Кіріспе

Brain Salad Surgery – ағылшын прогрессивті рок тобы Emerson, Lake & Palmer-дің төртінші студиялық альбомы, 1973 жылдың 7 желтоқсанында жаңа лейблі Manticore Records арқылы шығарылып, Atlantic Records таратып берді. Алдыңғы альбомы Trilogy (1972) айналасындағы гастрольдер аяқталғаннан кейін, топ классикалық және рок мотивтерін үйлестіретін жаңа материалды жасау үшін репетициялық базаны иеленді. Бақылауды өз қолына алу үшін олар 1973 жылдың наурыз айында Manticore атты өз лейблін құрды. Альбом маусымнан қыркүйекке дейін Olympic және Advision студияларында жазылып, қазан айында Лондондағы AIR студиясында дауысталып шығарылды. Топтың барлық бұрынғы туындылары сияқты, оның продюсері Грег Лейк болды. Альбомның обложкасын H. R. Giger жасады. Сынақтар әртүрлі болғанымен, шыққаннан кейін жағымды пікірлер жинады. Brain Salad Surgery тобының коммерциялық сәттілігін жалғастырып, Ұлыбританияда екінші орынға ие болды.

Жазу

1972 жылдың соңы мен 1973 жылдың басында жазбалар жасау кезінде алғашқы екі трек пішіне бастады. Олардың бірі – алдағы альбомда басым болатын, эпостық "Karn Evil 9" композициясының бірінші бөлімі, ал екіншісі – Альберто Гинастераның 1-ші фортепиано концертінің 4-ші бөлімінің бейімделуі болды. Шамамен 30 минуттық "Karn Evil 9" үш бөлімнен ("таңдаулар") тұратын еді. Уақыт шектеулеріне байланысты, бастапқы бөлімді винилдік пластинканың бірінші және екінші жақтары арасында екі бөлікке бөлуге тура келді. Atlantic CD-нің түпнұсқасы сюитаның бөлінісін сақтап қалғанмен, кейінгі басылымдар оны үздіріссіз нұсқада ұсынды. Эпостың барлық музыкасын Эмерсон жазды және оны классикалық және рок мотивтерінің болашақ бірілісі деп сипаттауға болады. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, бірінші және үшінші бөлімдер кеңейтілген инструменталдық бөліммен бөлінеді, әйтсе де, композицияның барлығы бастапқыда инструменталдық ретінде жоспарланған болатын. Эмерсон 1971 жылдың басында Гинастераның 1-ші фортепиано концертінің 4-ші бөлімін ("Toccata concertata") жазуды ойластырған. Ол токкатаны алғаш рет The Nice тобының мүшесі болған кезде естіген және "музыка бірден оны әсерге түсірді". Эмерсон, Лейк және Палмер бұл туынды орындау мүмкіндігін қарастырмаған, Палмер үштіктің репертуарына барабан солосын қосуды ұсынғанға дейін, ол композицияның маңызды бөлігі болатын. Эмерсон Палмерге токкатаны орындағанда, ол мақұлдады, содан кейін бүкіл топ оны репетициялады, бірақ бұл қиын болды, өйткені Лейк нота оқымады және Палмер фортепианоға арналған ноталарды барабанға бейімдеуге тырысты. "Karn Evil 9: 1st Impression" және "Toccata" 1973 жылдың наурыз айының соңында Еуропа бойынша концерттер сериясының тізіміне енгізілді. Сол кезде "Still You Turn Me On" атты жаңа жартылай акустикалық шығарма жұртшылыққа таныстырылды. Тек Лейк жазған ән, агрессивті композициялар басым болған контентте қажетті тепе-теңдік ретінде қарастырылды. Альбомға қосуға жоспарланған келесі туынды – Хьюберт Парридің "Иерусалим" әнұраны, Уильям Блейктің "Милтон" эпосының алғы сөзінен алынған "Ежелгі заманда осы аяқтар тұрды ма?" атты қысқа өлеңімен бірге. Соңында, альбомды толықтырған соңғы шығарма – Эмерсонның пианиноға негізделген "Бенни the Bouncer" әні болды, ал Лейк пен Синфилд оған сөз жазды. Альбом толығымен жазылғаннан кейін, біраз уақытқа тоқтатылатын үш қосымша трек жазылды: бүкіл топқа жатқызылған "When the Apple Blossoms Bloom in the Windmills of Your Mind I'll Be Your Valentine", Эмерсонның "Tiger in a Spotlight" және атау әні, Лейк пен Синфилд сөздерін жазды. Brain Salad Surgery – Палмердің ән жазуға ешқандай үлес қоспаған алғашқы альбомы (тек "Toccata" әніндегі барабан солосынан басқа), бірақ ол оны өзінің ең сүйікті альбомы деп санайды.

Жазу

Жазу сессиясы 1973 жылдың маусым айында Лондонның Барнс қаласындағы Olympic Studios-та басталды. Лейк, топтың бұрынғы жазбаларындағыдай, продюсерлік міндетін атқарды, ал Крис Кимси инженер болды. Olympic Studios-та жазылған жалғыз туынды – "Karn Evil 9" әнінің бірінші бөлімі. Кейіннен жазба жұмыстарын жалғастырғаннан соң, алдағы альбомның дайындығы тамыз айында Лондонның Фицровия ауданындағы Advision Studios-та инженер Джефф Янг қатысуымен күшін жалғастырды. "Karn Evil 9" әнінің екінші және үшінші бөлімдері сол айдың бірінші жартысында аяқталды, ал үшінші бөлімі Advision-да жазылған алғашқы туынды болды. Екінші бөлімдегі музаның жылдамдатылған және өңделген дауысы мен үшінші бөлімдегі "компьютерлік" дауыс Эмерсонның үлесі болды, бұл трио репертуарындағы оның жалғыз вокалдық жұмысы еді. "Компьютерлік" дауысты жасау үшін ол өзінің дауысын Moog сақиналық модуляторы арқылы өткізді. Гиннастераның токкатасының аранжировкасы топтың 1973 жылғы наурыз-сәуір айларындағы Еуропалық турнесінде орындалғанмен, композицияның соңғы нұсқасы жазылғанға дейін қосымша аспаптармен толықтырылды. Палмер арнайы жасалған сегіз барабан синтезаторын пайдаланып, перкуссиялық бөлімді жазды. Бұл бөлім "атмосфералық" электронды дыбыспен "Toccata" әнінің ортаңғы бөлігіне енгізілді. Қыркүйек айында бейімделу таспаға түсірілгеннен кейін, топтың бұл музыканы шығаруға құқығы жоқ екені белгілі болды. Эмерсон Гиннастераның баспагерлерімен байланысқа түсті, олар композитордың өзінің шығармаларын кез келген аранжировкалауға рұқсат бермейтінін хабарлады, бірақ оған жеке сөйлесуге кеңес берді. Сондықтан Эмерсон Женеваға ұшып, мәселені Гиннастерамен тікелей талқылады. Гиннастера жаңа аранжировканы естігеннен кейін, оның шығармасын пайдалануға рұқсат берді. Эмерсонның сөзін келтірейік: "Ол біздің "Toccata" әнімізді магнитофонда ойнатты. Бірнеше тактіден кейін ол таспаны тоқтатып, "Diabolic!" деп айғайлады. Мен оның "шайтандық" дегенін ойладым және бізді есіктен шығарып тастауын күттім. Ол моно дыбыста тыңдап отырды, ал біздің жазбамыз стереода болды. Мен аппаратты стерео режиміне ауыстырып, оның қайта тыңдауын үміттendim. Бірақ ол мұғажайланбады. Ол тағы да тыңдап, "Terrible!" деп жариялады, бұл шын мәнінде мақтау еді. "Сіздер менің музыкамыздың мәнін ешкім бұрын осылай түсірген емес", - деді ұлы маэстро." Advision студиясында жазылған келесі әндер – "Still You Turn Me On" және "Jerusalem" болды. Гимннің аранжировкасы тарихындағы алғашқы полифониялық синтезатор – Moog Apollo-ның дебютімен ерекшеленеді, ол сол кездегі Polymoog прототипі еді. Lyra монофониялық және Taurus бас синтезаторларымен бірге ол Moog Polyphonic Ensemble құрады, сондай-ақ Constellation деп те аталады. Apollo синтезаторы Эмерсон "Benny the Bouncer" әнінде де қолданылды, бұл альбомға жазылған соңғы туынды болды. Синтезатор технологиясының айтарлықтай дамуымен қатар, "Brain Salad Surgery" альбомындағы акустикалық және электр гитаралары бар әндердің үлесі бұрынғы жұмыстарға қарағанда жоғары болды. Алғашқы үш студиялық альбомда гитарамен бір-екі ғана туынды болса, "Toccata", "Benny The Bouncer" және "Karn Evil 9: 1st Impression" әнінің екі бөлімінде де электр гитарасы қолданылды, ал Karn Evil 9 әнінде екі ұзақ гитара солосы ерекше көзге түседі. "Still You Turn Me On" әнінде Emerson-ның клавесин мен аккордеоннан басқа, бірнеше акустикалық гитаралар мен вах-вах гитаралық эффектілері де бар. Осы кезден бастап гитара ELP альбомдарында жиі пайда бола бастады, бірақ ол әрқашан Эмерсонның клавишалық жұмысына бағынышты болып қала берді.

Араластыру

Төрт айлық жаздыру сессиясының нәтижелері 1973 жылдың қазан айының бірінші аптасында Лондондағы AIR студиясында жинақталды. Emerson, Lake & Palmer бастапқы жинақты қабылдамады, соның салдарынан материалдың көп бөлігі олардың қанағаттануына жету үшін қайтадан ремикстелді. Бірнеше тректердің алғашқы жинақтары альбомның кейбір жаңа шығарылымдарында жарияланды.

Сурет және таңбалау

Алдағы альбомның мұқабасы қажет болғандықтан, Manticore менеджері Питер Цумстег Эмерсонды Цюрихта тұратын танымал суретші Ханс Руди Гигермен таныстырды. 1973 жылдың сәуір айында еуропалық турнесінің аясында топ онда екі күндік концерт берді. Концерттен кейін Эмерсон Цумстегпен бірге суретшінің үйіне барды. Сол кезде альбомның жұмыс атауы Medious сөзінің Whip Some Skull on Ya, яғни ауызбен жыныстық қатынас деп аударылған. Қызығы, Эмерсон, Лейк және Палмер сияқты музыканың ықпалымен Гигер адам бас сүйегінен жасалған "Work 216: Landscape XIX" атты триптихті жасады. Ол бұл триптихті қонақтарына көрсеткенде, Эмерсон оның альбом мұқабасына толыққанды сәйкес келетінін сезінді. Кейін альбомның атауы Brain Salad Surgery деп өзгертілді, бұл Whip Some Skull on Ya деген мағынаны білдіреді. Бұл фраза, мүмкін, 1973 жылдың жазында хит болған доктор Джонның "Right Place, Wrong Time" әнінен алынған, онда "Мен ақыл-ойымда тұрып қалуға тырысып жүгіріп жүрмін, осы уақытқа дейін өзіммен сөйлесуім керек, тек кішкене ми салат операциясы қажет, осы сенімсіздікті емдеу керек" деген сөздер бар. Гигер винил пластинкасының нақты көлеміне жуық екі жаңа туынды жасады, олардың атауы "Work 217: ELP I" және "Work 218: ELP II" болды. Топ алғашқы суретті альбомның беткі мұқабасы ретінде таңдады. Онда суретшінің ерекше монохроматикалық биомеханикалық өнері бейнеленген, ол өнеркәсіптік механизмді адам бас сүйегімен және жаңа "ELP" логотипімен үйлестіреді, осы логотипті де Гигер жасаған және ол уақыттан бері Эмерсон, Лейк және Палмер үшін стандарт болып табылады. Бас сүйегінің төменгі бөлігі дөңгелек экранмен жабылған, онда етпен жабылған ауыз бен жақ сүйегі, сондай-ақ "ELP" түтігінен шығатын, жақ сүйегінің төменгі бөлігіне ұқсайтын нәрсе бейнеленген. Көркемдік директор Фабио Николи винил қаптамасының қалыпты қақпақ емес, стандартты емес конструкциясын талап етті. Жаңалық триптих мұқабасының алдыңғы жағы оң жақ қақпаққа бекітілген дөңгелек экраннан басқа ортасынан екіге бөлінді және қақпақ сияқты ашылды. Қақпақтарды ашқанда екінші сурет көрінді, онда әйел адамның (Гигердің серіктесі Ли Тоблерден үлгі алынған) беті, жабық көздерін айнала қоршаған сым шашты сақиналар және көптеген іздер, соның ішінде шексіздік символы және лоботомиядан қалған із бейнеленген. Алғашында суретте толыққанды фаллос болған, бірақ суретті жазу компаниясына ұсынғанда, ол порнографиялық деп танылды. Гигер суреттен пенисті алып тастаудан бас тартқандықтан, топ басқа суретшіге оны жарқыраған жарық сәулесіне айналдыруды тапсырды. Арқа жағы "Brain Salad Surgery" деген үлкен ақ әріптермен толығымен қара түсті болды. "Work 217: ELP I" сонымен қатар иілгіштің орталық тесігінен еніп, арнайы таңба ретінде қолданылды. Винилдік қаптамаға Розмари Адамс түсірген Эмерсон, Лейк және Палмердің фотосуреттері бар 12 панельдік бүктемелі плакат қоса берілді. 1977 жылы Manticore Records компаниясы жабылғаннан кейін Atlantic Records компаниясы альбомды бастапқы дизайнымен, сондай-ақ қарапайым винилдік қаптамамен қайта шығарды, ол сыртқы және ішкі қаптамалардан тұрды. "Бет" суреті сыртқы қаптаманың артқы жағына қолданылды. 2005 жылдың 31 тамызында Прагадағы Гигер көрмесі жабылғаннан кейін қағазға акрилмен салынған екі түпнұсқа 34×34 см сурет – "Work 217: ELP I" және "Work 218: ELP II" жоғалып кетті немесе ұрланды және әлі табылған жоқ.

Шығару

Альбомның қолжетімді болуына дейін британдық New Musical Express газеті 1973 жылғы 10 қарашада тегін жарнамалық флекси-дискімен бірге шығарылды. Алғашқы альбомның мұқабасының кішкентай көшірмесіне салынған, бір жақты флекси-дискіде 33 1⁄3 айналымда ойналатын "Brain Salad Surgery" әні және алдағы альбомның барлық бес трегінің үзінділері болды. Кейін жазылған трек болғандықтан, атау әні "Brain Salad Surgery" альбомына арналмаған және оның трек-тізіміне енбеді. Дегенмен, ол кейіннен Ұлыбританиядағы "Fanfare for the Common Man" хит-синглінің B жағы ретінде пайдаланылды және 1977 жылғы Works Volume 2 студиялық жазбалар жинағына енді. "Brain Salad Surgery" альбомы Ұлыбританияда 1973 жылғы 7 желтоқсанда Manticore Records компаниясы шығарды. Ол Atlantic Records тарату арқылы винил пластинкасы, кассета және 8 тректік картридж түрінде қолжетімді болды. Альбомның магнитофонға арналған нұсқасы да қысқа мерзімге қолжетімді болды. Бірінші винилдік басылымдар стандартты емес конструкциясының себебінен жеңдерімен бірге АҚШ-та өндірілді. Альбом жақсы сатылым көрсетті, Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде 2-орынға жетті және онда 18 апта бойы тұрды. Лейктің акустикалық "Still You Turn Me On" әні айқын сингл таңдауы ретінде көрінгеніне қарамастан, Эмерсон, Лейк және Палмер оны шығаруға шешім қабылмады, себебі Палмер осы тректе ойнамады және ол альбомның немесе олардың жалпы бағытының ең аз бейнесі болды. Оның орнына, топтың "Jerusalem" әнін орындауы таңдалды, ол тағы бір студиялық жазбамен, "When the Apple Blossoms Bloom in the Windmills of Your Mind I'll Be Your Valentine" әнімен бірге шығарылды. Сингл 1973 жылғы 30 қарашада жарық көрді, бірақ оның табысына BBC кедергі келтірді, ол әнді эфирден тыйым салды. Нәтижесінде "Jerusalem" Ұлыбританияда тізімге ілеспеді. АҚШ-та "Brain Salad Surgery" альбомы 1973 жылғы желтоқсанда Manticore компаниясы винил пластинкасы, кассета және 8 тректік картридж түрінде шығарылды, ал Atlantic таратумен қамтамасыз етілді. Жеке синглдар шығарылмаса да, ол Billboard 200 тізімінде 11-орынға көтеріліп, 47 апта бойы тізімде болды, бұл Эмерсон, Лейк және Палмердің басқа альбомдарынан гөрі көп.

Сыни қабылдау

Алғашқы шығарылымынан кейін альбом өте қарама-қайшы сынға ұшырады. Rolling Stone журналының Гордон Флетчер Эмерсон, Лейк & Палмердің тікелей эфирдегі концерттерінде бұрынғы жазбаларының “жетіспейтін қарқындылығы мен лайықты материалдың жоқтығын” жеңуге қол жеткізгеніне қарамастан, осы кемшіліктер студиядағы топтың барлық артықшылықтарын басып тастап, нәтижесінде Brain Salad Surgery сияқты альбомдар пайда болды, ол “британдық кез-келген триомен тең техникалық қабілетке ие топтан шыққан, өкінішке орай, тең емес альбом” деп бағаланды. Атап айтқанда, ол “Still You Turn Me On” әнінің мәтінін біршама әрі кеткен деп санады және “Benny the Bouncer” әнін “қажетсіз, ақылға сыймайтын ойыншықтық” деп есептеді. The Village Voice үшін жазған Роберт Кристагау, Эмерсон, Лейк & Палмерге ешқашан жағымды болмаған, тек риторикалық сұрақтардан тұратын рецензия ұсынды және альбомға өте төмен “C−” бағасын берді. Ал Sounds журналының Питер Эрскин альбомын оң бағалап, оны топтың “қазіргі күнге дейін ең қарапайым және әуенді альбомы, және әрине, ең рок-н-ролльдық альбомы” деп атады. 1973 жылдың желтоқсанында АҚШ-та шығар алдында Brain Salad Surgery Billboard журналымен мақалаланды және “жұмсақ рок, ағып жатқан джаз және қызықты поп материалдарын қамтитын күрделі, қызықты дыбыстық тәжірибе” деп сипатталды. Кейінгі жауаптар көбінесе оң болды. AllMusic авторы Брюс Эдер бұл жазбаны “Эмерсон, Лейк & Палмердің ең табысты және жақсы орындалған, сондай-ақ топ ретінде ең амбициялық және ең күшті альбомы” деп атады. Ол бұл “үштік ешқашан қол жеткізе алмайтын, тіпті ұмтыла да алмайтын биік нүкте” екенін қорытты. All About Jazz онлайн журналындағы “A Time and a Place” жинағына жазған рецензиясында Джон Келман Brain Salad Surgery альбомын “соңғы шедевр” және топтың “күдіксіз ең жоғары жетістігі” деп атады. 2005 жылы Q Classic және Mojo журналдары Brain Salad Surgery альбомын “40 Cosmic Rock Albums” тізімінде 5-орынға қойды, бұл тізім Pink Floyd & The Story of Prog Rock арнайы басылымында жарияланды. 2015 жылы Rolling Stone журналы оны барлық уақыттағы ең ұлы прогрессивті рок альбомдарының 12-орынына қойды, ал рецензент Уилл Гермес оны “көзқарасты және өте керемет” деп сипаттады.

Тур

1973 жылдың қазан айында жазу сессиясы аяқталып, тректер араластырылғаннан кейін, топ альбомды насихаттау үшін алдағы әлемдік турнеге дайындалды. 1973 жылдың 14 қарашасынан 1974 жылдың 21 тамызына дейін жалғасқан, 100 тікелей қойылымнан тұратын тур төрт кезеңнен құралды: 1-кезең – Солтүстік Америка (1973 жылдың 14 қарашасынан 1973 жылдың 18 желтоқсанына дейін, 28 қойылым), 2-кезең – Солтүстік Америка (1974 жылдың 24 қаңтарынан 1974 жылдың 6 сәуіріне дейін, 29 қойылым), 3-кезең – Еуропа (1974 жылдың 18 сәуірінен 1974 жылдың 1 маусымына дейін, 26 қойылым) және 4-кезең – Солтүстік Америка (1974 жылдың 26 шілдесінен 1974 жылдың 21 тамызына дейін, 17 қойылым). Сахнада Эмерсон, Лейк және Палмер музыкалық шеберлігін театрлық қойылымдармен үйлестірді, бірақ бұл кейбір сынға ұшырады. Мысалы, Эмерсон рояльді ауада айналтып ойнады, ал Хаммонд органына пышақтарды тығып, сахнада лақтырып, оның дыбысын өзгертіп ойнады, ал Палмер айналмалы барабан қондырғысында орындады. Топ шамамен 40 тонна жабдық алып жүрді, оны жинауға және орнатуға бес сағат уақыт кетті. Бұл жабдыққа International Entertainers Service компаниясымен қамтамасыз етілген 30 арналы дискретті квадрофондық үн жүйесі және Джуди Расмуссенмен жобаланған, сахнаның әр бұрышындағы үлкен сатылардан және орындау алаңының үстінде орнатылған екі аркадан тұратын заманауи жарықтандыру жүйесі кірді. 1974 жылдың 2 ақпанында Калифорния штатының Анахайм қаласындағы Анахайм конгресс орталығының бас аренасында өткен концерт 1974 жылдың 19 тамызында шыққан Welcome Back, My Friends, to the Show That Never Ends ~ Ladies and Gentlemen атты үш дискілік антологияда тіркелді. Концерттің көп бөлігі американдық рок-музыкалық радиошоуы King Biscuit Flower Hour арқылы таратылды. Альбом Ұлыбритания хит-парадтарында 6-орынды, ал Billboard 200-де 4-орынды иеленді. Фестивальдің демеушісі болған ABC телеарнасы 1974 жылдың 7 мамыры мен 10 маусымында топтың 2,5 сағаттық фестивальдік қойылымының тек 55 минутына ғана эфир берді. ELP-тің толық қойылымының қалған бөлігі әзірге табылған жоқ (Deep Purple-дан айырмашылығы, оның 1 сағаттық жиынтығы әртүрлі аудио және бейне релиздерде шығарылды). ELP-тің сақталған кадрлары 2005 жылы Beyond the Beginning DVD видеосының бөлігі ретінде бейнеленді. Аудио жазбалары алғаш рет 1998 жылы Then & Now альбомында жарық көрді. 1974 жылдың тамызында тур аяқталғаннан кейін Эмерсон, Лейк және Палмер жазу және орындаудан ұзақ үзіліс жасады. 1976 жылы топ келесі альбомы Works Volume 1 (1977) жұмысын бастау үшін қайта бірікті.

Трек тізімі

Барлық өлеңдердің мәтіні Грег Лейкпен, ал барлық музыка Кит Эмерсонмен жазылған, ескерілген жағдайларды қоспағанда. Кейбір CD нұсқаларында "Karn Evil 9" толық сюитасы бір трек ретінде келген, соның нәтижесінде альбомда бес трек болады.