Базил Захаров: Қару саудагері және өнеркәсіпшінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Грек қару-жарақ саудагері және өнеркәсіпші (1849–1936)

Сер Базил Захаров, ГКБ, ГБЕ (туған Василий Захария; Βασίλειος Zαχαρίας Ζαχάρωφ; 6 қазан 1849 – 27 қараша 1936) – грек қару-жарақ саудагері және өнеркәсіпші. Өмірінде әлемдегі ең бай адамдардың бірі болған Захаров «өлім саудагері» және «Еуропаның құпиялы тұлғасы» деп сипатталды. Оның табысы оның ептілігі, көбінесе агрессивті және өткір іскерлік тактикасы арқасында қалыптасты. Бұл тактикаға қаруды соғыстағы қарама-қарсы тараптарға сату, кейде жалған немесе кемшілікті техниканы жеткізу және бәсекелестеріне қарсы күресте баспасөзді тиімді пайдалану кірді. Захаров көптеген ықпалды саяси лидерлермен, соның ішінде Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж, Грекия премьер-министрі Элефтериос Венизелос және Осман сұлтаны Абдул Хамид II-мен жақын байланыста болды.

Ерте өмір

Василий Захария грек саудагерінің төрт баласының ең үлкені, ол Осман империясының оңтүстік-батысындағы Түркияның Ментеше қаласында дүниеге келген. Оның отбасы 1821 жылы гректерге қарсы болған "Шығыс Құрбаны" оқиғасынан кейін екі он жылдан астам уақыт бойы Ресейде сүргінші болып өмір сүрді. Сол жерде олар Захаров фамилиясын қабылдады. Олар 1840 жылдары Осман империясына оралды және 1855 жылы Константинопольдің грек ауданы Татавлаға қайта келді. Василийдің алғашқы жұмысы Галатадағы гид болып жұмыс істеу болды. Ол Константинопольдің өрт сөндіру бригадаларындағы өрт сөндірушілердің бірі болған, олар бай иелері үшін құнды заттарды іздеуге және құтқаруға ақы алатын. Захаров көптеген елдерге, соның ішінде Ұлыбританияға, Германияға, Ресей және Осман империясына, Грекияға, Испанияға, Жапонияға және АҚШ-қа оқ-дәрі сатқан. Сыбайлас жемқорлыққа бейім болғанына қарамастан, ол әскери жабдықтарды, соның ішінде Максим пулеметі (алғашқы толық автоматты пулеметтердің бірі) және алғашқы жұмыс істейтін суасты кемесі сияқты әйгілі қару-жарақтарды сатуға зор үлес қосты. Британдық-шведтік Nordenfelt компаниясы Эритте, Кентте, Стокгольмде және Испанияда торпедаға қарсы қайықтарға арналған қару-жарақтарды өндірді. Захаров 1897 жылдан 1927 жылға дейін Vickers, оқ-дәрі өндіретін фирмада жұмыс істеді.

Максим автомат

Хирам Максимнің автоматты пулеметі сол кездегі қолмен айналдырылатын цилиндрлі модельдерге қарағанда маңызды жақсарту болды. Максимнің қаруы сол уақытта Норденфелт сатқан қарулардан жақсы еді. Захаровтың 1886 және 1888 жылдар аралығында Максимнің өнертабысын көрсету әрекеттеріне қатысы бар деп саналады. Бірінші көрсетілім Италияның Ла-Специя қаласында, Генуя герцогының қатысуымен құрметті көрермендер алдында өтуі тиіс еді. Максимнің өкілдері келмеді; белгісіз біреу оларды Ла-Специяның түнгі ойын-сауық орындарына алып жүріп, келесі күні жұмыс істеуге жарамсыз қалдырды. Екінші раунд Венада өтті, онда қатысушылардан қаруларын австриялық жаяу әскері стандартындағы оқтарға сәйкес етуі талап етілді. Бірнеше жүз оқ атқаннан кейін, Максим пулеметі жұмысы бұзылып, толығымен тоқтады. Максим бір қаруды ажыратып қарағанда, оның саботажға ұшырағанын, бірақ жөндеуге кеш болғанын анықтады. Үшінші көрсетілім де Венада өтті, және осы жерде қару өте жақсы жұмыс істеді. Бірақ тағы да белгісіз біреу жоғары шенді офицерлер жиынына барып, оларды осындай тамаша қару жасау үшін қолмен, біреу-біреу жасау қажеттілігіне көндірді, ал жаппай өндіріс мүмкіндігі болмаса, Максим қазіргі заманғы армияның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті мөлшерде пулемет шығара алмайды деді. Норденфелт пен Захаров жеңіске жетті. Максим өзінің сапалы өнімге ие екенін білген соң, Захаровты үлкен комиссиямен бас сатушы ретінде тарта отырып, Норденфелтпен бірігуге сәтті ұмтылды. Ротшильд пен Викерстің қысымымен Торстен Норденфельт 1888 жылы Максимпен бірігіп, «Максим Норденфельд қару-жарақ және оқ-дәрі компаниясын» құрды. Екі жылдан кейін банкрот болған Норденфелт компаниядан шығарылды.

Су асты кемелері

1886 жылдан 1889 жылға дейін Захаров Максим пулеметін алған кезде, ол Исаак Пералдың су асты қайығын иеленуге үлес қосты; бұл фактілер көпке белгісіз. Захаров пен Норденфелт осы уақытта өздерінің бизнес мақсаттары үшін су асты кемесін жасауға тырысты. Захароффтың ең танымал сатылымдарының бірі – ағылшын өнертапқышы және дін қызметкері Джордж Гарретттің жобасына негізделген, бумен жұмыс істейтін, ақаулы су асты кемесінің моделі "Норденфельт I" болды. АҚШ Әскери-теңіз күштері оны "қауіпті және ерекше қозғалыстарға" қабілетті деп сипаттады. Торстен Норденфелт өзінің кемесін әскери элитаның халықаралық жиналысында көрсетті. Ірі державалар оған қызығушылық танытпаса да, беделге құмар кіші мемлекеттердің назарына ілікті. Осылайша Захаров гректерге алғашқы модельді кең өтемақы шарттарымен сатты. Содан кейін ол түріктерді грек су асты кемесінің қауіп төндіретініне көндіріп, оларға екі кеме сатты. Одан кейін ол ресейліктерді Қара теңізде жаңа және маңызды қауіп бар екеніне сендірді, олар тағы екеуін сатып алды. Бұл су асты кемелерінің ешқайсысы да соғысқа қатысқан жоқ. Бумен жұмыс істейтін механика су астында жүзуге мүлдем жарамсыз болды және тиісті әскери-теңіз күштері теңізде сынақтан өткізген кезде сәтсіздікке ұшырады. Қозғалтқыштың ақаулы болуынан басқа, олардың тұрақтылығы да нашар болды. Түрік Әскери-теңіз флотының бір су асты кемесі торпедамен сынақтан өткізу кезінде батып, аударылып кетті. Кеме тік тұрып, содан кейін корпусымен суға батты. Осы кезде испандық өнертапқыш Исаак Перал су астында жақсы басқарумен жүзуге және су астында да, су бетінде де торпедаларды ұшыруға қабілетті бірінші су асты кемесін жобалап, жасады. Бұл қозғалтқыш, тұрақтылық және қару-жарақ мәселелерін бір мезгілде шешкен алғашқы су асты кемесі болды. Пералдың су асты кемесі электр қозғалтқышымен қозғалды, перископ, нысананы жаттығу аппараты, компастың иығын түзетуші құрылғысы, гироскоп, жылжымалы электр торпеда түтігі және кеме тұрақтылығын және тепе-теңдігін сақтауға арналған сервомотормен жабдықталған. Захаров осы испандық теңіз офицерінің өнертабысы туралы көп кешікпей білді. Бұрын кеме жасау саласында жұмыс істеген ол Перальдің қорғаныс министрлігіндегі Испания Әскери-теңіз флотының штабына жіберген жоспарлары мен меморандумдық есептерін көрген. Кейін, Пераль Лондонға келген кезде Захаров онымен кездесуге тырысты, бірақ Пералдың испандық әскери-теңіз офицерлерінің бірімен кездесті. Перал екі рет бас тартты, бірақ бірнеше рет тырысқаннан кейін ол компанияның иесі Торстен Норденфелтпен кездесу өткізді, ол оған тұрақтандыру сервомоторының патентын сатып алу туралы келісім ұсынды. Айзек Перал екі ұсынысты да қабылдамады, бірақ ол сол сәтте өзінің үкімін белгіледі, тіпті оның бұл туралы білмегенімен. Захаров өзінің макиавеллилік жоспарын іске асырды. Испан өнертапқышы, Максим сияқты, сынақтар кезінде төрт саботажға ұшырады: олардың біріншісі, алдыңғы сынақта, испан мемлекетінің басшысының қатысуымен болды, бірақ Перал, Солтүстік Америкалық өнертапқыштан сақ, олардың бәрінде сәтті болды. Осыған қарамастан, Захаров кейіннен ашылған жасырын әдістерді қолданды және өнертапқыш пен оның үкіметі арасында дау тудырды, нәтижесінде испан үкіметі осы су асты кемесінің өнертабысын мақұлдамады, дегенмен ол бірнеше жылдан кейін АҚШ-пен болған қақтығыста айтарлықтай қару болар еді. Захаров 1886 және 1890 жылдар аралығында Испанияға бірнеше рет сапар шекті: Пералдың су асты кемесіне бойкот, испан армиясына қару сату және испандық оқ-дәрі фабрикасын сатып алу. Ол үш мақсатта да сәтті болды, себебі оның Пилар де Мугиро и Беруэтемен махаббат қарым-қатынасын бастауы оған көптеген есіктер ашты. Пилардың әкесі, ықпалды банкир Фермин Мугиро, корольдің жақын досы және Испанияның консервативтік партиясының жетекшісі болды. Ол Либералды партия көшбасшысының оң қолы және Испанияның жетекші прогрессивті ойшылы Сегисмундо Мореттің жеке досы және немересі болды. Патша Альфонсо XII-нің туысы, испан Гранде, Франсиско де Борбон, Марченя герцогымен бақытсыз некеде болғандықтан, ол Корольдік сарайларға шектеусіз кіре алатын болды. Бір жолы Захаров испандық су асты кемесі жасалып жатқан кемежайда байқалды, бірақ испан билігі бұл мәселені "жасырды". Солтүстік Испанияда орналасқан және "Placencia de las Armas Co. Ltd" деп аталатын ең жақсы испандық қару-жарақ компанияларының бірі Euskalduna-ны сатып алу оның махаббат қатынасының арқасында (кейіннен оның кәсіби жетістігін жыныстық қабілетіне байланыстырды) және испан саясатшылары, журналистер және әскери командирлер арасындағы қуатты желі құру арқылы мүмкін болды, олар оның бизнес мүдделеріне жақсы қызмет етті. Осы ықпалды топ адамдар Исаак Пералдың су асты кемесін дамытуға қарсы оның жағын алды, ал испан үкіметі, теңіздегі сынақтардағы таң қалдырарлық жетістікке қарамастан, жобадан бас тартты. "Placencia de Armas Co. Ltd" 1898 жылғы соғыста испан үкіметін пайдасыз қару сату арқылы алдады (Максимге маңызды және "сезімтал" ақпаратты да жеткізді, ол соғыс кезінде оның үкіметіне жетті), Испаниядағы Vickers филиалы – Sociedad Española de Construcciones Navales испан Әскери-теңіз флоты үшін эксклюзивті кеме құрылысы құқығын алды. Осы оқиғадан кейін, қару-жарақ саудагеріне қатысты парақорлық және манипуляциялық айыптаулар көтерілді. Испан Әскери-теңіз күштерінің адвокаты испан үкіметін "қызметтен шеттетудің" екі қылмысы үшін айыптады. Испан үкіметі шапшаң және ерекше қатыгездікпен наразылықтарын жариялаған кез келген теңіз офицерлеріне қатысты. Бас штаб бастығы және Әскери-теңіз заң қызметінің басшысы қызметтен босатылды, жүздеген офицерлер түрмеге жабылып, жұмыстарын жоғалтты.

From 1886 to 1889, at the same time that Zaharoff got the Maxim machine gun, he managed to appropriate Isaac Peral's submarine; although these facts are less well known. Zaharoff and Nordenfelt tried at this time to develop a submarine for their own business purposes. One of the most notorious sales by Zaharoff was that of the Nordenfelt I, a faulty steam driven submarine model based on a design by the English inventor and clergyman George Garrett, which US Navy intelligence characterized as capable of "dangerous and eccentric movements." Thorsten Nordenfelt had already demonstrated his vessel at an international gathering of the military elite, and while the major powers would have none of it, smaller nations, attracted by the prestige, were a different matter. It was thus that, with a promise of generous payment terms, Zaharoff sold the first model to the Greeks. He then persuaded the Turks that the Greek submarine posed a threat, selling them two. After that, he persuaded the Russians that there was now a new and significant threat on the Black Sea, and they bought another two. None of these submarines ever saw action. The mechanics, driven by steam propulsion, were completely inadequate for underwater navigation, and failed demonstrably when undergoing sea trials by the respective navies. Besides the underlying problems of the faulty propulsion system, they were also chronically unstable. One of the Turkish Navy's submarines sank, capsizing during a torpedo firing test. The vessel reared in a vertical position, from which it sank by the stern. At this time Spanish inventor Isaac Peral designed and built the first submarine capable of navigating underwater with a decent level of control and with the ability to launch torpedoes both submerged and on the surface. This was the first proper submarine, solving the problems of propulsion, stability and armament all at once. Peral's submarine was driven by electric propulsion, and had a periscope, target practice apparatus, compensating compass needle, gyroscope, sliding electric torpedo tube launcher and servomotor (to maintain the stability and the trim of the ship in all circumstances). Zaharoff found out within no time about this young Spanish Naval officer's invention. Previously in shipbuilding, he had already seen the plans and memorandum reports sent by Peral to the Spanish Navy's HQ at the Defence Ministry. Later on, during Peral's visit to London, Zaharoff tried meeting with him unsuccessfully, with the help of one of Peral's Spanish Navy fellow officers. Peral refused twice, but after several attempts, he had a meeting with Thorsten Nordenfelt, the company owner, who offered him a deal to purchase the patent of the stability servomotor. Isaac Peral rejected both offers but signed his sentence in that same instant, without knowing it. Zaharoff then got to work with his own Machiavellian plan. The Spanish inventor, as with Maxim, suffered four sabotages during the tests: the first of them, in the previous test, in the presence of the Head of the Spanish State, but, Peral, more cautious than the North American inventor, proved successful in all of them. Despite this, Zaharoff used underhand methods, which came to light later, and was able to cause a controversy between the inventor and his own government leading to the Spanish Government's disapproval of this submarine invention, although it would have been a formidable weapon in the conflict with the United States, several years after. Zaharoff traveled to Spain several times between 1886 and 1890 with three objectives: boycott Peral's submarine, sell weapons to the Spanish Army, and acquire a Spanish munitions factory. He was successful in all three objectives, mainly because his initiation of an amorous relationship with Pilar de Muguiro y Beruete opened many doors for him. Pilar's father, influential banker Fermín Muguiro, Count of Muguiro, was a close friend of the King, and leader of Spanish Conservative Party. She was a personal friend and niece of Segismundo Moret, a leading Spanish progressive thinker and the Liberal Party Leader's right hand man. Unhappily married to King Alfonso XII's cousin, the Spanish Grandee, Francisco de Borbón, Duke of Marchena, she had unrestricted access to the Royal Palaces. During one trip, Zaharoff was spotted at the shipyard where the Spanish submarine was being built, but the Spanish authorities "covered up" the matter. The acquisition of one of the best Spanish armament companies, Euskalduna, located in north Spain and renamed "Placencia de las Armas Co. Ltd" was in large part thanks to his love affair (later attributing his professional success to his sexual prowess), and through establishing a powerful network among Spanish politicians, journalists and military commanders, who served his business interests well. This influential group of people took his side against the development of Isaac Peral's submarine, and the Spanish Government, despite the astounding success in sea trials, finally pulled the rug from the project. After "Placencia de Armas Co. Ltd" swindled the Spanish Government by selling useless arms during the 1898 War (also handing Maxim important and "sensitive" information, which reached his government during the conflict), the Sociedad Española de Construcciones Navales in Spain, a branch of Vickers were awarded, by the Spanish Government, exclusive naval construction rights for the Spanish Navy. In the aftermath of this scandal, accusations of bribery and manipulation flew in the direction of this dangerous trafficker of weapons. A Spanish Navy lawyer denounced the Spanish Government for two alleged crimes of "prevarication." The Spanish Government acted expeditiously and especially cruelly against any naval officers who went public with their discontent. The Central Chief of Staff and the Boss of the Armada Juridic Service were fired, and hundreds of officers were imprisoned and lost their jobs.

Басқа да жемқорлық бизнес тактикасы

Захаровтың Испаниядағы билігі мен ықпалы оның 1936 жылы, яғни Испания Азамат соғысының басталған жылына дейін сақталды. Сонымен қатар, 1934 жылғы АҚШ Сенатының Най комитетінің ескертпесінде Захаровқа шетелдік компаниялар мен испан үкіметі арасында жасалған мәмілелер үшін айтарлықтай сома төленгені көрсетілген (мысалы, оған Испанияға сатылған американдық суасты кемелерінің бағасынан 5-7% комиссия төленді, бұл жылдар бойы жалғасты). Захаровты парақорлық пен сыбайлас жемқорлықтың шебері деп есептегенімен, жария болған бірнеше оқиға, мысалы, 1914 жылғы Siemens дауында жапон адмиралы Фудзи алған ірі пара, одан да көп нәрсе жасырын түрде болып жатқанын көрсетті. 1890 жылы Maxim-Nordenfelt бірлестігі тарап кетті, және Захаров Maxim-мен бірге жұмыс істеуді жөн көрді. Комиссиялық төлемдерді пайдаланып, Захаров Maxim компаниясының акцияларын сатып алып, Maxim-ге енді ол қызметкер емес, тең акционер екенін айта алатын деңгейге жетті. 1897 жылға қарай Maxim компаниясы қару-жарақ өнеркәсібінің ірі компанияларының бірі – Vickers компаниясынан сатып алу ұсынысын алды. Бұл Maxim мен Захаровқа қолма-қол ақша және акциялар түрінде үлкен төлемдер әкелді. Содан кейін, 1911 жылға дейін Maxim-нің бизнеске деген ынтасы төмендеген кезде Захаровтың ынтасы артып, ол Vickers акцияларының портфелін кеңейтті. Maxim зейнетке шыққаннан кейін Захаров Vickers директорлар кеңесіне мүше болып тағайындалды. 1900-жылдар (онжылдық) көптеген еуропалық армияларды қайта құру және жаңғырту кезеңі болды. Германия мен Ұлыбритания теңдестірілген теңіз күштерін жетілдіруді көздеді, ал Vickers, Захаровпен бірге, екі тарапқа да қызмет көрсетуге дайын болды. 1905 жылы Жапонияға жеңілгеннен кейін Ресей теңіз флотына жаңа жабдықтар қажет болды, бірақ Ресейді отандық өнеркәсіпті қолдауды талап ететін протекционизм шектеді. Захаровтың жауабы – Vickers компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде Царицын қаласында Ресейдің ірі қару-жарақ өндіріс кешенін салу болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ресей патшасының архивінің ашылуы қару-жарақ өнеркәсібінің тактикасы туралы жаңа мәліметтерге әкелді. Атап айтқанда, 1907 жылғы хат Поль фон Гонтард фабрикасынан (Германиядағы Vickers компаниясының жасырын бақылауындағы кәсіпорын) Париждегі Vickers өкіліне жолданды. Хатта француз баспасөзіне хабарламалар жіберіп, француздардың Германияның қайта қарулануына жауап ретінде әскери күштерін жақсартуын ұсыну керек екені айтылды. Бұл француз газеттерінде жарияланған мақалалар Рейхстагта тіркелді және әскери шығындарды арттыру туралы дауыс беруге себеп болды, бұл Захаровтың мүддесіне орай жұмыс істеді.

Zaharoff's power and influence in Spain lasted until his death in 1936, the year in which the Spanish Civil War began. Also, the 1934 United States Senate Nye Committee Memorandum shows that Zaharoff was paid considerable sums for transactions made between foreign companies and the Spanish Government (for example, he got paid between a 5 and 7% commission for the price of American submarines sold to Spain, throughout all these years). Although very little could be proved, Zaharoff was viewed as a master of bribery and corruption, but the few incidents that did become public, such as the large bribes received by Japanese Admiral Fuji in the 1914 Siemens scandal, indicated that a lot more was going on behind the scenes. In 1890, the Maxim Nordenfelt association broke up, and Zaharoff chose to go with Maxim. Using his commissions, Zaharoff bought shares in Maxim's company until he was in a position to tell Maxim that he was no longer an employee, but an equal shareholder. By 1897, the Maxim company had become important enough that it received a buyout offer from Vickers, one of the then giants of the armaments industry. This involved substantial settlements in both cash and shares for Maxim and Zaharoff. From then until 1911, while Maxim's business enthusiasm waned, Zaharoff's enthusiasm grew, and he expanded his portfolio of Vickers shares. After Maxim's retirement, Zaharoff was appointed to Vickers' board of directors. The 1900s (decade) was a time for many European armies to rebuild and modernize. Germany and the United Kingdom both sought improved naval capability, and Vickers, with Zaharoff, were willing and able to service both sides. After its disastrous defeat by Japan in 1905, the Russian Navy also needed new equipment, but Russia was handcuffed by a wave of protectionism that required domestic industry for the rebuilding. Zaharoff's response was to build a huge Russian arms production complex at Tsaritsyn as a subsidiary of Vickers. The opening of Russian Tsarist archives after World War I led to some insights into the tactics of the arms industry. One 1907 letter, in particular, was written from the Paul von Gontard Factory (a secretly controlled Vickers company in Germany) to a Vickers associate in Paris recommending that press releases be sent out to the French press suggesting that the French improve their military to meet the threat posed by German re armament. These French newspaper articles were recorded by the Reichstag, and instigated a vote to increase military spending, all of which worked to the advantage of Zaharoff.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Захаровтың басқа салалардағы табысы артып, қару-жарақ бизнесін қолдады. Тарихи түрде ауыр индустриямен байланысты болған L'Union Parisienne des Banques (Union Parisienne Bank) банкін сатып алу арқылы ол қаржыландыру шарттарын тиімдірек бақылай алды. Excelsior, танымал француздық күнделікті газеттің бақылауын алып, қару-жарақ өнеркәсібіне қанағаттанарлық редакциялық мақалалар жариялауға мүмкіндік алды. Қоғамдық танылу мен құрметке ие болу үшін ол француз теңізшілерінің зейнеткерлер үйін құрды, ал Париж университетінде аэродинамика кафедрасын ашу оған қосымша наградалар әкелді. 1914 жылдың сәуірінде Австралия газеттері 25 сәуірде Лондоннан келген хабарламаларды жариялады: М. Захаров 1916 жылы Берлинде өтетін Олимпиада ойындарында Францияның лайықты қатысуын қамтамасыз ету үшін 20 000 фунт стерлинг сыйлық берген. 1916 жылғы Олимпиада ойындары соғыс салдарынан жойылды. Захаровтың сыйлығы маңызды үлес болды. 10 мамырда Франция үкіметі өз Олимпиада командасына 6 000 фунт стерлинг бөлгенін, ал Захаровтың 12 000 фунт стерлингін Олимпиада командалары арасында бөліп, қалған 8 000 фунт стерлингін «Олимпиада қозғалысын дамытуға» жұмсайтынын мәлімдеді. 1914 жылдың 31 шілдесінде, атақты антимилитарист Жан Жорес қаза тапқан күні, Раймонд Пуанкаре Захаровты Құрмет легионының командирі етіп тағайындаған жарлыққа қол қойды. 1914 жылдың наурыз айында Vickers жаңа өркендеу дәуірін жариялады. Соғыс кезеңінде Vickers 4 желілік кеме, 3 крейсер, 53 суасты кемесі, 3 қосымша кеме, 62 жеңіл кеме, 2328 зеңбірек, 8 000 000 тонна болаттан жасалған артиллерия, 90 000 мина, 22 000 торпеда, 5 500 ұшақ және 100 000 пулемет шығарды. 1915 жылы Захаров Дэвид Ллойд Джордж және Аристид Брианмен жақын байланыста болды. Бірде Брианмен кездескен кезде Захаров Аристид Брианның үстелінде конверт қалдырғаны хабарланды; конвертте соғыс ардагерлеріне арналған миллион франк болды. Ұлы соғыста Захаровтың міндеттерінің бірі – Грекияның одақтастар жағында соғысқа қосылуын қамтамасыз ету және шығыс майданды нығайтуға көмектесу болды. Бұл қиын міндет болды, өйткені король Константин – императордың жеңешесі еді. Веллингтон Хауспен байланысқан британдық пропаганданы тарату үшін Грекияда баспасөз агенттігін құрып, Захаров бірнеше ай ішінде король Константиннің премьер-министр Элефтериос Венизелоспен ауыстырылуына және Грекияның Ұлыбритания империясының одақтасы ретінде соғысқа кіруіне ықпал етті. 1917 және 1918 жылдары Дэвид Ллойд Джорджтың тапсырысымен Захаров Осман империясымен 1917 жылдың 18 шілдесінен бастап құпия бейбіт келіссөздер бастады. Британдықтар Захаровтың Үш пашаны Орталық державалардан бас тартып, одақтастармен жеке бейбітшілікке келісуге көндіре алады деп үміттенді. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда The Times газеті Захаровтың одақтастар үшін 50 миллион фунт стерлинг жұмсағанын бағалады.

In the years immediately preceding World War I, Zaharoff's fortunes grew in other areas to support his arms business. By purchasing the L'Union Parisienne des Banques (Union Parisienne Bank), which was historically associated with heavy industry, he was better able to control his financing arrangements. By gaining control of Excelsior, the popular French daily newspaper, he could guarantee favourable editorials for the arms industry. To gain public recognition and acclaim, he founded a retirement home for ex French sailors, while a chair in Aerodynamics at the University of Paris led to further honours. In April 1914, Australian newspapers published reports from London dated 25 April that M. Zaharoff had donated £20,000 "in order to enable France to be worthily represented at the forthcoming Olympic Games in Berlin" in 1916. The 1916 Olympic Games were subsequently cancelled because of the war. Zaharoff's donation represented a substantial contribution. On May 10, the French Government announced it would donate £6,000 to its Olympic team, and would distribute £12,000 of Zaharoff's donation among its Olympic teams, with the remaining £8,000 to "the furtherance of the Olympic cause." On July 31, 1914, coincidentally the same day that the noted antimilitarist Jean Jaurès was assassinated, Raymond Poincaré signed a decree appointing Zaharoff a Commander of the Legion of Honour. In March 1914, Vickers announced a new dawn of prosperity. During the course of the war, Vickers would produce 4 ships of the line, 3 cruisers, 53 submarines, 3 auxiliary vessels, 62 light vessels, 2,328 cannon, 8,000,000 tonnes of steel ordnance, 90,000 mines, 22,000 torpedoes, 5,500 airplanes and 100,000 machine guns. By 1915, Zaharoff had close ties with both David Lloyd George and Aristide Briand. It is reported that, on the occasion of one visit with Briand, Zaharoff surreptitiously left an envelope on Aristide Briand's desk; the envelope contained a million francs for war widows. One of Zaharoff's tasks during the Great War was to ensure that Greece joined the war on the Allied side, helping to reinforce the eastern front. On the surface, this seemed impossible since King Constantine was a brother in law of the Kaiser. Setting up a press agency in Greece to publicise British propaganda contacted by Wellington House, Zaharoff led, within a few months, to King Constantine's overthrow by Prime Minister Eleftherios Venizelos and Greek entry into the war as an ally of the British Empire. In 1917 and 1918, on the behest of David Lloyd George, Zaharoff initiated a series of secret peace negotiations with the Ottoman Empire, beginning on 18 July 1917. The British hoped Zaharoff could convince the Three Pashas to abandon the Central Powers and make a separate peace with the Allies. By the end of World War I, The Times estimated that Zaharoff had laid out £50 million in the Allied cause.

Соғыстан кейінгі қарым-қатынастар

Кейінгі жылдары Захаров Еуропаны қайта құрумен айналысқан Үлкен Төрттік назардан тыс қалдырған кіші мемлекеттердің істеріне қатысты. Ол әсіресе Грекия мен Венизелосқа қатты әлсіреген Түркиядан алынған олжадан лайықты үлес беруді қамтамасыз етуге тырысты. 1920 жылы ол грек мемлекетіне грек мүддесі үшін (Мегали идеясы) жарты миллиард алтын франк сыйлады. Захаров Венизелосты шабуылға көндірді, бірақ бастапқыда көзге түсетін табысқа жеткенімен, грек әскері соңында кері шегінді. Одан кейін өткен сайлауда Константиннің жақтастары Венизелосты елден қашуға мәжбүр етті, бірақ Захаров сол корольді Түркияға тағы шабуыл жасауға көндіру үшін қалды. Алайда, қазір Түркияны Мұстафа Кемал басқарғандықтан, бұл әрекет сәтсіздікке ұшырады. Захаровтың соғысқа қатысуы Париж бен Лондон баспасөзінде жақсы қабылдамады. 1920 жылдың қазан айында Захаров тағы екі маңызды қаржылық жобаға қатысты, соның ішінде мұнай гиганты BP-нің ізашары болған компанияның құрылуына қатысты. Ол мұнай бизнесінің зор болашағы бар екенін болжады. Монаконың II Людовик ханзадасымен болған байланысы оның әлемдік деңгейде танымал Монте-Карло казиносын басқаратын және князьдыққа негізгі кіріс көзі болған Société des Bains de Mer компаниясының қарызын сатып алуына әкелді. Ол казиноны қайтадан табысқа жеткізуге қол жеткізді. Сонымен қатар, Захаров Клемансоны Версаль келісіміне Монаконың 1641 жылы орнатылған құқықтарын қорғау ережесін енгізуге көндірді. Людовик олардың соңғы үш ғасыр бойы біртіндеп тозуын байқаған.

Жеке өмір

Захаров авиацияға қызығушылық танытып, Ұлыбритания, Франция және Ресейдегі пионерлерге ақшалай және басқа да қолдау көрсетті. Ол Хирам Максимнің ұшу машинасы құрастыру әрекетін қолдады және Максим 1894 жылы Бекслиде алғашқы "ұшу машинасын" сынағанда, олар екеуі жерден алғаш көтерілген адамдар болды деп мәлімдеді. 1924 жылдың қыркүйегінде 74 жастағы Захаров Мария дель Пиллар Антониа Анжела Патросинио Фермина Симона де Мугиро и Беруэте, Виллафранка де лос Кабальерос герцогинясымен үйленді. Бұрын Испания королі Альфонсо XII-нің туысымен некелескен Леди Захаров Испаниядағы ең бай әйелдердің бірі саналды. Олардың некесінен кейін он сегіз ай өткен соң Леди Захаров инфекциядан қайтыс болды. Одан кейін ол өзінің бизнес активтерін сата бастады және естеліктерін жазуға кірісті. Қолжазба қызметшісінің қолына тиіп, полицияға қайтарылғаннан кейін ол оны өртеп жіберген. Захаровтың Париж маңындағы Аронвильдегі Балинкурт шатосы бұрын Бельгия королі Леопольд II-ге тиесілі болған және өнер туындыларымен толы, Францияның ең әдемі үйлерінің бірі еді. Принцесса Марта Бибеско Базиль Захаровтың анасының әкесінің заңсыз баласы болғанын айтады.