Айстульф: Ломбардтар королі және саяси күресі

Кіріспе

Ломбардтардың 749–756 жылдардағы патшасы, ойдан шығарылған паладин. Аистульф (сондай-ақ Аистульф, Аистульф, Хайстульф, Астольф т.б.;; 756 жылдың желтоқсанында қайтыс болды) – 744 жылдан Фриули герцогы, 749 жылдан Ломбардтар патшасы және 751 жылдан Сполето герцогы. Оның билеуі Рим территориясын жаулауға бағытталған аяусыз және амбициялық әрекеттермен еректелді, сондықтан Liber Pontificalis-те ол "атақсыз" ломбард ретінде, "зиялы қатыгездікке" және қатыгездікке бейім деп сипатталған.

Өмірбаян

Аистульф Фриули герцогы Пеммо мен оның әйелі Ратперганың ұлы болып дүниеге келді. Ағасы Ратхис патша болғаннан кейін, Аистульф оның орнын Фриули герцогы және кейіннен патша болып алмасты, Ратхис тақтан бас тартуға мәжбүр болды. Ратхис содан кейін монастырға кірді. Ратхис итальян халқының римдік бөлігіне көбірек төзімділік көрсеткен кезде, Аистульф Папа мемлекеттеріне және Равеннаның Шығыс Рим экзархатына қарсы кеңейіп, шабуылдар жасаудың күшті саясатын ұстанды. 750 жылы Аистульф Равеннаны және Экзархатқа бағынған барлық провинцияларды басып алды, тіпті өзін римдіктердің патшасы деп жариялады. Ол сондай-ақ экзархтың бұрынғы сарайында сот өткізді, онда тарихшы Питер Браун Аистульфтың жақсы батыс католигі ретінде "Сан-Виталь алтарына" сыйлықтар ұсынған болуы мүмкін екенін айтты. Ломбард патшасы жақын болғандықтан Римге қауіп төнді, сондықтан қала мен оның патриархы аман қалу үшін "жаңа қорғаушыларды іздеуге тиіс болды", - деп қосты Браун. Папа Степан II-нің діни билігін мойындаған Аистульф понтификке бейбітшілік ұсынды, бірақ ломбардтардың үстемдігімен. 751 жылдың көктемінде немесе жазында Аистульф Сполетоны тікелей басқаруға алды, бірақ оны алмастыратын герцогты тағайындамады. Өзін римдіктердің жаңа патшасы деп жариялаған Аистульф империяның Италиядағы бұрынғы үстемдігінің жойылғанына сенді; нәтижесінде Рим папасы Стефан өзінің алдыңғысы Папа Захарийдің Лютпранд пен Ратхиске қатысты пасторлық дипломатиясын қолдана алмады. Равеннада Аистульф римдік герцогтігінен алым-салық талап етті, бұл папаның қазынасын қысымға салды және папа Стефанды қатты алаңдатты, сондықтан ол франктармен келіссөздер бастады. Аистульфтің талаптары Римде дүрбелең туғызды. 753 жылы папа Стефан II Альп тауларын кесіп өтіп, франктармен қыстады, тағы да Аистульфтің ломбардтарына қарсы көмек сұрады. Франктардың басшысы Пипин Ұсқын саксондарға қарсы жазғы жорықтан қайтып келгенде, понтифик үлкен әскермен және сыйлықтармен бірге онымен кездесу үшін солтүстікке қарай сапар шегіп келе жатқанын білді. Францияға Папа Стефанның келуі ерекше болғанмен, бұл Пипиннің ағасы Карломанмен бірге болды, ол Ломбард патшасы Аистульфтің қысымымен Францияға келді, Пипиннің Италияға кіруіне қарсылық көрсету үшін. Карломанның ағасын Аистульфті қуып кетуден сақтап қалу әрекеті сәтсіз аяқталды, ал Папа Стефанмен бірге болған Пипин 754 жылдың жазында Франциядан Италияға кетті. Ауру Карломан оларға сапарға қосылды, бірақ жолда қайтыс болды. Папа Стефан Пипинге "Рим патрицийі" атағын беріп, оның ісіне одан әрі қолдау көрсетті, бұл франк көмегін және Аистульфтің Рим империясына билік ету талабына қарсылық білдіру үшін жеткілікті болды. Содан кейін Пипин Аистульфке Санкт-Петер мұрасына мойынсұнуды талап етті, бұл оның басып алған жерлерінен бас тартуды білдірді; Ломбард патшасы Пипиннің талаптарын қабылдамады, осылайша Франк әскерінің Италияға шабуыл жасауын бастады. 755 жылдың көктемінде жаңадан майланған Пипин өз әскерінің басында Альп тауларын кесіп өтіп, ломбардтарды қашып кетуге мәжбүр етті және Аистульфті папалық жерлерді және ол басып алған Рим республикасына тиесілі жерлерді қайтаруға мәжбүр етті. Франктар Павияны қоршауға алғаннан кейін Аистульф пен Пипин арасында римдік жерлерді қайтару және тұрақты бейбітшілік туралы келісімге қол қойылса да, Аистульф Пипин Италиядан кеткеннен кейін келісімді бұзды. Франк әскері Альп тауларынан өтіп кеткеннен кейін, Аистульф 756 жылы Римді қайтадан қоршап алды, бұл папалықтан тағы бір өтінішті тудырды. Онда былай деп жазылған: "Мен, сендерді ұлдарым ретінде қабылдаған және барлық басқа халықтардың ішінен сендерді таңдап алған елші Петір, осы арқылы сендерге өз отарымды қорғауға шақырамын және сендерді Римді, сондай-ақ сендердің римдік бауырластарыңды қорқынышты ломбардтардан қорғауға шақырамын! Өмірдің қайнар көзі - су ішетін, қайтадан дүниеге келетін өмірдің қайнар көзі қурап, сендерді жарық ететін қасиетті оттың соңғы ұшқыны өшіп, рухани аналарың - Құдайдың қасиетті шіркеуі қорланбастан бұрын, бірден келіп, шынайы Құдайдың атынан көмекке келіңдер деп өтінемін". Папаның уайымдаған өтінішін естіген соң, Пипин франк әскерін Италияға қайтадан алып келді, ломбардтарды қайтадан жеңіп, Аистульфті берілуге мәжбүр етті, бірақ бұл жолы франктар жерді қайтаруды тікелей бақылады. Осы келіссөздердің ортасында Византия елшісі Пепинге босатылған провинциялар бойынша императорлық талаптармен келді - ломбард үстемдігін Византия билігімен алмастыру әрекетінің бір бөлігі, бірақ Пипин мұндай ұсыныстарды қабылдамады, франк патшасы тек Папалық туралы ойлағандықтан Рим батысы белгілі бір автономияны сақтап қалды. Сонымен қатар, Пипин ломбардтар франктарға жыл сайын салық төлеуін міндеттеді, бұл тарихшы Паоло Делогудың пікірінше, "саяси бағыныштылықтан" басқа емес. Бұл Аистульфтің беделіне соққы болғанына қарамастан, ломбард мемлекеті көбінесе бұрынғыдай қалды және Делогудың айтуынша, "франктар мен папалық арасындағы саяси және әскери одақ ломбардтарға қарсы соңғысының тиімді әрекет етуіне жеткілікті берік болмады". Аистульф 756 жылы қайтыс болды - аң аулау кезінде болған апат салдарынан, оның орнына бұрынғы патша Ратхис монастырдан шығып, таққа қайта оралуға ниеттенді, бірақ амбициялы Дезидерий (Тоскана герцогы) франктар мен папалықтың қолдауын алды және 757 жылдың наурыз айында Аистульфтің орнына ломбардтардың патшасы болды. Аистульфтің денесі Павиядағы Сан-Марино шіркеуіне жерленді, ол оны құрылтайды өткізген.

Aistulf was born as the son of Duke Pemmo of Friuli and his wife Ratperga. After his brother Ratchis became king, Aistulf succeeded him as Duke of Friuli and later succeeded him as king, when Ratchis was forced to abdicate the throne. Ratchis entered a monastery thereafter. While Ratchis had been more tolerant with the Roman element of the Italian population, Aistulf followed a more aggressive policy of expansion and raids against the Papal States and the Eastern Roman exarchate of Ravenna. In 750, Aistulf captured Ravenna and all the provinces subject to the Exarchate, even declaring himself king of the Romans. He also held court in the former palace of the Exarch, where historian Peter Brown asserts, that as a good western Catholic, Aistulf likely offered gifts "on the altar of San Vitale." With the Lombard king close, Rome was under threat and if the city and its Patriarch were to survive, Brown adds, "they had to look for new protectors." Recognizing the religious authority of Pope Stephen II, Aistulf offered peace to the pontiff but under Lombard hegemony. In the late spring or summer 751, Aistulf placed Spoleto under his direct control without naming a replacement duke. Having declared himself the new king of the Romans, Aistulf believed that the empire's former supremacy in Italy was now extinct; as a result, the Roman Pope Stephen was unable to exercise the same pastoral diplomacy that his predecessor, Pope Zachary, had over both Luitprand and Ratchis. At Ravenna, Aistulf demanded tribute from the Roman duchy itself, straining papal coffers and greatly worrying Pope Stephen enough that he began negotiations with the Franks. Aistulf's demands were causing consternation in Rome. In 753, Pope Stephen II crossed the Alps and wintered with the Franks, again petitioning them for assistance against Aistulf's Lombards. Returning from a summer campaign against the Saxons, the Frankish leader, Pepin the Short, learned that the pontiff—accompanied by a large following and bearing gifts—was traveling north to meet with him. While Pope Stephen's arrival in Francia was noteworthy, it was near concomitant with that of Pepin's brother, Carloman, who had incidentally come to Francia under pressure from the Lombard king, Aistulf, to explicitly dissuade Pepin from entering Italy. Carloman's effort to deter his brother from pursuing Aistulf proved unsuccessful and Pepin, who was accompanied by Pope Stephen, left Francia for Italy during the summer of 754; the ailing Carloman joined them on their journey but died on the way. Pope Stephen had further ingratiated Pepin to his cause by bestowing the title "Patrician of the Romans" onto him and his son, which proved sufficient to elicit Frankish aide and opposition to Aistulf's claims of sovereignty over the Roman empire. Pepin then sent demands to Aistulf for him submit to the patrimony of St. Peter, which meant relinquishing his gains; the Lombard king refused Pepin's demands, thus beginning a Frankish military incursion into Italy. In the spring of 755, the newly anointed Pepin crossed the Alps at the head of his army, putting the Lombards to flight and forcing Aistulf's hand in returning papal lands and those belonging to the wider Roman res publica that he had occupied. While a treaty was signed between Aistulf and Pepin after the Franks laid siege to Pavia, which included the return of Roman lands and a lasting peace, Aistulf was not long in breaking the treaty once Pepin left Italy. After the Frankish army was back across the Alps, Aistulf besieged Rome again in 756, engendering another plea from the papacy. It read:

I, the Apostle Peter who adopted you as my sons and who chose you Franks above all other peoples I hereby urge and exhort you to protect my flock defend Rome, and your brothers the Romans, from the heinous Lombards! Come, come, in the name of the one living and true God, I beseech you, come and help before the spring of life from which you drink and in which you are reborn dries up, before the last spark of the sacred flame which illuminates you dies out, and before your spiritual mother, God’s holy Church is desecrated." Once he heard the anxious pleas from the pope, Pepin marched his Frankish army back into Italy, again defeated the Lombards and forced Aistulf to surrender, but this time the Franks directly supervised the land returns. In the midst of these negotiations, a Byzantine ambassador was sent to Pepin with imperial claims over the liberated provinces—part of an attempt to substitute Lombard suzerainty for Byzantine domination—but Pepin refused such offers, allowing the Roman West to retain some autonomy as the Frankish king thought only of the Papacy. Meanwhile, Pepin imposed an annual tribute be paid by the Lombards to the Franks, which historian Paolo Delogu labels nothing less than "political subjection." Despite this blow to Aistulf's prestige, the Lombard kingdom remained more or less intact and as Delogu observes, "the political and military alliance between the Franks and the papacy was not solid enough to allow the latter to act very effectively against the Lombards." When Aistulf died in 756—killed during a hunting accident—his succession was not without controversy when the ex king Ratchis emerged from his monastery with the intention to reascend to the throne, but the ambitious Desiderius (duke of Tuscany), gained both Frankish and papal support and replaced Aistulf as king of the Lombards in March 757. Aistulf was buried in the church of San Marino in Pavia, which he founded.