұмыс істеу үшін депортацияланды. Нордхаузен математик Освальд Тейхмюллердің туған жері, ол өзінің есімімен аталған Тейхмюллер кеңістіктері туралы жасаған маңызды еңбектерімен танымал. Қала 1997 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін құрылған Нордхаузен қолданбалы ғылымдар университетінің (Fachhochschule Nordhausen) орналасқан жері. Университетте 2500 студент оқиды.

Nordhausen is a city in Thuringia, Germany. It is the capital of the Nordhausen district and the urban centre of northern Thuringia and the southern Harz region; its population is 42,000. Nordhausen is located approximately north of Erfurt, west of Halle, south of Braunschweig and east of Göttingen. Nordhausen was first mentioned in records in the year 927 and became one of the most important cities in central Germany during the later Middle Ages. The city is situated on the Zorge river, a tributary of the Helme within the fertile region of Goldene Aue (golden floodplain) at the southern edge of the Harz mountains. In the early 13th century, it became a free imperial city, so that it was an independent and republican self ruled member of the Holy Roman Empire. Due to its long distance trade, Nordhausen was prosperous and influential, with a population of 8,000 around 1500. It was the third largest city in Thuringia after Erfurt, today's capital, and Mühlhausen, the other free imperial city in the land. Nordhausen was once known for its tobacco industry and is still known for its distilled spirit, Nordhäuser [[Korn (liquor). Industrialization accompanied railway construction that linked the cities to major markets in the mid 19th century. In the late 19th century, narrow gauge railways were constructed in this region through the Harz mountains. In December 1898 the Nordhausen Wernigerode Railway Company (Nordhausen Wernigeroder Eisenbahn Gesellschaft) or NWE added a line, with the full network operating by 1899. The Harz Narrow Gauge Railways are maintained today by local authorities and frequented primarily by tourists. In the early 20th century, this became a centre of the engineering and arms industries. During World War II, the Nazi German government established and operated the nearby KZ Mittelbau Dora concentration camp, where 60,000 forced labourers had to work in the arms industry. They were prisoners of war and persons from occupied territories. Some 20,000 persons died because of the bad conditions. In April 1945, most of the city was destroyed by Royal Air Force bombings, resulting in 8,800 casualties (more than 20% of the population). Most of the historic buildings in the city were destroyed; it suffered the most damage during the war of any city in Thuringia. A week later the United States troops occupied the city, followed weeks later by the Soviet Red Army. The city was within the Soviet zone of occupation, and later the territory was known as East Germany. Hundreds of German scientists and their families from Nordhausen were among thousands deported to the Soviet Union after the war to work on advanced rocket and other arms engineering projects. Nordhausen is the birthplace of the mathematician Oswald Teichmüller, known for his groundbreaking work on the Teichmüller spaces – which were named after him. It is the site of the Nordhausen University of Applied Sciences (Fachhochschule Nordhausen), founded in 1997 after the reunification of Germany. The university has 2,500 students.

Орта ғасырлар

800 жылы франктар Нордхаузеннің маңындағы аймақты жаулап алды, осы жердегі көптеген жер аттары франк тектес, оларды «хаузен» жұрнағы арқылы анықтауға болады (Нордхаузеннің өзі, Зундхаузен, Виндехаузен және кейіннен тасталған Стокхаузен елді мекені, сондай-ақ көршілес Мюльхаузен, Зондерсхаузен, Франкенхаузен және Зангерхаузен қалалары). Нордхаузеннің алғашқы айқасы 927 жылғы 13 мамырдағы король Генрих I құжатында кездеседі. Ол 910 және 1277 жылдар аралығында мұнда сарай салдырды, ал 10 ғасырда империяның орталығына айналды. Генрихтің қызы Герберга Саксонская, сондай-ақ Генрих I Бавария герцогы да осы жерде дүниеге келген деп есептеледі. Алғашқы базар 10 ғасырда құрылды, сонымен қатар монахтар ордені (961 ж.). 12 ғасырда ескі қала жартылай жоспарланып, жаңа базар мен Санкт-Николай шіркеуінің төңірегінде қалыптасты. Нордхаузен бастапқыда императордың жеке меншігі (рейхсгут) болды, бірақ 1158 жылы Фридрих Барбаросса оны жергілікті монахтар орденіне сыйлады, ал 1220 жылы Фридрих II оны кафедралық шіркеуге айналдырды, осылайша қала империяның құрамына қайта оралды және Императорлық еркін қала мәртебесін алды. Нордхаузенге 1200 жыл шамасында қала құқығы берілді, 1198 жылы ол алғаш рет вилла ретінде, ал 1206 жылы қала басшысы, вогт және азаматтар болды. Нордхаузеннің қалалық заңдары Мюльхаузеннің заңдарымен ұқсас болды, сондықтан 13 ғасырдың ортасында Мюльхаузеннің заң кітабы қабылданды. Қазіргі қала қабырғасы 1290-1330 жылдар аралығында салынды және ескі қаланы солтүстік-батыстағы Альтендорфтан, батыстағы жаңа қаладан және оңтүстіктегі Альтнордхаузеннен бөліп тұрды. Дегенмен, жаңа қала 1365 жылы заңды түрде қосылды. Приход шіркеулерінен басқа, Нордхаузенде орта ғасырдың соңында көптеген монастырлар құрылды (Альтнордхаузендегі цистерциандықтар (Фрауенберг, шамамен 1200 ж.) және Альтендорф (1294 ж.), Нордхаузер дистилляция зауыты орналасқан августиндер (1312 ж.), Георгенгасседегі францискандықтар (1230 ж.) және Предигерштрасседегі доминикандықтар (1287 ж.)). Мюльхаузен және көптеген басқа еркін императорлық қалалардан айырмашылығы, Нордхаузенге айналасындағы жерлер мен ауылдар тиесілі болған жоқ. Қаланың тәуелсіздігіне аймақтық графтардың, әсіресе Ильфельд маңындағы Хонштейн округінің мүдделері қауіп төндірді, олар 14 ғасырда Нордхаузеннен қаржы талап етті. Екінші жағынан, Хонштейн графтарының қарыздары өте көп болды: олар 1370 жылы Нордхаузеннің 86 азаматына 5744 күміс маркасы берешек борыш еді. 1306 жылы Нордхаузен басқа екі ірі Тюрингия қалалары Эрфурт пен Мюльхаузенмен Веттиндерге және жергілікті графтарға (Хонштейн, Штольберг, Шварцбург, Бейхлинген және т.б.) қарсы одақтасты және 1430 жылы олармен бірге Ханза одағына қосылды. Бұдан бөлек, Goslar, Halberstadt, Quedlinburg және Aschersleben қалаларымен келісімдер жасалып, жер иелеріне қарсы қалалық мүдделерді қорғау мақсатында бірікті. 1349 жылы оба эпидемиясы кезінде еврей тұрғындарының біразы Фридрих II, Мейссен маркграфының қолдауымен азаматтар тарапынан өлтірілді. Аңыз бойынша, олар өртеу орнына бара жатқанда би билеген.

The Franks colonized the area around Nordhausen about 800, many place names here have a Frankish origin, discernible by the suffix hausen (like Nordhausen itself, Sundhausen, Windehausen and the later abandoned settlement Stockhausen as well as the neighbouring cities of Mühlhausen, Sondershausen, Frankenhausen and Sangerhausen). Nordhausen itself is first mentioned in a 13 May 927 document of King Henry the Fowler. He built a castle here, which is traceable between 910 and 1277 and became a centre of the empire during the 10th century. Gerberga of Saxony, Henry's daughter is supposed to have been born there, as was Henry I, Duke of Bavaria. The first market was established in the 10th century, as was a chapter of nuns (961). During the 12th century, the old town was semi planned and established around the new market place and St. Nicholas' Church. Nordhausen was Reichsgut (estate of the German emperor) from the beginning, but in 1158, Frederick Barbarossa donated it to the local chapter of nuns, which was converted to a cathedral chapter by Frederick II in 1220, whereby the city came back to the empire and became an Imperial Free City. Nordhausen was granted the privileges of a town around 1200, in 1198 it was first mentioned as a villa and in 1206, there was a mayor, a Vogt and citizens. The municipal law of Nordhausen was similar to that of Mühlhausen, hence the Mühlhausen Book of Law was adopted in the mid 13th century. Today's city wall was established between 1290 and 1330 and cut the old town off from Altendorf in the north west, the new town in the west and Altnordhausen in the south. Nevertheless, the new town was legally incorporated in 1365. Besides the parish churches, many monasteries were founded during the late Middle Ages in Nordhausen (Cistercians in Altnordhausen (Frauenberg, about 1200) and Altendorf (1294), Augustines where the Nordhäuser distillery is today (1312), Franciscans at Georgengasse (1230) and Dominicans at Predigerstraße (1287)). As distinct from Mühlhausen and many other free imperial cities, Nordhausen did not own any territories or villages in the surrounding area. The city's independence was endangered by the ambitions of regional counts, especially by those of Hohnstein County (based in near Ilfeld), who extorted funds from Nordhausen during the 14th century. On the other hand, the debts of the Hohnstein Counts were gigantic: they owed 86 citizens of Nordhausen 5744 Mark silver in 1370. In 1306, Nordhausen allied with the two other major Thuringian cities Erfurt and Mühlhausen against the Wettins and the local counts (Hohnstein, Stolberg, Schwarzburg, Beichlingen etc.) and joined the Hanseatic League together with them in 1430. Further alliances were concluded with Goslar, Halberstadt, Quedlinburg and Aschersleben to represent urban interests against the landlords. In 1349, during a plague epidemic, some number of Jewish residents were killed by the citizenry with support from Frederick II, Margrave of Meissen. According to legend, they danced on their way to the pyre.

Ерте заманауи кезең

1500 жылы ол Төменгі Саксон шеңберінің құрамына кірді, және сол жылдан бастап қала ашытылған дәнді спирттік сусын өндіре бастады, ол Nordhäuser Doppelkorn деген атпен танымал болды. 1523 жылы, Томас Мюнцер қалада біраз уақыт өткізген жылы, протестанттық реформация Нордхаузенге келді, ол жаңа ілімді қабылдаған алғашқы қалалардың бірі болды. Кафедрал соборы католик дінінде қалды, Габсбург императорларымен қорғалды, бірақ келесі онжылдықтарда басқа монастырлар жабылып, олардың мүліктері қалаға өтті. 16 ғасырда Нордхаузен Веттиндер мен Хонштейндердің қалаға қатысты ықпалын сатып алу арқылы кері қайтарды. Бұл қаланың қазіргі заманға дейінгі дамуының шыңы болды, содан кейін Оттыз жылдық соғыс басталған бірнеше ғасырлық құлдырау орнады. 1551 жылы яһудилер қаладан қуылды. Олар 1807 жылға дейін қайтадан сол жерде тұруға рұқсат алмады. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пенеменде қиратылғаннан кейін құрылды және Нордхаузеннің шетінде, Кохнштейндегі Mittelwerk V 2 зымыран зауытына жұмыс күшін жеткізу үшін орналасқан. Жұмыс істеген кезеңінде Дора және оның қосалқы лагерьлер жүйесі арқылы шамамен 60 000 тұтқын өтті, олардың шамамен 20 000-ы нашар жұмыс жағдайларынан, аштықтан және аурулардан қайтыс болды немесе өлтірілді. Шамамен 10 000 мәжбүрлі жұмысшы қаладағы бірнеше зауытта жұмыс істеді; олардың 6000-ға жуығы Боэльке казармасында орналасқан, Юнкерс зауытында еңбек етті. 1944 жылдың 24 тамызында 11 B 17 ұшу бекінісі 568 миссиясы Нордхаузендегі әуежайды мүмкіндік нысанасы ретінде бомбалады. 1945 жылдың қаңтарынан бастап ауру және өлім аузында жатқан тұтқындар Боэльке казармасында ұсталды. 1945 жылдың 3 және 4 сәуірінде Нордхаузеннің үштен бірі Корольдік әуе күштерінің бомбалауынан қирады, нәтижесінде шамамен 8800 адам қаза тапты, оның ішінде Нордхаузендегі Боэльке казармасындағы 1300-1500 ауру тұтқын болды. 1945 жылдың 11 сәуірінде АҚШ әскерлері қаланы басып алды, ал 2 шілдеде Кеңес Одағының Қызыл Армиясы билікті иеленді. V2 арнайы миссиясы: АҚШ операциясы майор Уильям Бромли басшылығымен V2 зымырандарының бөліктері мен жабдықтарын қалпына келтіруді мақсат етті. Майор Джеймс П. Хамилл аталған жабдықтарды 144-ші автокөлік құрастыру компаниясымен Нордхаузеннен Эрфуртқа теміржолмен тасымалдауды үйлестірді (Operation Paperclip). 18 шілдеде Кеңес әкімшілігі V2 зымырандарының негізінде Кеңес ракеталық технологиясын дамыту үшін Rabe институтын құрды. 1946 жылдың мамырында институт жаңа Нордхаузен институтына біріктірілді, кеңейтілген зерттеу бағдарламасымен Кеңес оккупациялық аймағында, оның ішінде жаңа Берлин институтында жұмыс істеді. 1946 жылдың 22 қазанында Осоавиахим операциясы аясында 10-15 мың неміс ғалымдары, инженерлері және олардың отбасылары Кеңес Одағына депортацияланды, оның ішінде 300-ге жуығы Нордхаузеннен. Олармен бірге жабдықтары да тасымалданды, көптеген ғалымдар мен олардың отбасылары 1950 жылдардың басына дейін онда тұрды. 1949 жылы Нордхаузен Шығыс Германияның құрамына кірді. 1952 жылдан бастап Эрфурт облысының құрамына кірді. Нордхаузенді қайта құру 1950-1960 жылдары ұзаққа созылды және қазіргі заманғы сәулет стилінде жүзеге асырылды. Қала әкімшілігі, собор және Сент-Блаз шіркеуі қайта салынған жалғыз тарихи ескерткіштер болды. Шығыс Германиядағы 1953 жылғы көтеріліс Нордхаузенде орталық болды, өйткені қираған қаладағы тұрмыс жағдайы әлі де нашар болды және халық өте наразы болды. Көтерілісті тек Кеңес әскері ғана басып тастады. ГДР-де Нордхаузен темекі және ликер өндірісінің орталығы болды. 1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін Нордхаузен қайта құрылған Тюрингия штатының құрамына кірді. 1990 жылдарда жоғары жұмыссыздық деңгейімен экономикалық дағдарыс болды, көптеген бәсекеге қабілетсіз коммунистік заманғы зауыттар жабылуға мәжбүр болды. Дегенмен, дағдарыстан кейін жергілікті өнеркәсіп жанданды. 2000 жылдан бастап экономика қайтадан өсіп келеді, жұмыссыздық деңгейі төмендеді және Нордхаузен Солтүстік Тюрингияның қалалық орталығы ретінде бекінді. 1997 жылы Нордхаузен қолданбалы ғылымдар университеті құрылды, ол қалаға студенттерді тартты. 2004 жылы өткен Landesgartenschau (жергілікті бау-бақша көрмесі) қалалық дамуды одан әрі дамытуға түрткі болды.

In 1500 it became part of the Lower Saxon Circle, and from around the same year the city began producing fermented grain liquor, which became famous under the name Nordhäuser Doppelkorn. In 1523, a year in which Thomas Müntzer spent some time in the city, the Protestant Reformation came to Nordhausen, which was one of the first cities that adopted the new doctrine. The cathedral chapter stayed catholic, protected by the Habsburg emperors but the other monasteries got closed during the following decades and their heritage came to the city. During the 16th century, Nordhausen succeeded to push back the influence of the Wettins and the Hohnstein counts by buying back their privileges over the city. This marked the peak in pre modern urban development, followed by some centuries of decline introduced by the Thirty Years' War. In 1551, the Jews were expelled from the city. They were not generally permitted to live there again until 1807. was established in 1943 during World War II after the destruction of Peenemünde, and located on the outskirts of Nordhausen to provide labor for the Mittelwerk V 2 rocket factory in the Kohnstein. Over its period of operation, around 60,000 inmates passed through Dora and its system of subcamps, of whom around 20,000 died from bad working conditions, starvation, and diseases, or were murdered. Around 10,000 forced labourers were deployed in several factories within the city; up to 6,000 of them were interned at Boelcke Kaserne, working for a Junkers factory. On 24 August 1944, 11 B 17 Flying Fortresses of Mission 568 bombed the airfield at Nordhausen as a target of opportunity. From January 1945, sick and dying prisoners were interned at Boelcke Kaserne. On 3 and 4 April 1945 three quarters of Nordhausen was destroyed by bombing raids of the Royal Air Force, resulting in the deaths of around 8,800 people, including 1,300 1,500 sick prisoners at the Boelcke Kaserne barracks within Nordhausen. On 11 April 1945, United States troops occupied the town, and on 2 July the Red Army of the Soviet Union took over. A Special Mission V 2: US operation was undertaken by Maj. William Bromley, intended to recover V 2 rocket parts and equipment. Maj. James P. Hamill co ordinated the rail transport of said equipment with the 144th Motor Vehicle Assembly Company, from Nordhausen to Erfurt (Operation Paperclip). On 18 July the Soviet administration created the Institute Rabe to develop Soviet rocket technology on the basis of the substantially more sophisticated V 2 rockets. In May 1946 the Institute was subsumed into the new Institute Nordhausen, under an expanded programme of research across the Soviet occupation zone, including a new Institute Berlin. On 22 October 1946, under Operation Osoaviakhim, 10–15,000 German scientists, engineers and their families were deported to the Soviet Union, including around 300 from Nordhausen. Transplanted along with their equipment, many of the scientists and their families lived there until the early 1950s. Nordhausen became part of East Germany in 1949. It was administered as part of Bezirk Erfurt from 1952. The reconstruction of Nordhausen took a long time during the 1950s and 1960s and was carried out in modern architectural style. Town hall, the cathedral and St. Blaise's Church were the only rebuilt historic monuments. The Uprising of 1953 in East Germany found a centre in Nordhausen, because the living conditions within the destroyed city were still bad, and the people were exceedingly dissatisfied. Only the Soviet army could defeat the uprising. Within the GDR, Nordhausen was the centre of tobacco and liqueur production. After the German reunification of 1990, Nordhausen was made part of the recreated state of Thuringia. The 1990s brought an economic crisis with high unemployment rates, and many uncompetitive communist era factories had to close. Nevertheless, local industry revived after the crisis. Since 2000 the economy has been growing again, with the unemployment rate decreasing and Nordhausen has established itself as the urban centre of northern Thuringia. The Nordhausen University of Applied Sciences was founded in 1997, attracting students to the town. The Landesgartenschau (Land's horticultural exhibition) in 2004 was an impetus to further urban development.

Топография

Нордхаузен оңтүстіктегі Голден-Ауэдің жазық және құнарлы аймағы мен солтүстіктегі Харц тауларының етегінде, шамамен 180 метр биіктікте орналасқан. Зорге өзені қала арқылы солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ағып өтеді, ал ірі Хельме өзені муниципалитеттің оңтүстік шекарасымен батыстан шығысқа қарай созылады. Олардың арасында Сандхаузен және Билен аудандарының жанында бұрынғы құмдастың орнында пайда болған карьерлік көлдер бар. Солтүстікке қарай жер бедері көбірек төбелене бастайды және Харц тауларының оңтүстігінде карст аймағының бір бөлігін құрайды. Аумақтың солтүстік-батысында Кохнштейн төбесі (335 м) орналасқан, ал солтүстік-шығысында Рюдигсдорф Швейцариясы – Рюдигсдорф ауданы маңында 350 метрге дейін биіктігі бар әдемі ландшафты бар шағын аймақ жатыр. Хельме өзенінің оңтүстігінде Нордхаузен мен Сондерсхаузен арасындағы Виндлайт тауларының айналасындағы жер бедері де төбелі болып келеді. Муниципалдық аумақтың көп бөлігі ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Орман негізінен оңтүстіктегі қала орталығы мен солтүстіктегі Рюдигсдорф арасында (үзілістермен), екіншісі Кохнштейн төбесінде және үшіншісі шығыста Родишайн мен Штемпеда айналасында орналасқан.

Демография

Нордхаузен 1500 жыл шамасындағы орта ғасырдың соңында шамамен 8000 тұрғынымен бүгінгі Тюрингиядағы үшінші ең ірі қала болды, қазіргі астанасы Эрфурт пен Мюльхаузеннен кейін. Ерте заманауи кезең қалаға тоқырау әкелді, сондықтан 1800 жылға қарай халық саны да 8000-ға жетті. Осы кезеңде Нордхаузен Веймар, Гота немесе Альтенбург сияқты жаңа герцогтық резиденциялық қалалардан қалып қойды және бұрынғы маңыздылығын жоғалтты. Дегенмен, 1860 жылдары индустрияландыру басталды, себебі Нордхаузен теміржол желісіне қосылды және 1910 жылы халық саны 26000 мен 33000-ға жетті, бұл Германиядағы қарқынды қалалану кезеңіндегі басқа да салыстырарлық қалалармен салыстырғанда шағын өсім болды. 1940 жылға дейін халық саны 42000-ға дейін өсті, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста қала қирағаннан кейін 1946 жылы 32000-ға дейін азайды. Бұрынғы деңгейге 1960 жылдардың басында қайта қол жеткізілді, ал халық санының ең жоғары көрсеткіші 1988 жылы 48000 адамды құрады. Германияның қайта бірігуінен кейінгі нашар экономикалық жағдай 1990 жылдары эмиграцияға әкелді және сол онжылдықта халық саны азайды. Жақын ауылдардың қосылуына байланысты көрсеткіш бұрынғыдан кіші көрінеді. Соңғы жылдары (2009-2012 жылдар) халықтың орташа өзгеруі шамамен 0,35% болды, ал шекаралас ауылдық аймақтарда халық саны үдемелі түрде азайып келеді, ал 2011 жылғы ЕО санағы 2000 адамды статистикалық түзетуге алып келді. Нордхаузенде қала маңындағы қоныстанудың үлесі шағын болды. Бұл 1990 жылдары қайта бірігуден кейін қысқа мерзімге созылды, бірақ қала маңындағы аудандардың көп бөлігі әкімшілік қала шекарасында орналасқан. 2012 жылы туу көрсеткіші 266 адамға кем болды, бұл 1000 тұрғынға шаққанда 6,3 құрайды (Тюрингияның орташа көрсеткіші 4,5; ұлттық орташа көрсеткіш 2,4). 2012 жылы таза көші-қон деңгейі 1000 тұрғынға шаққанда 0,5 болды (Тюрингияның орташа көрсеткіші: 0,8; ұлттық орташа көрсеткіш: +4,6), бірақ жылдар бойы салыстырмалы түрде айқын ауытқулар байқалды. Нордхаузен мигранттарының негізгі шығу аймақтары – Тюрингия мен Саксония-Анхальттың ауылдық аймақтары, сондай-ақ Польша, Ресей, Украина, Венгрия, Сербия, Румыния және Болгария сияқты шетелдер. Шығыс Германияның басқа қалалары сияқты, Нордхаузенде де шетелдіктердің саны аз: шамамен 2,3% азаматтығы бойынша неміс емес, ал жалпы 4,6% көшіп келгендер (2011 жылғы Еуропалық Одақ санағы бойынша). Соңғы жылдары қаланың экономикалық жағдайы біршама жақсарды: Нордхаузен ауданындағы жұмыссыздық деңгейі 2005 жылғы 24%-дан 2013 жылы 10%-ға дейін төмендеді, бірақ қаладағы көрсеткіш көрші ауылдық муниципалитеттерге қарағанда жоғары. Бұрынғы ГДР-де ресми атеизмнің салдарынан халықтың көп бөлігі дінге сенбейді. 16,2% Орталық Германиядағы евангелистік шіркеудің мүшелері, ал 4,5% католиктер (2011 жылғы ЕО санағы бойынша).

Nordhausen had approx. 8,000 inhabitants during the late Middle Ages around 1500, which was the third largest number within today's Thuringia, after Erfurt, the current capital and Mühlhausen. The early modern period brought stagnation to the city, so that the population was also 8,000 around 1800. Nordhausen fell back behind the new ducal residence cities like Weimar, Gotha or Altenburg in this ages and lost its former importance. Nevertheless, Industrialization started in the 1860s, as Nordhausen got connected to the railway and the population grew to 26,000 and 33,000 in 1910, which was a smaller growth than in other cities of comparable size during that period of rapid urbanisation in Germany. Until 1940, the population rose to 42,000, but decreased due to the destruction of the city in World War II to 32,000 in 1946. The old level was attained again in the early 1960s and the population peak was reached in 1988 with 48,000. The bad economic situation after the German reunification led to emigration during the 1990s and the population shrunk in that decade. Because of the various incorporations of neighbouring villages, the amount looks smaller than it was. The average change of population within the last years (2009–2012) was approximately 0.35% p. a, whereas the population in bordering rural regions is shrinking with accelerating tendency and the 2011 EU census led to a statistical amendment of –2,000 persons. Suburbanization played only a small role in Nordhausen. It occurred after the reunification for a short time in the 1990s, but most of the suburban areas were situated within the administrative city borders. The birth deficit was 266 in 2012, this is 6.3 per 1,000 inhabitants (Thuringian average: 4.5; national average: 2.4). The net migration rate was 0.5 per 1,000 inhabitants in 2012 (Thuringian average: 0.8; national average: +4.6), but is fluctuating relatively heavy for years. The most important regions of origin of Nordhausen migrants are rural areas of Thuringia and Saxony Anhalt as well as foreign countries like Poland, Russia, Ukraine, Hungary, Serbia, Romania and Bulgaria. Like other eastern German cities, Nordhausen has only a small number of foreigners: circa 2.3% are non Germans by citizenship and overall 4.6% are migrants (according to 2011 EU census). During recent years, the economic situation of the city improved somewhat: the unemployment rate in Nordhausen district declined from 24% in 2005 to 10% in 2013 with higher rates in the city than in the bordering rural municipalities. Due to the official atheism in former GDR, most of the population is non religious. 16.2% are members of the Evangelical Church in Central Germany and 4.5% are Catholics (according to 2011 EU census).

Көлік

Нордхаузен 19 ғасырдың соңынан бері теміржол торабы болып табылады. 1866/67 жылдары Халле–Кассель темір жолы, 1869 жылы Оңтүстік Харц темір жолы және сол жылы Нордхаузен–Эрфурт темір жолы ашылды. 1897 жылы тар жолды Транс-Харц темір жолы соңғы болып салынды. Бүгінде шығыста Халлеге, батыста Кассельге өңірлік экспресс пойыздары, сондай-ақ Халле, Хейлигенштадт, Эрфурт және Геттингенге (Нортхайм арқылы) әрбір сағаттан екі сағатқа дейін жүретін қалалық пойыздар бар. Нордхаузен станциясы – басты станция, ал екіншісі – Оңтүстік Харц желісіндегі Нордхаузен-Сальца станциясы. Тар жолды Транс-Харц темір жолы Нордхаузенде көптеген аялдамалары бар трамвай желісімен байланысты, бұл трамвай-поезд жүйесін құрайды. Нордхаузен батыста Геттингеннен шығыста Халле және Лейпцигке дейінгі 38-Bundesautobahn трассасында орналасқан, ол 2000 жылдары салынды. Сонымен қатар, Нордхаузенді байланыстыратын екі Bundesstraße бар: Bundesstraße 4 Оңтүстікте Эрфуртқа, ал солтүстікте Харц таулары арқылы Брауншвейгке жол ашады, ал Bundesstraße 243 Нордхаузенді солтүстік-батыстағы Хилдесхайммен байланыстырады. Бұрынғы Bundesstraße 80 параллель Bundesautobahn 38 ашылғаннан кейін жойылды, ал Bundesstraße 81 Магдебургке қарай қаладан бірнеше шақырым солтүстікке қарай B 4 трассасынан басталады. B 4 (оңтүстік тармағы) және B 243 Эрфурт және Төменгі Саксонияға қарайғы байланыстардың маңыздылығына байланысты кеңейтіледі. Сонымен қатар, оңтүстік-шығыстағы Херингенге және солтүстік-шығыстағы Бухольцке дейін маңызды қосалқы жолдар бар. Ең жақын әуежайлар: оңтүстікте Эрфурт-Веймар әуежайы, шығыста Лейпциг/Халле әуежайы және солтүстік-батыста Ганновер әуежайы. Велосипедпен жүру үшін Südharzroute ұзақ қашықтықтық жол желісі Нордхаузен аймағында 10 маршрут ұсынады. Нордхаузен трамвай желісі 1900 жылы құрылған қоғамдық көлік жүйесінің маңызды бөлігін құрайды. Сонымен қатар, қала ішінде және аймақтық автобус қызметтері бар.

Білім

Нордхаузенде 2500 студенті бар Фаххохшшуле (қолданбалы ғылымдар университеті) бар, ол бизнес-әкімшілік, мемлекеттік басқару, бизнес-инженерлік және басқа да мамандықтар бойынша бакалавр және магистр дәрежелерін ұсынады. Сонымен қатар, Нордхаузенде екі гимназия бар.

Спорт

Thüringer HC, жоғары лигадағы кәсіби әйелдер гандбол командасы, қаланың Wiedigsburghalle залында ойнайды. Клубтың кеңсесі Эрфурт қаласында орналасқан, ал үй ойындарын Бад-Лангенсальзадағы Salza Halle залында өткізеді. Жергілікті футбол командасы – 1905 жылы құрылған (1990 жылы қайта құрылған) «Вакер Нордхаузен», төрт рет мемлекеттік кубок жеңімпазы. Олар өз ойындарын 8000 орындық Albert Kuntz Sportpark стадионында өткізеді. Лигадағы тарихының көп бөлігінде олар 5-ші және 6-шы лигалар арасында ойнады, және екеуін де екі рет жеңіп алды.