Кіріспе

Мээ мен жұлынды қаптаған үш қабықша. Анатомияда ми қабықшалары (/m//ə/'/n//ɪ//n//dʒ//iː//z/, : meninx ('/m/iː//n//ɪ//ŋ//k//s/ немесе '/m/ɛ//n//ɪ//ŋ//k//s/)) – ми мен жұлынды қаптаған үш қабықша. Сүтқоректілерде ми қабықшаларына қатты қабықша, өрмекші қабықша және жұқа қабықша жатады. Ми-жұлын сұйықтығы өрмекші қабықша мен жұқа қабықша арасындағы субарахноидты кеңістікте орналасқан. Ми қабықшаларының негізгі қызметі – орталық нерв жүйесін қорғау.

Арахноидтық материя

Менингендердің ортаңғы қабаты – арахноидальды қабық немесе арахноидальды мембрана, ол өрмек торына ұқсас болғандықтан осылай аталады. Ол орталық нерв жүйесін қорғайды. Бұл жұқа, мөлдір қабық талшықты тіндерден тұрады және пиа-матер сияқты тығыз орналасқан жалпақ жасушалардан тұратын сыртқы қабаты бар, ол арахноидальды бөгетті құрайды. Арахноидальды қабықтың пішіні мидың беткі қабатындағы бүршіктерге сәйкес келмейді, сондықтан ол бос жатқан қапшық сияқты көрінеді. Әсіресе, ми аймағында арахноидальды трабекулалар деп аталатын көптеген жіңішке талшықтар арахноидальды арақашықтық арқылы өтіп, пиа-матер тіндерімен бірігеді. Арахноидальды бөгетте жасушадан тыс коллаген жоқ және ол субарахноидтық кеңістіктегі цереброспинальдық сұйықтық пен дура қабығындағы қан айналымы арасындағы тиімді морфологиялық және физиологиялық менингеальды бөгетті құрайды деп есептеледі. Арахноидальды бөгет қабатының ішкі бетінде, арахноидальды торлы қабаттың ең ішкі коллагенді бөлігіне қарай, анық үздіксіз базальды мембрана орналасқан.

Пиа-матер

Пиа-матер (мүлей ана) – өте нәзік мембрана. Бұл ми мен жұлынның бетіне тығыз жабысатын, мидың барлық контурларын (гирлер мен ойыстарды) қадағалайтын менингеальды қаптама. Ол сыртқы бетінде сұйықтық өткізбейтін деп саналатын жалпақ жасушалар қабатымен жабылған талшықты тіндерден тұратын өте жұқа мембрана. Ми мен жұлынға қан тамырлары пиа-матер арқылы өтеді, ал оның капиллярлары миды қоректендіреді.

Лептоменгеялар

Арахноид пен пиа-матер кейде бірге лептоменингтер деп аталады, бұл сөздің түпкі мағынасы "жұқа менингтер" (λεπτός "leptos" – "жұқа"). Жіті менингококк менингиті мидың бетіндегі лептоменингтерде эксудат пайда болуына әкелуі мүмкін. Арахноид пиамен тор тәрізді жіптер арқылы байланысқандықтан, олар құрылымдық жағынан пиамен үздіксіз, сондықтан оларды пиа-арахноид немесе лептоменингтер деп атайды. Олар бета-іздік белок (простагландин D2 синтетазасы) өндірісіне жауапты, ол цереброспинальдық сұйықтықтың маңызды құрамы болып табылады.

Субарахноидтық кеңістік

Субарахноидтық кеңістік – арахноид пен пиа-матер арасында қалыпты жағдайда болатын кеңістік. Ол ми-жұлын сұйықтығымен толтырылған және жұлын арқылы төмен қарай жалғасады. Субарахноидтық кеңістіктегі әртүрлі жерлердегі ашылулардан кеңістіктер пайда болады; бұл кеңістіктер ми-жұлын сұйықтығымен толтырылған субарахноидтық цистерналар деп аталады. Қатты қабық бас сүйегіне бекітілген, ал жұлын бөлігінде қатты қабық омыртқадан эпидуральды кеңістік деп аталатын кеңістік арқылы бөлінеді, онда май және қан тамырлары орналасқан. Арахноид қатты қабыққа, ал пиа-матер орталық нерв жүйесі тініне бекітілген. Қатты қабық пен арахноид жарақат немесе ауру салдарынан бөлінген кезде олардың арасындағы кеңістік субдуральды кеңістік болып табылады. Пиа-матердің астында, оны глиа лимитанстан бөлетін субпиалдық кеңістік бар.

Клиникалық маңызы

Менингелерге тиетін жарақаттар қан кетуге және гематоманың екі түріне алып келуі мүмкін. Субарахноидтық қан кету – арахноидтың астындағы жедел қан кету; ол өздігінен немесе жарақат салдарынан пайда болуы мүмкін. Субдуральді гематома – арахноид пен қатты қабық арасындағы қан жинау. Қатты қабық пен арахноидты байланыстыратын көпір тәрізді тамырлар көбінесе апат кезінде жарылып, қан осы кеңістікке құйылады. Эпидуральді гематома – қатты қабық пен бас сүйегі арасындағы қан кету, ол апаттан кейін немесе өздігінен туындауы мүмкін. Менингелерге әсер ететін басқа да медициналық жағдайларға менингит (көбінесе саңырауқұлақтық, бактериялық немесе вирус инфекциясынан) және менингиомалар, сондай-ақ менингеге метастаздайтын денедегі басқа жерлерде пайда болатын менингеалды карциноматоз (ісіктер) жатады.

Басқа жануарлар

Балықтарда бастапқы менинкс деп аталатын жалғыз мембрана болады. Амфибиялар мен бауырымен жорғалаушыларда екі миындасы, ал құстар мен сүтқоректілерде үш миындасы бар.