Жаңағы аспаптар (сүре, шанышқы, қасық) тамақ дайындау, беру және жеуге қолданылады. Sheffield қаласы осы саланың орталығы, ал тот баспайтын болат жаңалық болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ас ішетін ыдыстар
Eating utensils
Ас ішетін ыдыстар (күміс ыдыстар, үстел ыдыстары немесе тамақ дайындау ыдыстары деп те аталады) – батыс мәдениетінде тамақ дайындау, дастарқанға қою және, әсіресе, тамақ ішу үшін қолданылатын кез келген қол құралын қамтиды. Ас ішетін ыдыстарды жасаушы немесе сатушы адамды кесуші деп атайды. Англиядағы Шеффилд қаласы 17 ғасырдан бері ас ішетін ыдыстар өндірісімен танымал, ал Шеффилдтен Лондонға қатынайтын пойыз – "Мастер Катлер" – осы өнеркәсіптің құрметіне аталған. Тот баспайтын болат, көпшілікке қолжетімді ас ішетін ыдыстарды әкелді, ол 20 ғасырдың басында Шеффилдте ойлап табылды. Соңғы кезде әртүрлі ас ішетін ыдыстардың мүмкіндіктерін біріктіретін гибридтік нұсқалар жасалды, оларға шпорт (оон / ф), шпиф (оон / кн) және кнорк (иф / ф) жатады. Спорф немесе шпалде бәрін біріктіреді.
Cutlery (also referred to as silverware, flatware, or tableware) includes any hand implement used in preparing, serving, and especially eating food in Western culture. A person who makes or sells cutlery is called a cutler. The city of Sheffield in England has been famous for the production of cutlery since the 17th century and a train – the Master Cutler – running from Sheffield to London was named after the industry. Bringing affordable cutlery to the masses, stainless steel was developed in Sheffield in the early 20th century. In recent times, hybrid versions of cutlery have been made combining the functionality of different eating implements, including the spork (oon / f), spife (oon / kn), and knork (ife / f). The sporf or splade combines all three.
Этимология
Cutler сөзі орта ағылшын тіліндегі 'cuteler' сөзінен, ал ол көне француз тіліндегі 'coutelier' сөзінен шыққан, ол 'coutel' сөзінен туындаған; бұл сөздің мағынасы – пышақ (қазіргі француз тілінде: couteau). Сөздің бастапқы тамырларын латын тіліндегі 'culter' (пышақ) сөзінде де көруге болады.
The word cutler derives from the Middle English word 'cuteler' and this in turn derives from Old French 'coutelier' which comes from 'coutel'; meaning knife (modern French: couteau). The word's early origins can be seen in the Latin word 'culter' (knife).
Металлдан жасалған
Стерлингті күміс – жақсы сапалы аспаптар жасау үшін дәстүрлі материал. Тарихи тұрғыдан алғанда, күміс басқа металдарға қарағанда химиялық тұрақтылығымен артықшылыққа ие болды. Кейбір тағамдар мен аспаптардың металл құрамы арасындағы химиялық реакциялар жағымсыз дәмге алып келуі мүмкін. Алтын күмістен де тұрақтырақ, бірақ алтын аспаптарды монархтар сияқты ерекше байлар ғана пайдаланған. Болат көбінесе тұрмыстық пышақтарға, ал қалайы – арзан заттарға, әсіресе қасықтарға қолданылған. Он тоғызыншы ғасырдан бастап, стерлингті күміске арзан балама ретінде электрожұптамалы никель күмісі (EPNS) пайдаланыла бастады. 1913 жылы британдық металлург Гарри Брирли кездейсоқ түрде тот баспайтын болатты ашты, осылайша көпшілікке қолжетімді аспаптар жасау мүмкін болды. Қазіргі кезде осы металл аспаптар жасауда басым роль атқарады. Балама ретінде коррозияға төзімді никель мен мыс қорытпасы – мельхиор қолданылады, оның құрамында марганец және никель темір де болуы мүмкін. Титан да стальге қарағанда жылу өткізгіштігі төмен және жеңіл болғандықтан, кемпингтік аспаптар жасауға қолданылады.
Sterling silver is the traditional material from which good quality cutlery is made. Historically, silver had the advantage over other metals of being less chemically reactive. Chemical reactions between certain foods and the cutlery metal can lead to unpleasant tastes. Gold is even less reactive than silver, but the use of gold cutlery was confined to the exceptionally wealthy, such as monarchs. Steel was always used for more utilitarian knives, and pewter was used for some cheaper items, especially spoons. From the nineteenth century, electroplated nickel silver (EPNS) was used as a cheaper substitute for sterling silver. In 1913, the British metallurgist Harry Brearley discovered stainless steel by chance, bringing affordable cutlery to the masses. This metal has come to be the predominant one used in cutlery. An alternative is melchior, corrosion resistant nickel and copper alloy, which can also sometimes contain manganese and nickel iron. Titanium has also been used to make cutlery for its lower thermal conductivity and weight savings compared to steel, with uses in camping.
Пластик
Жекпе-жек пластик ас-аяқ бір рет қолдану үшін жасалған, және көбінесе кемпинг, саяхаттар мен барбекю сияқты іс-шараларда сыртта қолданылады. Пластик ас-аяқ сондай-ақ жылдам тамақ беру орындарында және алып кету пункттерінде жиі қолданылады, сонымен қатар эконом-класс ұшақ тамақтарымен бірге беріледі. Балаларға арналған ас-аяққа да пластик қолданылады. Ол бір рет қолданылатын пластик ас-аяқтан көбінесе қалың және мықты болады.
Plastic cutlery is made for disposable use, and is frequently used outdoors for camping, excursions, and barbecues for instance. Plastic cutlery is also commonly used at fast food or take away outlets and provided with airline meals in economy class. Plastic is also used for children's cutlery. It is often thicker and more durable than disposable plastic cutlery.
Ағаштан жасалған
Бір рет қолданылатын ағаш ас-аяқ құралдары танымал, биоразлагаюшы балама ретінде қолжетімді. Бамбук (ағаш болмаса да) және жапырақты ағаш танымал таңдаулар.
Wooden disposable cutlery is available as a popular biodegradable alternative. Bamboo (although not a wood) and maple are popular choices.
Тамақ
Тамаққа қолданылатын ыдыс-аяқ кептірілген дәндерден жасалады. Олар негізінен күріш, қарақұмық немесе бидайдан дайындалады. Күрішті өсіруге көп су керек болғандықтан, өндірушілер қарақұмықтан жасалған өнімдерді экологиялық таза деп насистеуде. Қамырды қалыптарда пісіріп, қаттыртады. Кейбір өндірушілер дәмделген ыдыс-аяқтарды ұсынады. Тамаққа қолданылатын ыдыс-аяқ лақтырылған жағдайда шамамен бір аптада ыдырайды.
Edible cutlery is made from dried grains. These are made primarily with rice, millets or wheat. Since rice cultivation needs a lot of water, manufacturers market millet based products as more environment friendly. The batter is baked in moulds which hardens it. Some manufacturers offer an option of flavoured cutlery. Edible cutlery decomposes in about a week if disposed.
Өнеркәсіп
Шеффилдте кескіш өнері бөлініп, 18 ғасырға қарай қылыш шеберлері, қырағы жасаушылар, қайшы жасаушылар және шанышқы жасаушылар сияқты байланысты кәсіптер жеке-жеке дамыды. 19 ғасырдың ортасына дейін, болат өндірісінің жаңа әдістерінің арқасында арзан, жұмсақ болат қолжетімді болғанша, пышақтар (және басқа да кескіш құралдар) темірден жасалған дайындамаға болат жолағын дәнекерлеу арқылы немесе екі темір бөлігінің арасына болат жолағын қойып жасалатын. Бұл болаттың темірге қарағанда әлдеқайда қымбат болғандықтан жасалды. Қазіргі заманғы пышақ жапырақтары кейде қабатты болып келеді, бірақ мұның себебі басқа. Ең қатты болаттың өте сынғыш екенін ескере отырып, өткірленген жиекті ұзақ сақтайтын және пайдалану кезінде сынбас үшін, қатты болат қабаты екі жұмсақ, сынғыш емес болат қабатының арасына салынуы мүмкін. Дайын болғаннан кейін пышақты кескіш тасқа немесе орта ғасырдың соңынан бастап пышақ кескіш диірменге (Шеффилд аймағында белгілі болған кескіш дөңгелегіне) өткізіп кескілеп ұштау қажет болатын.
At Sheffield the trade of cutler became divided, with allied trades such as razormaker, awl bladesmith, shearsmith and forkmaker emerging and becoming distinct trades by the 18th century. Before the mid 19th century when cheap mild steel became available due to new methods of steelmaking, knives (and other edged tools) were made by welding a strip of steel on to the piece of iron that was to be formed into a knife, or sandwiching a strip of steel between two pieces of iron. This was done because steel was then a much more expensive commodity than iron. Modern blades are sometimes laminated, but for a different reason. Since the hardest steel is brittle, a layer of hard steel may be laid between two layers of a milder, less brittle steel, for a blade that keeps a sharp edge well, and is less likely to break in service. After fabrication, the knife had to be sharpened, originally on a grindstone, but from the late medieval period in a blade mill or (as they were known in the Sheffield region) a cutlers wheel.
Пластик
Ыңғайлы болу үшін (жеңіл, тамақтан кейін тазалау қажеттігі жоқ) енгізілген пластиктен жасалған бір рет пайдаланылатын ас-аяқ бұйымдары бүкіл әлемде үлкен нарыққа айналды. Басқа да бір рет пайдаланылатын асхана жинақтарымен бірге (қағаз табақтар, пластик үстел жапқыштар, бір рет пайдаланылатын кеселер, қағаз салфеткалар және т.б.), бұл өнімдер жылдам тағам және қосымша қызмет көрсету саласы үшін қажетті болып табылады. Бұл өнімдер нәрсені тастап кететін қоғамның символы және миллиондаған тонна биоразделене алмайтын пластик қалдықтарының себебі. Еуропалық Одақ Еуропалық Пластмасса стратегиясының бір бөлігі ретінде 2021 жылдың 3 шілдесінен бастап мұндай пластик өнімдерге тыйым салды. Ұлыбритания мен Канадада да тыйым салу жоспарлануда.
Introduced for convenience purposes (lightweight, no cleanup after the meal required), disposable cutlery made of plastic has become a huge worldwide market. Along with other disposable tableware (paper plates, plastic table covers, disposable cups, paper napkins, etc. ), these products have become essential for the fast food and catering industry. The products are emblematic of throw away societies and the cause of millions of tons of non biodegradable plastic waste. The European Union has banned such plastic products from 3 July 2021 as part of the European Plastics Strategy. Bans are also planned in the UK and Canada.
Ағаштан жасалған
Ағаштан жасалған ас-аяқ құралдары, ыдырамайтын пластикке экологиялық таза балама ретінде, күннен-күнге танымал болып келеді. Кейбір өндірушілер өнімдерін азық-түлікке қауіпсіз өсімдік майларымен, балауызбен және лимон шырынымен жағу арқылы олардың сақталу мерзімін ұзартады, осылайша оларды адамдарға қолдануға қауіпсіз етеді. Ас-аяқ құралдары өндірістен шығар алдында бірнеше күн бойы кептіріледі.
As an ecofriendly alternative to non degradable plastic, wooden cutlery is gaining popularity. Some manufacturers coat their products in food safe plant oils, waxes and lemon juice for a longer shelf life making these safe for human consumption. Cutlery is then cured for a few days before leaving the manufacturing plant.