Салерно шабуылы: 1943 жылғы одақтастардың Италияға қондыруы

Кіріспе

1943 жылы одақтастар Италияға десант түсірді.

Жалпы саны: 2 149 қаза тапты, 7 365 жараланды, 4 099 жоғалып кетті.
| қаза тапқандар = Германия
80-ші арнайы топқа кірді: Батыс теңіз күштерінің оперативтік тобы
Вице-адмирал Х. Кент Хьюитт, АҚШ Әскери-теңіз күштері
АҚШ 5-ші армиясы (генерал-лейтенант Марк Уэйн Кларк, АҚШ)
Британдық X корпусы (генерал-лейтенант Ричард Л. Маккрири, BA)
АҚШ VI корпусы (генерал-майор Эрнест Дж. Доули, АҚШ)

Солтүстік десант аймағы (Салерноның оңтүстігінде)
85-ші арнайы топқа кірді: Солтүстік десант күштері
Комодор Г. Н. Оливер, RN
Британдық X корпусы (генерал-лейтенант Ричард Маккрири, BA)
46-шы жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Джон Хоуксворт)
56-шы (Лондон) жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Дуглас Грэм)
7-ші бронеттандық дивизия (генерал-майор Джордж Эрскин)
3 АҚШ рейнджерлік батальоны (подполковник Уильям О. Дарби, АҚШ)
2 командалық күш (бригадир Роберт Лейкок)

Оңтүстік десант аймағы (Паэстум)
81-ші арнайы топқа кірді: Оңтүстік десант күштері
Контр-адмирал Джон Л. Холл, АҚШ Әскери-теңіз күштері
АҚШ VI корпусы (генерал-майор Эрнест Дж. Доули, АҚШ)
36-шы жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Фред Л. Уокер, АҚШ)
45-ші жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Трой Х. Миддлтон, АҚШ)

Құмға түсіру

Салернода күтпеген жағдай жасау үшін бұрынғы әскери-теңіз немесе әуе шабуылысыз шабуыл жасауға шешім қабылданды. Теңіз командирлері болжағандай, тактикалық күтпеген жағдайға қол жеткізілмеді. Бірінші толқын Пейстум жағалауына жақындаған кезде, қону аймағындағы динамик ағылшын тілінде былай деп жариялады: "Келіңіздер, беріліңіздер. Сіздерді бақылап отырмыз". Дегенмен, әскерлер соған қарамастан шабуылға көшті. Немістер артиллерия және пулемет бекеттерін орнатып, десанттық аймақтарға танктерді шашыратып жіберді, бұл алға жылжуды қиындатты, бірақ жағажайлар сәтті басып алынды. Сағат 07:00-де 16-панцер дивизиясы қарсы шабуыл жасады. Ол ауыр шығындарға әкелді, бірақ теңіз артиллериясының қолдауымен жеңіліске ұшырады. Британдықтар мен американдықтар да баяу ілгеріледі, ал бірінші күнінің соңында олардың арасында 10 мильдік қашықтық сақталды. Екінші күнінің соңына қарай олар бірігіп, жағалаудың 35-45 мильін, ал тереңдігі алты-жеті мильге дейін басып алды. Генерал Монтгомери Бейтаунның күш-жігерді ысырап ету болады деп болжаған, себебі ол немістердің Калабрияда шайқасқа түсуі керек екенін есептеген; егер олар солай етпесе, бұрылыс сәтті болмайды. Оның болжамы расталды. Бейтауннан кейін Сегізінші армия Салерно аймағына қарай 483 км солтүстікке қарай қарсылықсыз жүріп өтті, тек инженерлік кедергілерге ғана тап болды. 12-14 қыркүйекте немістер мотоатқыштардан тұратын алты дивизиямен бірлесіп қарсы шабуыл ұйымдастырды, британдық 8-ші армиямен байланысуға үміттене отырып, Салерноның десанттық жағалауын теңізге тастауды көздеді. Одақтас әскерлер тым сейіктеп кеткендіктен, шоғырланған шабуылдарға қарсы тұра алмады, сондықтан ауыр шығындарға ұшырады. Сондықтан, шеткі әскерлер периметрді қысқарту үшін кері шегінді. Жаңа периметрді 82 және 509-шы ПИБ-ның 4000 десантшысының көмегімен ұстады, олар ыстық нүктелерге жақын жерге әуеден тасталды, сондай-ақ күшті теңіз артиллериясының қолдауымен және жақсы қызмет еткен Бесінші армияның артиллериясымен қамтамасыз етілді. Неміс шабуылдары жағажайларға дейін жетті, бірақ ақырында сәтсіз аяқталды. Одақтас жауынгерлік кемелерінің күшті оқ жауыны қарсы шабуылдаған неміс бөлімшелерін олардың атыс күшімен тоқтатты, немістерді қарсы шабуылды тоқтатып, қайта топтасуға мәжбүр етті. Генерал Кларк осы дағдарыс кезіндегі алдыңғы қатардағы басшылығы үшін соғыстағы ерлігі үшін АҚШ-тың екінші жоғары наградасы – "Құрметті қызмет орденімен" марапатталды. Ол әскерлерді жігерлендіретін ең алдыңғы қатардағы позицияларда жиі көрінетін. Алайда, тарихшы Карло Д'Эсте бағалауынша, Кларктың операцияны нашар жоспарлауы осы дағдарыстың себебі болды. Салерно шайқасы 16 қыркүйекте британдық 10-шы корпустың 600-ға жуық адамының көтерілісіне де себеп болды. Олар Солтүстік Африка кампаниясындағы шайқастар кезінде айырылған өз бөлімшелеріне қайта оралатынын түсінген, әсіресе жарақат алғандықтан. Ақырында корпустың командирі Маккрири көптеген әскерлерді бұйрықтарды орындауға көндірді. Көтеріліске жетекшілік еткен сержанттар өлім жазасына кесілді, бірақ ақырында оларға бөлімшелерге қайта қосылуға рұқсат берілді және үкім орындалмады.

At Salerno the decision had been taken to assault without previous naval or aerial bombardment, in order to secure surprise. Tactical surprise was not achieved, as the naval commanders had predicted. As the first wave approached the shore at Paestum a loudspeaker from the landing area proclaimed in English, "Come on in and give up. We have you covered." The troops attacked nonetheless. The Germans had established artillery and machine gun posts and scattered tanks through the landing zones which made progress difficult, but the beach areas were successfully taken. Around 07:00 a concerted counterattack was made by the 16th Panzer division. It caused heavy casualties, but was beaten off with naval gunfire support. Both the British and the Americans made slow progress, and still had a 10 mile gap between them at the end of day one. They linked up by the end of day two and occupied 35–45 miles of coast line to a depth of six or seven miles. General Montgomery had predicted Baytown would be a waste of effort because it assumed the Germans would give battle in Calabria; if they failed to do so, the diversion would not work. He was proved correct. After Baytown, the Eighth Army marched 300 mile (483 km) north to the Salerno area against no opposition other than engineer obstacles. During September 12–14 the Germans organized a concerted counterattack with six divisions of motorised troops, hoping to throw the Salerno beachhead into the sea before it could link with the British 8th Army. Heavy casualties were inflicted, as the Allied troops were too thinly spread to be able to resist concentrated attacks. The outermost troops were therefore withdrawn in order to reduce the perimeter. The new perimeter was held with the assistance of 4,000 paratroopers from the 82nd and 509th PIB who air dropped near the hot spots, from strong naval gunfire support, and from well served Fifth Army artillery. The German attacks reached almost to the beaches but ultimately failed. The heavy gunfire of Allied battleships practically immobilised counterattacking German units with their sheer firepower, forcing the Germans to halt their counteroffensive and regroup. General Clark was awarded the Distinguished Service Cross, the second highest US award for valor in combat, for his front line leadership during this crisis. He was frequently seen in the most forward positions encouraging the troops. However, in the estimate of historian Carlo D'Este, Clark's poor planning of the operation caused the crisis in the first place. The Salerno battle was also the site of a mutiny by about 600 men of the British 10th Corps, who on September 16 refused assignment to new units as replacements. They had previously understood that they would be returning to their own units from which they had been separated during the fighting in the North African Campaign, mainly because they had been wounded. Eventually the Corps commander, McCreery, persuaded most of the men to follow their orders. The NCOs who led the mutiny were sentenced to death, but were eventually allowed to rejoin units and the sentence was not carried out.

Германия стратегиясының өзгеруі

Германияның 10-армиясы Салернодағы плацдармды басып алуға тым жақын келді. Одақтастар осы кезде Адольф Гитлердің Солтүстік Италиядағы Армия тобының қолбасшысы, фельдмаршал Эрвин Роммельдің пікірін қолдап, Италияны Римнен оңтүстікке қорғау стратегиялық маңызға ие емес деп шешкеніне шүкіршілік етті. Осының салдарынан, оңтүстік Италиядағы Армия тобының қолбасшысы, фельдмаршал Альберт Кесселрингке солтүстік Армия тобының резервтерін шақыруға рұқсат берілмеді. Неміс 10-армиясының қорғаныс науқаны АҚШ-тың 5-ші және британдық 8-ші армияларына ауыр зиян келтірді, сондай-ақ Кесселрингтің одақтастарды Германиядан мүмкіндігінше алыс ұстау керек деген стратегиялық аргументтері Гитлердің қазан айындағы ойын өзгертуіне себеп болды. Осы кезде ол Роммельді Солтүстік Франциядағы қорғаныс жүйесін дамытуға бақылау үшін шақыртып алды және Кесселрингке бүкіл Италияға басшылық етуді тапсырды, соның ішінде Римді барынша ұзақ уақытқа неміс қолында ұстау міндеті де берілді.

Шығындар

Генерал Кларк өзінің "Саналған тәуекел" кітабында X корпусының 531 адамы қаза тапқан, 1915 адамы жараланған және 1561 адамы жоғалып кеткенін, ал VI корпусының 225 адамы қаза тапқан, 853 адамы жараланған және 589 адамы жоғалып кеткенін хабарлайды. Кларк сондай-ақ екі корпустың жоғалып кеткендерінің көпшілігі кейін майданға оралғандығын мәлімдеді. Бір аптаға созылған шайқастан кейін одақтастардың жалпы шығындары ауыр болды: 2349 адам қаза тапты, 7366 адам жараланды және 4100 адам жоғалып кетті. Неміс әскерінің шығыны 840 қаза тапқан, 2002 жараланған және 603 жоғалып кеткен адамды құрады. Бұл шығынның көп бөлігі одақтас теңіз күштерінің артиллериялық қолдауы мен далалық артиллериясының атысынан туды.

Достасқандардың одан әрі алға жылжуы

Салерноның жағажайлы бекінісі қауіпсіздікке ие болған соң, 5-армия Солтүстік-батысқа қарай Неапольге шабуыл бастауға мүмкіндік алды. 8-армия «өзеннің» басынан жылдам ілгерілеумен, неміс инженерлерінің кешіктіру әрекеттеріне қарсы тұрып, Адриатика жағалауындағы 1-ші әуе десант дивизиясымен байланыс жасады. 16 қыркүйекте 5-армияның оң жағымен шекаралас болды және 27 қыркүйекте Адриатика жағалауы бойымен ілгерілеп, Фоггия маңындағы әуежайларды басып алды. Фоггия одақтастар үшін маңызды мақсат болды, себебі ондағы ірі әуежай кешені одақтас әуе күштеріне Франция, Германия және Балқандағы жаңа нысаналарды шабуылдауға мүмкіндік беретін еді. 5-армия 1 қазанда Неапольді басып алды және 6 қазанда Волтурно өзеніне жетті. Бұл табиғи кедергі болды, Неапольді, Кампания жазығын және оның маңызды әуежайларын қарсы шабуылдан қорғады. Сонымен қатар, Адриатика жағалауында британдық 8-армия Кампобассодан Биферно өзеніндегі Ларино және Термолиге дейінгі шекараға жетті. Осылайша, қазан айының басында Оңтүстік Италияның барлығы одақтастардың бақылауында болды, ал одақтас әскерлері енді Италияны кесіп өтетін, немістердің баяу қарсыласу үшін таңдаған, жайлап жер беру және Римнің оңтүстігіндегі ең мықты қорғаныс шебі – Қысқы шепті дайындау үшін уақыт сатып алу мақсатындағы Волтурно шебіне қарап тұрды. Италия кампаниясының келесі кезеңі одақтас әскерлері үшін шебер, нығайып дайындалған және табанды қорғанысқа қарсы қиын және тоқыраулы күреске айналды, бұл жағдайлар олардың механикаландырылған техникасы мен әуе үстемдігінің артықшылықтарын шектеді. 1944 жылдың қаңтар айының ортасына дейін Волтурно, Барбара және Бернхардт шептерін бұзуға және Қысқы шептің негізгі бөлігі – Густав шебіне жетуге уақыт кетті, бұл 1944 жылдың қаңтар және мамыр айлары арасында өткен Монте-Кассино шайқасының төрт кезеңіне жағдай жасады.