Келелі күндердің символы: Адвент шыршасы

Кіріспе

Адвент кезеңінің символы – Адвенттік шамдар немесе Адвенттік тәж, батыс шіркеуінің литургиялық күнтізбесіндегі Адвенттің төрт аптасының өтуін бейнелейтін христиандық дәстүр. Бұл дәстүрлі түрде лютерандық практика, бірақ ол көптеген басқа христиан конфессияларына тарады. Ол әдетте төрт шамнан, кейде ортасында бесінші, ақ шамнан тұратын мәңгі жасыл гүл шоғыры. Адвенттің бірінші жексенбісінен бастап шамды жағумен бірге Киелі кітапты оқу, рухани уақыт және дұғалар жасау мүмкін. Әрбір келесі жексенбіде бір шам қосылады, ал Адвенттің соңғы жексенбісіне қарай барлық төрт шам да жағылады. Кейбір Адвенттік шамдар бесінші, Мәсіх шамдарын қамтиды, ол Рождество қарсаңында немесе Рождество күні жағылады. Бұл әдет отбасылық ортада пайда болған, бірақ сонымен қатар көпшілік құлшылығында да кеңінен таралған.

Тарих

Адвенттік гүлдесте туралы түсінік 16 ғасырда неміс лютерандары арасында пайда болды. Дегенмен, қазіргі заманғы Адвенттік гүлдесте үш ғасырдан кейін ғана қалыптасты. Сент-Пол, Миннесота штатындағы Лютер семинариясының Мэри Джейн Хеймигтің зерттеулері Иоганн Хинрих Вихернді (1808–1881), Германиядағы лютеран пасторын және кедейлер арасында қалалық миссионерлік жұмыстың пионерін, қазіргі Адвенттік гүлдестенің ойлап тапқан авторы деп көрсетеді. Адвент кезінде Вихерн Гамбургте құрған Раухес Хаус миссионерлік мектебіндегі балалар күн сайын Рождество келді ме деп сұрайтын. 1839 жылы ол ескі арба дөңгелегінен үлкен ағаш сақина алып, оны 24 кішкентай қызыл шам мен 4 үлкен ақ шаммен безендірді. Адвент кезінде әр апта күні мен сенбі сайын бір кішкентай шам, ал әр жексенбіде үлкен ақ шам жағылатын. Бұл әдет Германиядағы протестант шіркеулерінде кеңінен таралып, бүгінде белгілі болған төрт немесе бес шамды кішігірім гүлдестеге айналды. 1920 жылдары Германиядағы католиктер бұл әдетті қабылдады, ал 1930 жылдары Солтүстік Америкаға тарады. Хеймигтің зерттеулері бұл әдеттің тіпті неміс лютеран иммигранттары арасында да 1930 жылдарға дейін Америка Құрама Штаттарына жетпегенін көрсетеді. Орта ғасырларда Адвент – адамдардың ойлары Мәсіхтің екінші келуіне шоғырланған ораза кезеңі болды; бірақ қазіргі заманда көптеген адамдар бұл мағынаны ұмытып, оны негізінен Рождествоға дайындық ретінде қарастырады. Осы тұрғыда Адвенттік гүлдесте мерекеге жақындауды еске салады. 1964 жылы Би-Би-Сидің екі аптада бір рет шығатын балалар телебағдарламасы «Blue Peter»-де сымдан және мишурадан жасалған Адвенттік тәж пайда болды. Бұл «жасау» бағдарламаның ең танымал бөлігіне айналып, жыл сайын қайталанды және дәстүрді кең аудиторияға таныстырды. Кейінірек, өрт қауіпсіздігіне байланысты шамдардың орнына әшекейлер қойылды. Соңғы кезде кейбір шығыс православиелік отбасылар православиелік дәстүрдегі Рождество оразасының ұзақтығын символдайтын алты шамды Адвенттік гүлдестені қабылдады, бұл дәстүр Батыс христиандығындағы Адвентке сәйкес келеді.

The concept of the Advent wreath originated among German Lutherans in the 16th century. However, it was not until three centuries later that the modern Advent wreath took shape. Research by Mary Jane Haemig of Luther Seminary, St. Paul, Minnesota, points to Johann Hinrich Wichern (1808–1881), a Lutheran pastor in Germany and a pioneer in urban mission work among the poor, as the inventor of the modern Advent wreath. During Advent, children at the mission school Rauhes Haus, founded by Wichern in Hamburg, would ask daily if Christmas had arrived. In 1839, he took a large wooden ring from an old cartwheel and decorated it with 24 small red candles and four large white candles. One small candle was lit successively every weekday and Saturday during Advent, and a large white candle was lit each Sunday. The custom gained ground among Protestant churches in Germany and evolved into the smaller wreath with four or five candles known today. Roman Catholics in Germany began to adopt the custom in the 1920s, and in the 1930s it spread to North America. Haemig's research also indicates that the custom did not reach the United States until the 1930s, even among German Lutheran immigrants. In medieval times, Advent was a period of fasting during which people's thoughts were directed to the expected second coming of Christ; but in modern times many have forgotten this meaning and it has instead been primarily seen as the lead up to Christmas, and in that context the Advent wreath serves as a reminder of the approach of the feast. In 1964, an Advent crown, made at home from wire coathangers and tinsel, appeared on the BBC's bi weekly children's TV program Blue Peter. This "make" became one of the program's most iconic features, repeated each year, and was the introduction of this tradition to most of the broadly Anglican audience. In later years, the candles were replaced by baubles, out of concern for fire safety. More recently, some Eastern Orthodox families have adopted an Advent wreath with six candles, symbolizing the longer Christmas fast in Orthodox tradition, which corresponds to Advent in Western Christianity.

Адвенттік гүлдестедегі христиандық символика

Авант гүлшоғыры шеңбер тәрізді, Құдайдың шексіз сүйіспеншілігін көрсетеді. Адвенттік гүлдестеде әдетте Адвенттің төрт аптасын және "Иса Мәсіхтің дүниеге келуі арқылы әлемге келген Құдайдың жарығын" бейнелейтін шамдар болады, бірақ әрбір шамның өзіндік маңызы да болуы мүмкін. Көптеген адвенттік гүлдестелердің ортасында ақ шам орналасқан, ол "Мәсіх шам" деп аталады және Рождествоның келуін символдайды. Мәсіх шамдары ақ түсті, себебі бұл Батыс шіркеуіндегі дәстүрлі мерекелік түс. Мағынаның толықтыру ретінде, бірінші шам Мәсіх шам деп аталады (Исаның келуін болжаған еврей пайғамбарларын көрсетеді), екіншісі – Бейт-Лехем шам (Жүсіп пен Мәриямның саяхатын көрсетеді), үшіншісі – бақташылар мен олардың қуанышын, ал төртіншісі – періште шам, ол бейбітшілікті символдайды. Көптеген католик және протестант шіркеулерінде төрт шамның ең көп қолданылатын түстері – қызғылт (немесе көк) және күлгіш-қызыл, олар Адвент күндерінің литургиялық киімдерінің түстерімен сәйкес келеді. Батыс христиан шіркеуінің конфессиялары үшін қызғылт түс – Адвенттің төрт күнінің үшеуі үшін литургиялық түс, себебі ол өкініштің дәстүрлі түсі; көк түс де тарихи түрде қолданылған, өйткені ол үміт символы болып табылады, Исаның бірінші және екінші келуі туралы Адвент тақырыбын көрсетеді. Сондықтан, қуанышты білдіретін үшінші шам қалған үш шамнан өзгеше түс болуы мүмкін. Католик шіркеуінің Папасы Бенедикт XVI-ға сыйға берілген Адвенттік гүлдестеде де төрт қызыл шам болған. Ұлыбританияда төрт қызыл Адвенттік шам көбінесе Адвент күндеріне арналған жексенбілік оқулармен байланысты, әр шам Мәсіхтің келуін күтетін адамдарды көрсетеді: барлық Құдай халқының үміті (бірінші апта), Ескі өсиеттегі пайғамбарлар (екінші апта), Жақия (үшінші апта) және Исаның анасы Мәриям (төртінші апта). "Православтық үйде Құдайды сезіну" еңбегінде Энтони Кониарис Шығыс христиандары 40 күндік Адвент және Рождество маусымын атап өту үшін дөңгелек негізде орналасқан алты түрлі түсті шамнан тұратын гүл шоғын жасайтынын айтады. 15 қарашада басталатын бірінші жексенбіде иманды символдайтын жасыл шам жағылады; екінші жексенбіде үмітті символдайтын көк шам жағылады; үшінші жексенбіде сүйіспеншілікті символдайтын алтын шам жағылады; төртінші жексенбіде бейбітшілікті символдайтын ақ шам жағылады; бесінші жексенбіде өкінішті символдайтын күлгіш-қызыл шам жағылады; алтыншы жексенбіде қауымдастықты символдайтын қызыл шам жағылады.

Advent wreaths are circular, representing God's infinite love, and are usually made of evergreen leaves, which "represent the hope of eternal life brought by Jesus Christ". Within the Advent wreath are candles that generally represent the four weeks of the Advent season as well as "the light of God coming into the world through the birth of Jesus Christ" although each of the candles can be attributed its own significance as well. Many Advent wreaths also have a white candle in the center, known as the 'Christ candle', to symbolize the arrival of Christmastide. The Christ candle is white because this is the traditional festal color in the Western Church. An additional layer of meaning names the first candle as the Messiah candle (representing the Jewish prophets who predicted the coming of Jesus), the second is the Bethlehem candle (representing the journey of Joseph and Mary), the third represents the shepherds and their joy, and the fourth is the Angel's candle, representing peace. In many Catholic and Protestant churches, the most popular colors for the four surrounding Advent candles are violet (or blue) and rose, corresponding with the colors of the liturgical vestments for the Sundays of Advent. For denominations of the Western Christian Church, violet is the historic liturgical color for three of the four Sundays of Advent as it is the traditional color of penitential seasons; blue has been historically used too, as it represents hopefulness, reflective of the theme of Advent surrounding the First Coming of Jesus and Second Coming of Jesus. As such, the third candle, representing joy, is often a different color from the other three. An Advent wreath given to Pope Benedict XVI of the Catholic Church also had four red candles. In the UK, the four red Advent candles are often linked to the Sunday Revised Common Lectionary readings for Advent, each candle representing those looking forward to the coming of Christ: the hope of all God's people (week one), the Old Testament prophets (week two), John the Baptist (week three) and Mary the mother of Jesus (week four). In Making God Real in the Orthodox Christian Home, Anthony Coniaris states that an Eastern Christian wreath consists of six different colored candles on a round base to celebrate the six weeks of the 40 day Advent and Christmas period. A green candle, symbolizing faith, is lit on the first Sunday that begins on November 15; on the second Sunday, a blue candle, symbolizing hope, is lit; on the third Sunday, a gold candle, symbolizing love; on the fourth Sunday, a white candle, symbolizing peace; on the fifth Sunday, a purple candle, symbolizing repentance; on the sixth Sunday, a red candle, symbolizing communion.