Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тері сезінуі
Dermal sensation
Парестезия – бұл көзге көрінетін физикалық себебі жоқ терідегі қалыптан тыс сезіну (ұю, қышыну, суық тию, күйгендей болу, сезімнің жоғалтылуы). Парестезия уақытша немесе созылмалы болуы мүмкін, және оның көптеген себептері болуы мүмкін. Қан ағыны ишемиядан кейін қайта жаңару кезінде пайда болатын реактивті гиперемия, парестезиямен бірге жүруі мүмкін, мысалы, Рейно ауруымен ауыратын науқастар суық тигеннен кейін қайта жылынатын кезде. Антракс, тұмау, адам папиллома вирусы (HPV) және COVID-19 вакцинасын салғаннан кейін де парестезияның әртүрлі жиілікте кездесетін жағдайлары тіркелген.
Paresthesia is an abnormal sensation of the skin (tingling, pricking, chilling, burning, numbness) with no apparent physical cause. Paresthesia may be transient or chronic, and may have many possible underlying causes. Reactive hyperaemia, which occurs when blood flow is restored after a period of ischemia, may be accompanied by paresthesia, e. g. when patients with Raynaud's disease rewarm after a cold episode. Cases of paresthesia have also been reported at varying frequencies following anthrax, flu, HPV and COVID 19 vaccine intake.
Созылмалы
Созылмалы парестезия (Бергер парестезиясы, Синагезия немесе Бернхардт парестезиясы) нейрондардың жұмыс істеуіндегі мәселе немесе қан айналымының нашарлауын көрсетеді. Егде жастағы адамдарда парестезия көбінесе аяқ-қолдағы қан айналымының нашарлауынан (мысалы, шеттік қан тамырлары ауруы) туындайды, көбінесе атеросклероз салдарынан – артерия қабырғаларында ондаған жылдар бойы плака жиналуы, плаканың жарылуы, жарылыс үстіндегі ішкі қан ұюы және одан кейін қан ұйырының жазылуы, бірақ артериялардың тарылуына немесе жабылуына әкеледі, бұл жергілікті түрде және/немесе төменгі ағыстағы кішігірім тармақтарда болады. Қан мен қоректік заттардың жеткілікті мөлшерде болмауы жүйке жасушаларының миға тиісті сигналдарды жіберу қабілетін төмендетеді. Осы себепті парестезия витамин тапшылығы немесе дұрыс тамақтанудың жетіспеуі, сондай-ақ қант диабеті, гипотиреоз немесе гипопаратиреоз сияқты метаболизмдік бұзылыстардың да белгісі болуы мүмкін. Бұл сынаптан уланудың да көрінісі болуы мүмкін. Жүйкеге әсер ететін факторлар тіндік қабыну болуы мүмкін. Ревматоидты артрит, псориаздық артрит және карпальді туннель синдромы сияқты буын аурулары парестезияның жиі кездесетін себептері болып табылады. Бас астындағы жүйкелер созылмалы мойын және омыртқа мәселелері болғанда қысылуы мүмкін, себептерінің бірі – клиникалық алаңдаушылық немесе күшті стресс, сүйек ауруы, дұрыс емес поза, қауіпті ауыр зат көтеру немесе сілкініс сияқты физикалық жарақаттар болуы мүмкін. Парестезияны аяққа ұзақ уақыт бойы салмақ түсіру арқылы немесе қысым жасау арқылы жүйкеге қысым түсіруден де тудыруға болады. Парестезияның тағы бір себебі – жүйкелердің тікелей зақымдануы, яғни нейропатия, ол жарақаттан (мысалы, суық тиюден), Лайм ауруы сияқты инфекциялардан туындауы мүмкін немесе қазіргі неврологиялық аурудың белгісі болуы мүмкін. Нейропатия кейбір химиотерапиялардың, мысалы, химиотерапиямен шақырылған шеттік нейропатияның да жанама әсері болуы мүмкін. Бензодиазепин тоқтату парестезияны тудыруы мүмкін, себебі препаратты тоқтату GABA рецепторларын әлсіретіп, мүмкін бұрмалануына әкеледі. Созылмалы парестезия кейде ауыр жағдайлардың, мысалы, өткінші ишемиялық шабуылдың немесе мультипль склероз, күрделі аймақтық ауырсыну синдромы немесе қызыл жегіш (lupus erythematosus) сияқты аутоиммундық аурулардың белгісі болуы мүмкін. Фторхинолондарды қолдану да парестезияға әкелуі мүмкін. Инсульттің салдарынан қалған және мидың жарақаттануынан (ТМЖ) зардап шеккен адамдар орталық жүйке жүйесінің зақымдануынан парестезияны сезінуі мүмкін. Varicella zoster вирусының тудырған ауруы (безеу) жүйкелерге шабуылдап, безеуге тән ауырсынудың орнына сезімсіздік тудыруы мүмкін.
Chronic paresthesia (Berger's paresthesia, Sinagesia, or Bernhardt paresthesia) indicates either a problem with the functioning of neurons, or poor circulation. In older individuals, paresthesia is often the result of poor circulation in the limbs (such as in peripheral vascular disease), most often caused by atherosclerosis, the build up of plaque within artery walls over decades, with eventual plaque ruptures, internal clots over the ruptures, and subsequent clot healing, but leaving behind narrowing or closure of the artery openings, locally and/or in downstream smaller branches. Without a proper supply of blood and nutrients, nerve cells can no longer adequately send signals to the brain. Because of this, paresthesia can also be a symptom of vitamin deficiency or other malnutrition, as well as metabolic disorders like diabetes, hypothyroidism, or hypoparathyroidism. It can also be a symptom of mercury poisoning. Irritation to the nerve can also come from inflammation to the tissue. Joint conditions such as rheumatoid arthritis, psoriatic arthritis, and carpal tunnel syndrome are common sources of paresthesia. Nerves below the head may be compressed where chronic neck and spine problems exist, and can be caused by, among other things, muscle cramps that may be a result of clinical anxiety or excessive mental stress, bone disease, poor posture, unsafe heavy lifting practices, or physical trauma such as whiplash. Paresthesia can also be caused simply by putting pressure on a nerve by applying weight (or pressure) to the limb for extended periods of time. Another cause of paresthesia may be direct damage to the nerves themselves, i. e., neuropathy, which itself can stem from injury, such as from frostbite; infections such as Lyme disease; or may be indicative of a current neurological disorder. Neuropathy is also a side effect of some chemotherapies, such as in the case of chemotherapy induced peripheral neuropathy. Benzodiazepine withdrawal may also cause paresthesia, as the drug removal leaves the GABA receptors stripped bare and possibly malformed. Chronic paresthesia can sometimes be symptomatic of serious conditions, such as a transient ischemic attack; or autoimmune diseases such as multiple sclerosis, complex regional pain syndrome, or lupus erythematosus. The use of fluoroquinolones can also cause paresthesia. Stroke survivors and those with traumatic brain injury (TBI) may experience paresthesia from damage to the central nervous system. The varicella zoster virus disease (shingles) can attack nerves, causing numbness instead of the pain commonly associated with shingles.
Акропарестезия
Акропарестезия – аяқ-қолдардағы күшті ауырсыну, және оны Фабри ауруы, сфинголипидоздың бір түрі тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, бұл гипокальциемияның белгісі болуы да мүмкін.
Acroparesthesia is severe pain in the extremities, and may be caused by Fabry disease, a type of sphingolipidosis. It can also be a sign of hypocalcemia.
Тіс дәрігерлігі
Стоматологиялық парестезия – стоматологиялық емдеу алдында жоғарғы немесе төменгі жаққа анестезия жасау нәтижесінде туындайтын сезімнің жоғалтылуы. Мүмкін болатын себептері: инъекция жасау кезінде жүйке қабығына тигізілген жарақат, қабық маңындағы қан кету, жағымсыз әсерлері жиі болатын анестетиктердің қолданылуы, немесе алкоголь немесе зарарсыздандыру ерітінділерімен ластанған анестетиктердің қолданылуы.
Dental paresthesia is loss of sensation caused by maxillary or mandibular anesthetic administration before dental treatment. Potential causes include trauma introduced to the nerve sheath during administration of the injection, hemorrhage about the sheath, more side effect prone types of anesthetic being used, or administration of anesthetic contaminated with alcohol or sterilizing solutions.
Диагностика
Жүйке өткізгіштік зерттеуі әдетте диагноз қоюға қажетті пайдалы ақпаратты ұсынады. Кейде орталық нерв жүйесі мәселелерінен туындайтын нақты себептерді жою үшін МРТ немесе КТ сканилеуі қолданылады.
A nerve conduction study usually provides useful information for making a diagnosis. An MRI or a CT scan is sometimes used to rule out certain causes stemming from central nervous system issues.
Емдеу
Иммунодепрессант преднизон, ішекті гамма-глобулин (IVIG), габапентин немесе тиагабин сияқты құрысуға қарсы препараттар, немесе себебіне байланысты вирустық қарсы препараттар ұсынылуы мүмкін. Негізгі ауруды емдеуден басқа, паллиативтік күтімге лидокаин немесе прилокаин сияқты жергілікті құдалау кремі қолдану кіруі мүмкін. Кетамин де сәтті қолданылған, бірақ көбінесе сақтандырумен келісімталмайды. Артық мөлшері осы жағдайларға себеп болуы мүмкін болғандықтан, тек қажетті мөлшерде қолдануға ерекше назар қажет. Әйтпесе, бұл препараттар әдетте өте тиімді, бірақ әсері қысқа уақытқа ғана созылады. Инсульттің салдарынан туындаған парестезияға тәулігіне бірнеше рет баклофеннің жоғары дозасын қолдану уақытша жеңілдету әкелуі мүмкін. Қаншамарихуанамен өздігінен емделетін ВИЧ жұқтырған науқастар оның симптомдарын азайтатынын хабарлайды. Жұқпалы герпес (шиндл) салдарынан туындаған парестезия тиісті вирустық қарсы препараттармен емделеді.
Medications offered can include the immunosuppressant prednisone, intravenous gamma globulin (IVIG), anticonvulsants such as gabapentin or tiagabine, or antiviral medication, depending on the underlying cause. In addition to treatment of the underlying disorder, palliative care can include the use of topical numbing creams, such as lidocaine or prilocaine. Ketamine has also been successfully used, but is generally not approved by insurance. Careful consideration must be taken to apply only the necessary amount, as excess can contribute to these conditions. Otherwise, these products generally offer extremely effective, but short lasting relief from these conditions. Paresthesia caused by stroke may receive some temporary benefit from high doses of baclofen multiple times a day. HIV patients who self medicate with cannabis report that it reduces their symptoms. Paresthesia caused by shingles is treated with appropriate antiviral medication.
Этимология
Парестезия (,/p//ær//ᵻ//s/'/θ//iː//z//i//ə//, // //ʒ//ə/; британдық ағылшын тілінде параэстезия; көпше түрі параэстезиялар / //z//i//i/ немесе параэстезиялар) грек тіліндегі "пара" ("қасында", яғни, қалыптан тыс) және "эстезия" ("сезіну") сөздерінен құралған.
The word paresthesia (,/p//ær//ᵻ//s/'/θ//iː//z//i//ə//, // //ʒ//ə/; British English paraesthesia; plural paraesthesiae / //z//i//i/ or paraesthesias) comes from the Greek para ("beside", i. e., abnormal) and aisthesia ("sensation").